o‘zbek bolalar adabiyoti va uning yuzaga kelish omillari

DOCX 18 pages 37.7 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.7 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

i. oʻzbek bolalar adabiyoti va uning yuzaga kelish omillari. abdulla avloniy va hamza hakimzoda niyoziy – ilk bolalar shoiri hareja: 1. o‘zbek bolalar adabiyoti haqida tushuncha: istiloh, fanning predmeti, maqsadi va vazifalari, adresliligi. 2. milliy uyg‘onish harakati va jadid ma’rifatparvarlarining o‘zbek bolalar adabiyotini yuzaga keltirishdagi roli. 3. abdulla avloniy – islohotchi pedagog va bolalar shoiri. 4. hamza hakimzoda niyoziy – ma’rifatparvar bolalar shoiri. mavzuga doir tayanch tushunchalar: istiloh, milliy uyg`onish, ma’rifatparvar, jadidchilik, islohot, didaktika, folklor, kitobxonlik, pedagogik risola, xrestomatiya, omil, genezis, nasr, sujet, publitsistika, detektiv, fantastik, dilogiya. bolalar o‘qishi uchun mo‘ljallangan asarlar barcha xalqlar tarixida qadimdan davom etib kelgan. o‘zbek bolalar adabiyoti ham sharq yozma adabiyotida “pandnoma”, “ma’vizatnoma”, “nasihatnoma”, “axloq kitoblari” singari nomlar bilan tasnif qilinuvchi asarlar zaminida voqelikka aylangan bo‘lsa-da, uning shakllanishi ma’rifatparvarlik – maktab-maorif tizimi islohotlari bilan chambarchas bog‘liqligi e’tirof qilinadi. o‘zbek bolalar adabiyoti takomilida avvalo ijtimoiy voqelik, so`ngra xalq og`zaki ijodi, didaktik adabiyot, mumtoz bolalar kitobxonligi muhim …

2 / 18

oki, tasavvuri, tafakkur obrazlarida gavdalantiruvchi badiiy asar namunalarini o‘zida mujassamlashtiradi. 7 bolalarbop barcha asarlarda yosh avlodning dunyoqarashi, tafakkuri, o‘y-kechinmalari, orzu-istaklari, voqelikka estetik munosabati o‘z ifodasini topadi. ularning aksariyati yozuvchilar (kattalar) tomonidan yaratilsa-da, voqelik bolalar dunyoqarashi nuqtayi nazaridan talqin va tadqiq etiladi, bolalar tilidan hikoya qilinadi va baholanadi. binobarin, xuddi shu xususiyatlarni o‘zida namoyon qila boshlagan o‘zbek bolalar adabiyoti xx asrning 20-30-yillarida shakllanib, umumadabiyotning alohida tarmog‘i sifatida maxsus yo‘nalish kasb etdi. bunda a.avloniy, h.h.niyoziy, shokir sulaymon, g‘ayratiy, d.oppoqova, g‘ulom zafariy, elbek, hamid olimjon, g‘afur g‘ulom, ilyos muslim, zafar diyor, sulton jo‘ra, qudrat hikmat, quddus muhammadiy, shukur sa’dulla, hakim nazir, po‘lat mo‘min kabi yozuvchi-shoirlar o‘zbek bolalar she’riyati va nasrini, dramaturgiyasi hamda publitsistikasini shakl va mazmun, badiiylik va obrazlilik jihatdan barqarorlashuviga katta hissa qo‘shdilar. binobarin, o‘zbek bolalar adabiyoti dastavval, hodisa shaklida, so‘ngra bolalar va o‘smirlarga mo‘ljallab, nihoyat, ularga ixtisoslashgan adabiy hodisani ifodalagan holda dunyoga keldi. buning tarixiy-tadrijiy taraqqiyot xususiyatlari, badiiy-uslubiy tamoyillari, ilmiy-nazariy umumlashmasi …

3 / 18

srning ulug` munaqqidlari v.g.belinskiy, n.g.chernishevskiy, n.a.dobrolyubov asoslab ko‘rsatganidek, yosh kitobxonlarga ta’lim-tarbiya berish bilan birga, ularda estetik zavq uyg‘ota oladigan, qaynoq hayot manzarasini butun borlig‘icha aks ettira bilgan chinakam badiiy asarlar nihoyatda zarur. shu ma’noda, bolalar adabiyoti mutolaasida ham o`quvchining yosh xususiyatlarigina emas, asarning janriy- 8 mavzuviy mundarijasi, ifoda uslubi va psixologik tasvirdagi o‘ziga xosliklarni tadqiq etish taqozo etilayotir. zero, yosh avlod tafakkuri, ma’naviy olamini yuksaltira olgan, bolalar qalbini, zavqini uyg‘otadigan ya’ni, tuyg‘ulariga ham kuchli ta’sir etadigan san’at asarlarigina davrlar sinovidan o`tib kelmoqda. shu sababli bolalar adabiyoti fanining predmetini bolalar va o‘smirlarga bag‘ishlangan asarlarning badiiy-uslubiy, mavzuviy-g‘oyaviy, janriy, psixologik xususiyatlari, ularga oid ilmiy-nazariy qarashlar, tadqiqotlar umumlashmasi, shuningdek, bolalar ijodkorlari hayoti va ijodini o‘rganish kabilar tashkil qiladi. qolaversa, xalq og‘zaki ijodi, jahon bolalar adabiyotining yuksak namunalarini o`rganish, bolalar kitobxonligi ko‘rinishlari va adresliligini oydinlashtirish fanning asosiy xususiyatlardan hisoblanadi. fanning vazifasi esa talabalarni milliy bolalar adabiyoti namunalari bilan tanishtirish, u dastavval, ijtimoiy voqelik, xalq og‘zaki …

