uzunlikning nisbiyliki

DOCX 13 pages 11.4 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 11.4 MB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

4. махсус нисбийлик назариясида узунликларни нисбийлигини илмий таҳлил натижалари. узунликнинг нисбийлиги тўғрисидаги алъберт эйнштейннинг ҳаёлий тажтибаси билан танишиб чиқамиз. х ўқи бўйлаб тезлик билан харакат қилаётган космик кемани тасаввур қиламиз. бу космик кеманинг узунлиги йетарли даражада узун l0-хусусий узунликка эга деб фараз қиламиз. 1-расм бунда 1- космик кема, 2- чақновчи ёруғлик манбаи, 3-нурни қабул қилиб олувчи даччик, 4- нурни қайтарувчи ясси кўзгу, 5- космик кема ичидаги тажрибачи, 6- космик кеманинг t0- хусусий вақтини кўрсатувчи соатида, 7-х ўқидаги (ердаги) кузатувчи, 8- х ўқига боғланган (ердаги) кузатувчининг соати t, 9- х ўқига боғланган (ердаги) кузатувчининг назарида космик кеманинг узунлиги l, 10- синов тажриба нури, с- ёруғликнинг вакуумдаги тезлиги, - космик кеманинг х ўқига нисбатан тезлиги, космик кема ичидаги тажриба ўтказувчи ўзининг кема билан яхлит инерциал саноқ система сифатида билади. тажрибани бошлаб, 2 чақновчи ёруғлик манбаидан нур чақнаб, кеманинг тумшиқ қисми томон харакатланиб, 4 ясси кўзгуга урилиб, синади ва ортига қайтади. қайтган нурни …

2 / 13

чиқиб кетиб , тушунчаларимизни янгитдан қураётганимиз учун ҳали l= l0 деб айта олмаймиз. шунинг учун 7- кузатувчи учун космик кеманинг узунлигини l деб оламиз. мнн пастулатларига биноан синов нури-10 , х ўқига нисбатан ҳам с тезлик билан харакат қилади. 7 кузатувчи назарида 2- манбадан чиқган 10-синов нури 1- кема дум қисмидан кеманинг тумшуғи томон харакат қилиб, 4 кўзгуга етиб бориш учун l масофани вақт ичида босиб ўтиши керак. лекин синов нури вақт ичида l масофани босиб ўтганида, 4 кўзгу 1- кема билан бирга =const тезлик билан харакатланиб, дастлаб эгаллаб турган ўрнидан маълум масофага кўчиб 10-синов нуридан қочгани учун нурни l0 дан каттароқ масофани босиб ўтишга тўғри келганини билдиради. бу вазият учун синов нурининг 4- кўзгувгача бориш учун кетган вақтини қуйидагича ёзишимиз мумкин. бунинг учун кема узунлиги l ва кеманинг илгарилама кўчиш масофасини босиб ўтиши керак бўлади. бунда -ёруғлик 2 манбадан чиқиб 4- кўзгуга етиб келгунича сарланган вақт. 10 синов нури …

3 / 13

к : агар 5 кузатувчининг 6- соати бўйича ни аниқлаб олсак юқоридаги тенглама билан алмаштириб , l0 ва l ларни бир-бирига боғлаб олишимиз мумкин бўлади. бунда : ⇒ келиб чиқди . бу қийматни тенгликдаги ўрнига ни қўйиш имкони пайдо бўлди. ⇒ формула пайдо бўлди. бу формулада иккала инерциал саноқ система , , l0 , l , с ва лар иштирок этиб ўзаро боғланиш муносабати шаклланди. бундан қуйидаги муносабатни оламиз: бу формуладан кўринадики бўлганида эди , l0l деган хулоса беради. аксинча l0l бўлганида эди, деган фикрга эга бўламиз. лекин мнн.га кўра ва ларни боғланиши вақтнинг нисбийлиги мавзусида келтириб чиқарган формуладан фойдаланиб қуйидаги тенгламага эга бўлиш мумкин: ⇒ эканлигини келтириб чиқариш мумкин. бундан қуйидаги кўринишга ўтамиз: ⇒ кўринишдаги тенгламага эришдик. кўринишида ёзиш мумкин эканлигидан фойдаланамиз. ⇒ l= l0 юқоридаги тенглама келтириб чиқарилди. яъни ердаги х ўқи билан боғланган кузатувчи учун 1космик кема хақиқий l0 узунлигига нисбатан қисқаради экан. →с кема тезлиги ёруғликнинг …

