ma`naviyat dunyoqarash g`oyaviylik (fikrlar majmui) tendensiozlik xalqchillik va uning xislatlari adabiyotdagi milliylik va umuminsoniylik

DOC 121.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662581351.doc ma’naviyat dunyoqarash g’oyaviylik (fikrlar majmui) tendensiozlik xalqchillik va uning xislatlari adabiyotdagi milliylik va umuminsoniylik ma’naviyat dunyoqarash g’oyaviylik (fikrlar majmui) tendensiozlik xalqchillik va uning xislatlari adabiyotdagi milliylik va umuminsoniylik reja: 1. kirish. 2. tayanch so’z va iboralar: 3. ma’naviyat dunyoqarash g’oyaviylik (fikrlar majmui) tendensiozlik xalqchillik va uning xislatlari adabiyotdagi milliylik va umuminsoniylik badiiy ijod jarayonida talant asosiy tamoyil bo’lishidan qat’i nazar, san’atkor hayoti davomida orttirgan turli-tuman boyliklar (ilmiy, falsafiy, siyosiy, huquqiy, ahloqiy, estetik, diniy qarashlar, bilimlar, tajribalar) ning ahamiyati ham kam emas. yozuvchining parvozini baland va go’zal qushga o’xshatsak, uning parvozini ta’minlovchi bir qanoti talant bo’lsa, uning ikkinchi qanoti dunyoqarashdir. “dunyoqarash - bu, avvalo,inson o’zini va dunyoni zaruriy ravishda anglashi, tushunishi, bilishi va baholashi natijasida yuzaga kelgan xulosalari,bilimlari asosida shakllangan umumlashmalar tizimidir. bu jihatdan dunyoqarash dunyoning inson ongidagi o’ziga xos in’ikosi bo’lib, inson o’z-o’zini va dunyoni anglashning alohida shaklidir. dunyoqarash, shu bilan birga, insonning o’ziga va uni qurshab turgan borliqqa …

idan biri-ruhiyat murakkab voqyelik sifatida o’zida ham rahmoniy, ham shaytoniy xislatlarni, ham fazilat, ham qusurlarni, ham tabiiy-irsiy, ham atrof-muhit ta’siridagi holatlarni aks ettirsa, ma’naviyat shaxsning, millatning insoniy fazilatlarini, uning qalbidagi ilohiy nur in’ikosini namoyon qiladi”1 adabiyotning asli yaratilishidan bosh maqsadi ham odamlarni kufr zulmatlaridan iymon nuriga-alloh yo’liga olib chiqishdir. shu yo’lda qalbni badiiylik qudrati ila poklash, tozartirish, o’yg’otish, harakatga solishdir. ko’rinadiki, talant va ma’naviyat o’zaro uzviy bog’liqlikda o’zlikni va dunyoni kashf etish quroliga aylanadi; adabiyotdagi inson tasviri tarixi-ham milliy, ham umumbashariy mohiyatga ega bo’lgan, odamzotga xos barkamollikni mujassam etgan, uni uzluksiz harakatini o’ziga ohanrabodek tortuvchi komil inson g’oyasi tarixidir, degan xulosaga asos beradi. bundan adabiyot-g’oyaviydir degan fikr kelib chiqadi; har bir asar, albatta, aniq g’oyani yoki g’oyalar tizimini o’zida ifodalaydi: inson va jamiyatni taraqqiyot va ezgu maqsad-umuminsoniy haqiqat sari yetaklaydimi yoki teskarimi (zarar keltiradimi)-har ikki holda ham o’sha asar muayyan fikrlar majmui (g’oyalar)ni jonlantiradi. eng xarakterli tomoni shundaki, har qanday …

sirdorlik kabi xususiyatlarini ham, shaklning xarakter, syujet, kompozisiya, til kabi vositalarini ham o’ziga “ishlatadi”. bundan adabiyotning tendensiozlik, xalqchillik, milliylik, umuminsoniylik belgilari ham mustasno emas. tendensiozlik (lat. tendensia - intilish) – san’at asari g’oyasiga singdirilgan yozuvchining tarafkashligi, xulosasi, hukmi. “keng ma’noda – ochiq yoki yashirin, ixtiyoriy yoki beixtiyor ravishda badiiy asarda ifodalangan avtorning tasvir obyektiga bo’lgan g’oyaviy-estetik munosabati (simpatiyasi yoki antipatiyasi, muhabbati yoki nafrati), asardagi masalaga va xarakterga bergan bahosi. shu ma’noda tendensiozlik badiiy g’oyaning uzviy qismi, asosiy elementi, uning eng muhim jihati: avtorning “xohishi”, ma’qullashi yoki qoralashi-“hukmi”. tendensiozlik har qanday badiiy asarda (formalistik asarni mustasno qilganda) mavjud bo’lib, u badiiy asar g’oyasida, shuningdek avtor obrazi (epos)da yoki lirik qahramon siymosida o’z ifodasini topadi. tor ma’noda-san’atkorning asarda ochiqdan-ochiq ifodalanadigan g’oyaviy-siyosiy, ijtimoiy-sinfiy tarafkashligi, oldindan mo’ljallab qo’yilgan rejasi-xulosasi. demak, badiiy asarda olg’a suriladigan g’oya tendensioz xarakterda bo’lar ekan”.1 bo’lishi mumkin bo’lgan hayot va qahramonlar yozuvchi tafakkuri va qalbida tug’ilgan va uning rejasiga bo’ysindirilgan …

