shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari

DOCX 26 sahifa 4,0 MB Bepul yuklash

26 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 4,0 MB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 26

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 26

mavzu: shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. mavzu rejasi: 1. shaxmat va shashka o‘yin qoidalari. 2. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. 3. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni hujum va himoyadagi harakatlari. 4.o‘quv o‘yini. 1. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. shaxmat o’yinida ikki tomonning kuchlari bir-biri bilan kurashadi. tomonlarning biri oq, ikkinchisi esa qora donalar bilan o’ynaydi. shaxmat taxtasi 64 ta teng xonalarga bo’lingan bo’lib, uning har bir tomoni 8 tadan xonani (katakchani) tashkil etadi. xonalarni bir-biridan osonroq ajratish maqsadida ular navbati bilan och va to’q rangga bo’yalgan bo’ladi. och rangdagi xonalar oq va to’q rangdagilari esa qora xonalar deb ataladi. o’yin uchun taxta shunday turishi kerakki, o’ynovchilarning o’ng tomonidagi burchakda xona oq bo’lishi shart. (1-diagramma) o’yinni va turlicha pozitsiyalarni yozishda shaxmat alifbe (notatsiya)sidan foydalaniladi. shaxmat alifbesiga o’tishdan oldin shaxmat adabiyotida qo’llaniladigan ayrim nomlar va qisqacha belgilar bilan tanishib chiqish lozim. 2-diagrammada strelka orqali ko’rsatilgan yo’llar lotin harflari a …

2 / 26

hi liniyalar diagonallar deb ataladi. masalan, ye4 xonasidan ikkita diagonal o’tkazish mumkin (b1—h7 va h1—a8). bu 3 diagrhammada ko’rsatilgan. shaxmat adabiyotida diagrammalar keltirilganda hamisha oq donalar pastda, qora donalar yuqorida joylashgan bo’ladi. shaxmat taxtasining a1—a8— c1—c8 to’rt burchagidan iborat qismi farzin qanoti (flangi). f1— f8—h8—h1 to’rt burchagidan iborat qismi shoh qanoti (flangi) va d4—d5—e5—e4 kvadratidan iborat qismi esa markaz deb ataladi shaxmat taxtasidagi xonalarni yaxshi bilish, hatto taxtaga qaramasdan ham bu xonalarni aniq tasavvur qila olish kerak. o’yin boshlanishi oldidan har qaysi tomonda 16 tadan dona bo’ladi, ya’ni kuchlar teng bo’ladi. bundan buyon oq va qora donalarni hamda u donalar bilan o’ynovchilarni aytishda va yozishda oson bo’lsin uchun «oqlar» va «qoralar» deb ataladi. har bir tomonda bittadan shoh va bittadan farzin, ikkitadan rux, ikkitadan fil, ikkitadan ot va sakkiztadan piyoda bo’ladi (4-diagrammaga qarang). shaxmat adabiyotida quyidagi qisqacha belgilardan foydalaniladi (1-jadval). donalarning o’yin uchun terilishi 4-diagrammada ko’rsatilgan. oq farzin oq xonaga, …

3 / 26

a oladi. taxtaning markazida (d4, d5, ye4, ye5 xonalarining birida) turgan farzin 27 yurishga, chekka xonalarda turgan farzin esa 21 yurishga ega. farzin eng harakatchan sipoh bo’lganligi sababli donalarning eng kuchlisi hisoblanadi. ruxlar vertikal va gorizontal bo’ylab yura oladilar. rux, u taxtaning qayerida turganligidan qat’iy nazar, 14 ta yurishga ega bo’ladi. fillar faqat diagonal bo’ylab yura oladi. har bir tomonda ikkitadan fil bo’lib, bulardan biri oq xonalar bo’ylab, ikkinchisi esa qora xonalar bo’ylab yuradi. oq xonalar bo’ylab yuradigan fil oq fil, qora xonalar bo’ylab yuradigani esa qora fil deb ataladi. ot hamma sipohlarga nisbatan butunlay boshqacha yuradi. u kirillcha «g» harfi shaklida yuradi. oq xonada turgan ot hamma vaqt qora xonaga, qora xonada turgan ot esa oq xonaga yuradi. taxtaning chekkasida, ayniqsa, burchagida turgan otning harakatchanligi juda kamayadi. donalarni urib olish shoh, farzin, rux va fil yo’lida o’z donalari turgan holatlarda yura olmaydi. bordiyu, yuradigan yo’lda raqib donalaridan biri turgan …

