shaxmat va shashka sport turini kelib chiqishi va rivojlanishi, o‘yin qoidalari

DOCX 15 pages 2.4 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.4 MB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: shaxmat va shashka sport turini kelib chiqishi va rivojlanishi, o‘yin qoidalari. mavzu rejasi: 1.shaxmat va shashka sport turini kelib chiqishi va rivojlanishi. 2. shaxmat va shashka sport turini o‘yin qoidalari. adabiyotlar: 1. m.muxiddinov. shaxmat. toshkent - 2007 yil. 2. maxmudov a.x. va boshqalar shaxmat o‘quv-metodik qo‘llanma toshkent 2021 yil.1. shaxmat o‘yinining kelib chiqishi va rivojlanish tarixi. shohmot (shaxmat)ning kelib chiqish tarixi qadimda, hindistonda to`rt kishi shashxol bilan o`ynagan chaturangaga borib taqaladi. chaturangada shashxol tashlanganda olti xolli tomon tushsa shoh, besh xolli tomon tushsa farzin yurilgan va hokazo. hindlar chaturanga donalarini eron shohiga sovg`a qilgandan keyin bu o`yin asta-sekin dunyoga tarqalgan va qoidalari takomillashib borgan: ikki kishi o`ynagan, inson tafakkurini cheklab qo`yadigan shashxoldan voz kechilgan, o`yinning mohiyati raqib shohini mot qilishga qaratilgan. "shoh" forscha so`z bo`lib, qadimda mamlakatni idora etuvchi kishi, o`yinda asosiy sipoh nomidir. "mot" arabcha so`z bo`lib, "o`ldi" ma`nosini anglatadi. xullas, shohmot hozirgi qoidalar asosida ikki xil rangdagi …

2 / 15

a kushon imperiyasi davriga oid ikkita noyob shaxmat haykalchasini topgan. bu miloddan avvalgi ii asrda qadimiy o‘zbekistonda shaxmat o‘yini bo‘lganini anglatadi. o‘zbekiston janubidagi ushbu tarixiy topilma shaxmat o‘yini tarixiga bo‘lgan qarashni o‘zgartirdi. o‘zbekistonda shaxmat haykalchalari hunarmandlar yashagan uylar, hammomlar xarobalarida olib borilgan qazishmalardan topilgani shaxmat keng aholi qatlami orasida ham mashhur bo‘lganini yaqqol tasdiqlaydi. shaxmatning o‘zbekistonda paydo bo‘lganini isbotlovchi yana bir misollardan biri – uning nomlanishidir. tarixdan ma’lumki, hindistonda ii asrdan xvi asrgacha shoh va podshohlar bo‘lmagan. buyuk boburiylar sulolasiga qadar hindistonda rajlar hukmdor sanalgan. shu bois, shaxmat nomining kelib chiqishi hind tiliga taalluqli bo‘lishi biroz shubhali. so‘zning ikkinchi bo‘g‘ini bo‘lmish “mot” so‘zi ham o‘zbek tilida "chorasiz holat" degan ma’noni anglatadi. arxeolog yuriy buryakov samarqand, buxoro, xiva, termiz, toshkentda shaxmat o‘yini keng tarqalganini, bu buyuk ipak yo‘li bo‘ylab tuyalar karvoni yurgan yo‘nalishlarga to‘g‘ri kelishini qayd etgan. arxeolog shaxmat o‘yinining mumtoz tarixi bo‘yicha, shaxmatni buddizm rohiblari emas, qadimgi samarqand shahrining savdogarlari …

3 / 15

arbga ko‘chgach, o‘yinchilar oq va qizil rangli haykalchalar bilan o‘ynay boshlaydi. xiii asrda din ta’siri ostida hamda aristotel nazariyasi bo‘yicha bu ranglar oq va qoraga o‘zgaradi. shaxmat maydoni haqida so‘z yuritilganda esa, boshida qizil-qora yoki qizil-oq rangli katakchalardan iborat shaxmat taxtasi bo‘lgan, degan taxmin ham mavjud. hatto bu o‘yin uchun maxsus taxta o‘ylab topilmasdan avval toshga bo‘r yoki erga qo‘l yordamida vertikal va gorizontal chiziqlar chizib ham shaxmat o‘ynalgani haqida aytiladi. bundan tashqari, o‘yinga bo‘lgan yondashuvdan ham shaxmatning vatani sharq ekanini anglash qiyin emas. ma’lumki, musulmon va nasroniylar jangda turli yurishlarni qo‘llagan. o‘rta asr nasroniylari uchun jang kichik guruhlar o‘rtasidagi adog‘i yo‘q tortishuvlar, to‘xtovsiz hujumlar, tasodifiy bosqinchiliklarni ifodalagan. ular uchun g‘alaba emas, jang jarayoni muhim sanalgan. shu bois ham, shaxmat o‘yini, uning yakuniy qismi – raqib shohni “mot qilishi”, uni ustidan g‘alaba qozonishi va uni "ag‘darishi" ularni ajablantirgan. musulmon an’analariga ko‘ra esa, shohni asirga olish shart bo‘lgan strategiyaga asoslangan yakuniy …