4 / 13

ги , бўлгани учун. бу ҳам мусбат бўлиши керак. у ҳолда эканлиги келиб чиқади. яъни тезлик билан харакатланаётган жисм с ёруғликнинг вакуумдаги тезлигидан катта тезликка эришиши мумкин эмас қатий хулоса чиқаради. мнн нинг узунликлар қисқариши мавзусида. узунликларнинг нисбий ўзгариши формуласига эътибор берадиган бўлсак , космик кемадаги кузатувчи учун кеманинг узунлигида хеч қандай ўзгариш йўқ , фақат ердаги х ўқи билан боғланган кузатувчилар учун l l0 бўлади деб тушуниш мумкин. шу билан бирга формула классик қонунларни инкор қилмайди. чунки кичик тезликларда l l0 узунликлар орасидаги фарқ деярли нолга яқин сон бўлиб сезилмайди деб тушунтирилади. узунлик қисқариши ҳақида тушунтириб, жисмнинг масса марказидан бир хил, хар икки томондан калталашиб қисқаради деб тушунтирилади. 2-расм узунликнинг қисқариши шундай бўлади деб тушунтирилади. шу сингари шар, куб, учбурчак ва бошқа жисмларнинг ҳам шакли ўзгариши, ҳам харакат йўналишида масса маркази томон сиқилиши тушунтирилади. мана бу юқорида ўтган гаплар мнн нинг узунликлар нисбийлигини ҳаёлий тажриба орқали тушунтириб, унинг l= …

5 / 13

ов нури ўртасидан ўтувчи ўқ (оғирлик маркази деб қарашингиз мумкин ) l0– 2ва 21 ҳамда 3 ва 31 – нуталар орасидаги хусусий узунлик. - космик кеманинг тезлиги с деб қабул қиламиз н - космик кеманинг қуйи қисми (ерга ёки х ўқига нисбати) билан х ўқ орасидаги масофа 6- кема оғирлик марказиданинг қуйи нуқтаси тажриба қуйдагича 2 ва 21 чақновчи ёруғлик манбаларидан бир вақтда чақнаш содир бўлди, синов нурлари 2 ва 21 манбалардан бир вақт ва бир хил с тезлик билан тарқалиб 3 ва 31 тирқишлар томон харакатланди. бу синов нурлари харакат траектория 4 ва 41 бир-бирига параллел . кеманинг ички қисми инерциал сано систэмаси бўлгани учун кеманинг тезлиги 4 ва 41 нурларга таъсирини ўтказмайди деб фараз қилайлик. 4 , 41 синов нурлари 3 ва 31 тирқишдан бир вақтда х ўқи томон, кемадан ташқарига учиб чиқди. 4 ва 41 синов нурлари орасидаги масофа ташқарига чиқган ватда l0 га тенг эди. синов …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uzunlikning nisbiyliki"

4. махсус нисбийлик назариясида узунликларни нисбийлигини илмий таҳлил натижалари. узунликнинг нисбийлиги тўғрисидаги алъберт эйнштейннинг ҳаёлий тажтибаси билан танишиб чиқамиз. х ўқи бўйлаб тезлик билан харакат қилаётган космик кемани тасаввур қиламиз. бу космик кеманинг узунлиги йетарли даражада узун l0-хусусий узунликка эга деб фараз қиламиз. 1-расм бунда 1- космик кема, 2- чақновчи ёруғлик манбаи, 3-нурни қабул қилиб олувчи даччик, 4- нурни қайтарувчи ясси кўзгу, 5- космик кема ичидаги тажрибачи, 6- космик кеманинг t0- хусусий вақтини кўрсатувчи соатида, 7-х ўқидаги (ердаги) кузатувчи, 8- х ўқига боғланган (ердаги) кузатувчининг соати t, 9- х ўқига боғланган (ердаги) кузатувчининг назарида космик кеманинг узунлиги l, 10- синов тажриба нури, с- ёруғликнинг вакуумдаги тезлиги, - космик ...

This file contains 13 pages in DOCX format (11.4 MB). To download "uzunlikning nisbiyliki", click the Telegram button on the left.

Tags: uzunlikning nisbiyliki DOCX 13 pages Free download Telegram