4 / 26

ishga ega, u f7 dagi otni urib olishi mumkin; qora farzin yetti yurishga ega; d6 dagi qora rux to’rt yurishga ega, u d4 dagi piyodani urib olishi mumkin; ye7 dagi rux to’rt yurishga ega; u f7 dagi otni urib olishi mumkin; b7 dagi fil uch yurishga ega; c3 dagi fil to’rt yurishga ega, u b2 yoki d4 dagi piyodani urib olishi mumkin, c6 dagi ot to’rt yurishga ega, u d4 dagi piyodani urib olishi mumkin. piyodalar boshlang’ich pozitsiyada (ya’ni oq piyoda ikkinchi gorizontalda, qora piyoda esa yettinchi gorizontalda turgan paytda) vertikal bo’yicha raqib tomoniga qarab bir yoki birdaniga ikki xonaga surilishi mumkin. agar piyodalar 3—4—5—6 gorizontallarda turgan bo’lsa, faqat bir xona oldinga suriladi. piyodalar donalarni urib olishda qiya yuradi, ya’ni ular diagonal bo’ylab raqibi tomon bir xona oldinda (o’ngda yoki chapda) turgan donalarnigina ura oladi. 11-diagrammada g3 dagi oq piyoda g4 xonasiga yura oladi. f3 dagi piyoda esa yura olmaydi, …

5 / 26

7 dagi piyoda ikki xonaga emas, balki bir xona oldinga surilgandek bo’ladi. yoki a2 dagi piyodani a4 ga surilsa, qoralar bu piyodani «yo’lda» urib olishi mumkin. bunda a4 ga surilgan oq piyodani taxtadan olib tashlab, b4 dagi qora piyodani a3 xonasiga olib qo’yiladi. piyoda birdaniga ikki xonaga surilgandagina uni «yo’l da» urib olish mumkin. masalan, g7 dagi piyoda g6 da turgan bo’lsa va g5 ga surilsa, uni h5 dagi piyoda bilan urib bo’lmaydi. piyoda piyodaning «ko’zidan» o’tganda, uni o’sha yurishning o’zidayoq urib olinmasa, keyingi galda urib olishga ruxsat etilmaydi. masalan, agar g7 dagi piyoda g5 ga surilganda oqlar shu zaxotiyoq uni «yo’lda» urib olmay, boshqa yurish qilsa, keyinchalik h5 dagi piyodasi bilan g5 dagi piyodani ura olmaydi. donalarni urib olishning boshqa hamma hollaridagi kabi «yo’lda» urib olish ham majburiy emas. piyoda oxirgi (oqlarniki sakkizinchi, qoralarniki esa birinchi) gorizontalga chiqqanda biror sipohga, ya’ni farzinga yoki ruxga, yoxud filga, yo bo’lmasa otga …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 26 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari" haqida

mavzu: shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. mavzu rejasi: 1. shaxmat va shashka o‘yin qoidalari. 2. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. 3. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni hujum va himoyadagi harakatlari. 4.o‘quv o‘yini. 1. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. shaxmat o’yinida ikki tomonning kuchlari bir-biri bilan kurashadi. tomonlarning biri oq, ikkinchisi esa qora donalar bilan o’ynaydi. shaxmat taxtasi 64 ta teng xonalarga bo’lingan bo’lib, uning har bir tomoni 8 tadan xonani (katakchani) tashkil etadi. xonalarni bir-biridan osonroq ajratish maqsadida ular navbati bilan och va to’q rangga bo’yalgan bo’ladi. och rangdagi xonalar oq va to’q rangdagilari esa qora xonalar deb ataladi. o’yin uchun taxta shunday turishi kerakki, o’ynovchilarnin...

Bu fayl DOCX formatida 26 sahifadan iborat (4,0 MB). "shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: shaxmat va shashka o‘yinida don… DOCX 26 sahifa Bepul yuklash Telegram