4 / 15

xvi asrga keliboq “zamonaviy qiyofa” kasb etdi. aholi, ayniqsa, yoshlarning shaxmatga bo‘lgan qiziqishi va muhabbati tufayli 1996 yil mart oyida o‘zbekiston milliy shaxmat federatsiyasi tashkil etildi. ushbu tashkilot xalqaro federatsiya, osiyo shaxmat federatsiyasi va boshqa xalqaro tashkilotlarning teng huquqli a’zosi hisoblanadi. bugungi kunda 168 ming nafardan ortiq yurtdoshimiz federatsiya a’zosi hisoblanadi. o‘zbek shaxmatchisi, xalqaro grossmeyster rustam qosimjonov xalqaro shaxmat federatsiyasi yo‘nalishida 2004 yilda jahon chempioni bo‘ldi. hozirda u dunyoning eng kuchli shaxmatchilari safida. bugungi kunda o‘zbekistonda 16 nafar xalqaro grossmeyster jumladan, 14 nafar erkak, 4 nafar ayol grossmeyster, xalqaro shaxmat federatsiyasining 24 naf ar xalqaro shaxmat ustasi mavjud. o‘zbekiston xalqaro grossmeysterlarning aholi jon boshiga ulushi bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinni egallaydi. o‘zbek xalqining qadimiy shaxmat an’analariga ko‘ra, asosan maktabgacha yoshdagi va boshlang‘ich sinf o‘quvchilari ushbu sport turiga tobora keng jalb etilmoqda. shu bois, ular o‘z yosh toifasi bo‘yicha jahon chempionlari bo‘lmoqda. o‘zbekistonda shaxmatning yanada rivojlanishi uchun o‘zbekiston respublikasi prezidentining 2021 yil …

5 / 15

pioni vishvanatan anand mezbon mamlakat safida o‘ynash o‘rniga jamoaga murabbiylik qilishga qaror qildi. shaxmat bo‘yicha 2023 yilgi jahon chempionligiga da’vogar bo‘lgan yan nepomnyashchiy va din lijen rossiya milliy jamoasi musobaqadan chetlatilgani, xitoyda esa covid-19 bilan bog‘liq cheklovlar borligi tufayli musobaqada ishtirok etolmadi. juda kuchli jamoalar qatorida sanalgan rossiya va so‘nggi olimpiada g‘olibi xitoy shaxmatchilarining turnirda ishtirok etmasligi ko‘plab jamoalarning g‘oliblikka bo‘lgan imkoniyatini oshirdi. o‘rtacha 2771 reyting balliga ega va tarkibida fabiano karuana, levon aronyan, uesli so, lener dominges va sem shenklend bo‘lgan aqsh milliy jamoasi eng asosiy favorit sifatida sanalayotgan edi.eng yuqori o‘rtacha reytingga ega va tarkibida vidit santosh gujrati, pentala xarikrishna, arjun erigaisi bo‘lgan hindiston milliy jamoasi, shuningdek, jahon chempioni magnus karlsen boshchiligidagi norvegiya milliy jamoasi ham medallarga da’vogar edi.biroq, sovrin uchun kurash umuman boshqa jamoalar o‘rtasida kechdi.bu musobaqada o‘zbekiston milliy jamoasi shaxmatchilari ham ishtirok etdilar. o‘zbekiston milliy jamoasi shaxmat olimpiadasiga eng yosh tarkib bilan yo‘l oldi. o‘zbekistonning birinchi …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shaxmat va shashka sport turini kelib chiqishi va rivojlanishi, o‘yin qoidalari"

mavzu: shaxmat va shashka sport turini kelib chiqishi va rivojlanishi, o‘yin qoidalari. mavzu rejasi: 1.shaxmat va shashka sport turini kelib chiqishi va rivojlanishi. 2. shaxmat va shashka sport turini o‘yin qoidalari. adabiyotlar: 1. m.muxiddinov. shaxmat. toshkent - 2007 yil. 2. maxmudov a.x. va boshqalar shaxmat o‘quv-metodik qo‘llanma toshkent 2021 yil.1. shaxmat o‘yinining kelib chiqishi va rivojlanish tarixi. shohmot (shaxmat)ning kelib chiqish tarixi qadimda, hindistonda to`rt kishi shashxol bilan o`ynagan chaturangaga borib taqaladi. chaturangada shashxol tashlanganda olti xolli tomon tushsa shoh, besh xolli tomon tushsa farzin yurilgan va hokazo. hindlar chaturanga donalarini eron shohiga sovg`a qilgandan keyin bu o`yin asta-sekin dunyoga tarqalgan va qoidalari takomillashib borg...

This file contains 15 pages in DOCX format (2.4 MB). To download "shaxmat va shashka sport turini kelib chiqishi va rivojlanishi, o‘yin qoidalari", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxmat va shashka sport turini… DOCX 15 pages Free download Telegram