shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari

DOCX 10 pages 5.7 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.7 MB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

amaliy mashg‘ulot №1. mavzu: shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. mavzu rejasi: 1. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. 2. shaxmat va shashka o‘yin qoidalari. 3. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni hujum va himoyadagi harakatlari. 4.o‘quv o‘yini. donalarning yurishi donaning bir xonadan ikkinchi xonaga olib qo’yilishini yurish deyiladi. o’yinda tomonlar galma-gal yuradilar, avval oqlar, keyin qoralar yuradi. demak, shaxmat o’yini (partiyasi) yurishlar yig’indisidan iboratdir. shohning yurishini ko’rib chiqaylik. shoh gorizontal, vertikal va diagonal bo’ylab yonidagi xonalardan biriga, ya’ni bir xonagagina yura oladi. diagrammalardagi ↑→belgilari shoh yura oladigan xonalarni ko’rsatadi. taxtaning chekkasida va ayniqsa, burchagida turgan shohning harakat doirasi qisqaradi. masalan, 5—6 diagrammalarda ko’rsatilganidek b5 va g2 dagi shohlar 8 ta xonaning birini tanlab yura olsa, f8 dagi shoh beshta xonadan biriga, a1 dagi shoh esa uchta xonadan biriga yura oladi. farzin vertikal, gorizontal va diagonal bo’ylab istalgan xonalardan biriga yura oladi. taxtaning markazida (d4, d5, ye4, ye5 xonalarining birida) turgan …

2 / 10

hoh, farzin, rux va fil yo’lida o’z donalari turgan holatlarda yura olmaydi. bordiyu, yuradigan yo’lda raqib donalaridan biri turgan bo’lsa, uni urib olish mumkin. urilgan dona o’rniga urgan o’z donasi qo’yiladi. ot yurishda ham, raqib donasini urishda ham o’z yo’lida turgan o’zining va raqibning donalari ustidan sakrab o’tishi mumkin. 11-diagrammada ko’rsatilgan pozitsiyadagi piyodalardan boshqa donalarning barcha yurishlarini ko’rib chiqamiz. taxtada donalar ko’p bo’lganligi tufayli ularning harakatchanligi, ya’ni yuradigan xonalarining soni kamayadi. oq shoh besh yurishga ega, ya’ni u f1, f2, h1, h2,h3 xonalarining xohlagan biriga yura oladi. oq farzin o’n yurishga ega, u ye5 yoki f6 dagi piyodalardan birini urib olishi mumkin; d1 dagi rux besh yurishga ega, g1 dagi rux uch yurushga ega, ye4 dagi fil yetti yurishga ega, u c6 dagi otni yoki c2 dagi piyodani urib olishi mumkin; b1 dagi ot uch yurishga ega, u ye3 dagi filni urib olishi mumkin; f7 dagi ot olti yurishga ega, …

3 / 10

f3 dagi piyoda esa yura olmaydi, chunki f4 dagi farzin uning yo’lini to’sib turibdi, h5 dagi piyoda h6 ga, a2 dagi piyoda a3 ga yoki a4 ga yurishi mumkin, d4 dagi piyoda d5 ga yurishi yoki ye5 dagi qora piyodani urib olishi mumkin. b2 dagi piyoda b3 ga yurishi yoki c3 dagi filni urib olishi mumkin. ye5 dagi qora piyoda d4 dagi piyodani yoki f4 dagi farzinni urib olishi mumkin, lekin uni yurib bo’lmaydi, chunki ye4 dagi oq fil uning yo’lini to’sib turibdi. f6 dagi piyodani f5 ga, b4 dagi piyodani b3 ga, g7 dagi piyodani g6 ga yoki g5 ga yurish mumkin. agar boshlang’ich pozitsiyada turgan piyoda birdaniga ikki xonaga surilsa va raqib piyodasi bilan bir gorizontalda yonma-yon turib olsa, uni raqib piyodasi «yo’lda» urib olishi mumkin, chunki u raqib piyodasining zarbasi ostidagi xonani bosib o’tgan bo’ladi. bunga piyoda piyodaning «ko’zidan» o’tdi, deydilar. agar 11diagrammada qoralar g7 dagi piyodasini …