i qanchalik tabiiy va samimiy bo’lsa, unda harakatlanuvchi qahramonning “o’zi qanday bo’lsa, shunday yashashi” shart. l.n.tolstoy aytganidek, “san’atkor shuning uchun san’atkorki, u predmetlarni o’zi ko’rishi kerak bo’lganday ko’ra olmaydi, balki o’zi qanday bo’lsa shunday ko’radi”1 (ta’kid bizniki – h.u). demak, yozuvchi qahramonga bo’lgan simpatiyasi yoki antipatiyasini deklarativ tarzda ochiqdan-ochiq bayon qilishiga, uning tabiiy (o’ziga xos) harakat va kechinmalariga bevosita aralashuviga hojat yo’q. chunki hayot o’z oqimiga, xarakter o’z mantiqiga binoan harakatlanar ekan, “ menimcha, bu dunyoda biror sabab bilan yuz berayotgan narsaga aralashishga, o’zining fikrini aytishga romanistning haqqi yo’q. u o’z ijodida xudoga o’xshashi shart, ya’ni, yaratsinu jim tursin”2. darhaqiqat, yozuvchi o’z g’oyasini asar to’qimasiga, undagi qahramonlarning o’y-xayollari, orzu-intilishlari, quvonch va dardlari, baxt va fojialariga singdirib yuboradi. ana shu qahramonlarning hayoti, taqdiri va ularni tug’dirgan, o’stirgan xalq hayotining haqqoniy tasviri orqaligina o’z g’oyaviy pozisiyasini, asar g’oyasini kitobxonga “yuqtiradi”, uning hislarini uyg’otadi, fikrlarini qo’zg’otadi. realistik san’atning talablaridan muhimi ham shu: yozuvchi …

rish kerak, garchi u narsalarning mayda-chuydasigacha bilish yaxshi bo’lsa ham, lekin, ularga xuddi nazarga ilmaganday, yuqoridan pastga qaraganday qarash kerak. ana shunda to’g’ri chiqadi” [1]. a.p.chexovning ushbu fikrlari ham shundan dalolat beradiki, realist san’atkor hayotning u yoki bu ko’rinishini, ijobiy yoki salbiy qahramonni yaratadimi, undan qat’iy nazar, yaratayotgan narsalaridan baland turishi, “unga tugal bir narsa” deb qarashi lozim. avtor o’zini, o’z qarashlari va taassurotlarini emas, balki, o’z-o’zidan (albatta, biror sabab bilan) rivojlanuvchi tabiiy hayotnigina tasvirlasin, “yaxshi”ga ham, “yomon”ga ham xolis bo’lsin. o’z nuqtai-nazarini, bahosini, munosabatini, xulosasini o’quvchiga oshkora bayon etmasin. ushbu fikrlar hikoya, povest, roman janrlariga birday tegishlidir. shuning uchun ham masalaning mohiyatini to’liqroq ochilishini istab, realist-san’atkor a.qahhorning “bemor” novellasini to’liq keltiramiz. “sotiboldining xotini og’rib qoldi. sotiboldi kasalni o’qitdi – bo’lmadi, tabibga ko’rsatdi. tabib qon oldi. betobning ko’zi tinib, boshi aylanadigan bo’lib qoldi. baxshi o’qidi. allaqanday bir xotin kelib tolning xipchini bilan savaladi, tovuq so’yib qonladi... bularning hammasi, albatta, pul …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ma`naviyat dunyoqarash g`oyaviylik (fikrlar majmui) tendensiozlik xalqchillik va uning xislatlari adabiyotdagi milliylik va umuminsoniylik"

1662581351.doc ma’naviyat dunyoqarash g’oyaviylik (fikrlar majmui) tendensiozlik xalqchillik va uning xislatlari adabiyotdagi milliylik va umuminsoniylik ma’naviyat dunyoqarash g’oyaviylik (fikrlar majmui) tendensiozlik xalqchillik va uning xislatlari adabiyotdagi milliylik va umuminsoniylik reja: 1. kirish. 2. tayanch so’z va iboralar: 3. ma’naviyat dunyoqarash g’oyaviylik (fikrlar majmui) tendensiozlik xalqchillik va uning xislatlari adabiyotdagi milliylik va umuminsoniylik badiiy ijod jarayonida talant asosiy tamoyil bo’lishidan qat’i nazar, san’atkor hayoti davomida orttirgan turli-tuman boyliklar (ilmiy, falsafiy, siyosiy, huquqiy, ahloqiy, estetik, diniy qarashlar, bilimlar, tajribalar) ning ahamiyati ham kam emas. yozuvchining parvozini baland va go’zal qushga o’xshatsak, uning parv...

DOC format, 121.0 KB. To download "ma`naviyat dunyoqarash g`oyaviylik (fikrlar majmui) tendensiozlik xalqchillik va uning xislatlari adabiyotdagi milliylik va umuminsoniylik", click the Telegram button on the left.

Tags: ma`naviyat dunyoqarash g`oyaviy… DOC Free download Telegram