4 / 18

li to‘lib o‘sadi. u – mehrtalab. shundagina u muhabbatingiz mevasiga aylanadi, izingizni bosadi”. darhaqiqat, bolalarga mo‘ljallangan badiiy adabiyot kichkintoylardan tashqari dastlab, san’at asari sifatida, so‘ngra, g‘oyadorligi jihatdan hammabop bo‘lishi mumkin ekan. masalan, a.obidjonning “vatan” she’ri bugungi yosh avlod tafakkuri, o‘tkir aql-idrokiga monandligi bilan e’tiborga loyiq : - senga bitta savol bor, menga quloq sol, hoy, qush. vayronada yashaysan, noming esa naq boyqush, 9 ayt-chi, nahot sen boysan? - asl boylik neligin tushunmaysan, chamasi. bu vayrona bo‘lsa ham, o‘zimniki hammasi, shuning uchun men boyman! shoirning bolalarga xos tushuncha va tasavvurdan foydalanib, asl muddaoni ayta olgani diqqatga sazovor. boyqushning ko‘rimsizligi, buning ustiga xarobada yashashi uning nomiga nomunosib ekanligi bolalarni qiziqtirishi tabiiy. shoir aniq va ko‘rimli timsol – boyqush hamda u yashaydigan vayrona orqali kichik maktab yoshidagi kitobxonlar uchun hali mavhum bo‘lgan tushuncha – vatanparvarlik, o‘ziga beklik hissini anglatishga erishgan. pedagogika va psixologiyada turli yosh davrlari ruhiyatining bir-biridan sezilarli farqi asoslab berilgan. xususan, …

5 / 18

lib qo`yadi. bolalar badiiy adabiyoti namunalarining qaysi yoshdagi o`quvchiga mo‘ljallanganligi - adresliligi shu ma’noda muhimlik kasb etadi. zero, quyidagi uch asosiy davr bolalar kitobxonligida ajralib turadi: 1) maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalar kitobxonligi: 2-3 yoshdan 6-7-yoshgacha; 10 2) kichik maktab yoshdagi bolalar kitobxonligi: 7-yoshdan 11-12 yoshgacha; 3) o`smirar kitobxonligi: 13 yoshdan 16-17 yoshgacha. maktabgacha ta’lim(tarbiya) yoshidagi bolalar kitobxonligi xususiyatlari l.n.tolstoyning quyidagi san’atkorona bahosi bilan yaqqol oydinlashadi: “axir men hozir nimalarda yashayotganimni o‘shanda kashf qilmaganmidim? – deya xotirlagandi u yetmish yillik umriga sarhisob qila turib. –shuncha ko‘p, shuncha tez kashf etgan narsalarimning yuzdan birini ham, qolgan butun umrim davomida kashf eta oldimmi? aslo! besh yashar boladan mengacha – faqat bir qadam, yangi tug‘ilgan chaqaloqdan besh yashar bolagacha – dahshatli masofa!”3. lev tolstoy fikridan bolalar dunyosini idrok qilish, his-tuyg‘u, o‘lchovlari va qiziqishlarini ulardek anglash kattalar uchun naqadar og‘ir va mas’uliyatli ekanligi anglashiladi. yoki, korney chukovskiyning mashhur “ikkidan beshgacha” asarida ham aynan shu yoshdagi …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek bolalar adabiyoti va uning yuzaga kelish omillari"

i. oʻzbek bolalar adabiyoti va uning yuzaga kelish omillari. abdulla avloniy va hamza hakimzoda niyoziy – ilk bolalar shoiri hareja: 1. o‘zbek bolalar adabiyoti haqida tushuncha: istiloh, fanning predmeti, maqsadi va vazifalari, adresliligi. 2. milliy uyg‘onish harakati va jadid ma’rifatparvarlarining o‘zbek bolalar adabiyotini yuzaga keltirishdagi roli. 3. abdulla avloniy – islohotchi pedagog va bolalar shoiri. 4. hamza hakimzoda niyoziy – ma’rifatparvar bolalar shoiri. mavzuga doir tayanch tushunchalar: istiloh, milliy uyg`onish, ma’rifatparvar, jadidchilik, islohot, didaktika, folklor, kitobxonlik, pedagogik risola, xrestomatiya, omil, genezis, nasr, sujet, publitsistika, detektiv, fantastik, dilogiya. bolalar o‘qishi uchun mo‘ljallangan asarlar barcha xalqlar tarixida qadimdan davom et...

This file contains 18 pages in DOCX format (37.7 KB). To download "o‘zbek bolalar adabiyoti va uning yuzaga kelish omillari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek bolalar adabiyoti va uni… DOCX 18 pages Free download Telegram