4 / 10

ontalga chiqqanda biror sipohga, ya’ni farzinga yoki ruxga, yoxud filga, yo bo’lmasa otga aylanadi. piyoda, oxirgi gorizontalga chiqqanda, uni qanaqangi sipoh deb e’lon qilish, taxtada qanday sipohlar borligidan qat’iy nazar, o’ynovchining xohishiga boliq. shuning uchun, nazariy jihatdan, taxtada bir vaqtning o’zida 9 ta oq farzin yoki 10 ta qora ot va hokazo bo’lishi mumkin. farzin eng kuchli sipoh bo’lganligi uchun oxirgi gorizontalga chiqqan piyodalar ko’pincha farzin deb e’lon qilinadi. shuning uchun ham oxirgi gorizontalga yaqinlashayotgan piyodani «farzinga chiqib ketyapti» deyishadi. piyoda oxirgi gorizontalning qaysi bir (oq yoki qora) xonasiga chiqsa, tanlangan sipoh o’sha xonaga qo’yiladi. oq piyoda oq sipohga, qora piyoda qora sipohga aylanishini unutmaslik kerak. 11-diagrammadagi pozitsiyada c2 dagi piyoda b1 dagi otni yoki d1 dagi ruxni urib olishi mumkin yoki c1 ga yurishi mumkin. bu hollarning hammasida ham u oq farzinga yoki oq ruxga, yoki oq otga, yoki oq filga aylanadi. piyoda hech qachon shohga aylanmaydi. 2. shaxmat …

5 / 10

shohlar eng asosiy donalar hisoblanadi. shohga hujum qilish, ya’ni ikkinchi yurishda uni olishga jazm etish shohga kisht berish deyiladi. bunday hollarda raqib «kisht» deb ogohlantiradi. lekin kisht berishda ogohlantirish shart emas. o’ynovchi o’z shohidan boshqa donalarini hujum ostida qoldirib ketishi mumkin. ammo shohni kishtdan qutqazish shart. agar shoh kisht berilgan holicha qoldirib ketilgan bo’lsa, keyingi qilingan yurish bekor qilinadi va buning o’rniga, shohni kishtdan qutqaruvchi yurish qilinadi. 12 -diagrammadagi pozitsiyada qoralarning shohi faqat birgina xonaga, ya’ni ye6 ga yurishi mumkin, oqlarning shohi esa beshta xonaga, ya’ni f3, g2, g3, ye3 xonalariga yura olish imkoniyatiga ega. agar yurish qoralardan bo’lsa ular oq shohga har xil usulda kisht berishi mumkin. masalan: farzin bilan ye1 xonasidan va c2 dagi piyodani yoki f1 dagi filni urib, ot bilan ye4 va d1 xonalaridan, d4 da turgan ruxni xohlagan xonaga yurilsa, c5 da turgan qora filning ko’zi ochilib, oq shohga kisht bo’ladi. buni ochib kisht deyiladi. …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari"

amaliy mashg‘ulot №1. mavzu: shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. mavzu rejasi: 1. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari. 2. shaxmat va shashka o‘yin qoidalari. 3. shaxmat va shashka o‘yinida donalarni hujum va himoyadagi harakatlari. 4.o‘quv o‘yini. donalarning yurishi donaning bir xonadan ikkinchi xonaga olib qo’yilishini yurish deyiladi. o’yinda tomonlar galma-gal yuradilar, avval oqlar, keyin qoralar yuradi. demak, shaxmat o’yini (partiyasi) yurishlar yig’indisidan iboratdir. shohning yurishini ko’rib chiqaylik. shoh gorizontal, vertikal va diagonal bo’ylab yonidagi xonalardan biriga, ya’ni bir xonagagina yura oladi. diagrammalardagi ↑→belgilari shoh yura oladigan xonalarni ko’rsatadi. taxtaning chekkasida va ayniqsa, burchagida turgan shohning harakat doirasi...

This file contains 10 pages in DOCX format (5.7 MB). To download "shaxmat va shashka o‘yinida donalarni harakatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxmat va shashka o‘yinida don… DOCX 10 pages Free download Telegram