notiqlik san'ati va nutq madaniyatining tarixi

DOCX 29 pages 120.4 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 120.4 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

notiqlik san’ati va nutq madaniyati fanining shakllanishi tarixi gapirishni bildi, degani, bu notiq bo’ldi, degani emas. kishi nutq so’zlash qoidalarini o’zlashtirsa, bu uning nutq madaniyatini mukammal egallaganini bildirmaydi. nutq madaniyatini egalladi, degani, bu – u notiq bo’ldi degani emas. notiqlik san’ati va nutq madaniyati sohasining shakllanishi uzoq tarixga ega. olimlar tomonidan “nutq odobi”, “muomala madaniyati”, “muloqot odobi”, “murojaat odobi”, “salomlashish odobi”, “mashvarat odobi”, “mutolaa san’ati”, “mutolaa zavqi” nomlari bilan atalib kelingan mavzular, aslida, notiqlik san’ati va nutq madaniyati haqidagi qisqa-qisqa, zaruriyatdan paydo bo’lgan qarashlar, fikrlar ta’limotlar edi. notiqlik san’ati va nutq madaniyati sohasiga aloqador bo’lgan notiqlik, voizlik, ya’ni, va’zxonlik haqidagi dastlabki fikrlar xalq og’zaki ijodida, “alpomish” dostonida, kaykovusning “qobusnoma”sida hamda abu rayhon beruniy, abu nasr forobiy, abu ali ibn sino, abu abdulloh xorazmiy, mahmud zamaxshariy, mahmud qoshg’ariy, so’fi olloyor, abdurahmon jomiy, alisher navoiy, husayn voiz koshifiy kabi allomalar asarlarida kuzatiladi, shuningdek, bu asarlarda nutq odobi, so’z va uning qudrati, so’zdan …

2 / 29

g “hibat ul-haqoyiq”, so’fi olloyorning “sabot ul-ojizin”, abdurahmon jomiyning “bahoriston”, alisher navoiyning “nazmul-javohir”, “xamsa”, “mahbub ul-qulub”, husayn voiz koshifiyning “axloqi muhsiniy”, “futuvvatnomai sultoniy”, fahriddin ali safiyning “rashaxot” kabi asarlarida so’z va uning qudrati, so’z qo’llash mahorati, so’zning qadriga etish, undan aql-idrok bilan foydalanish, notiqlik va uning xususiyatlari, fazilatlari haqida qimmatli fikrlar bildirilgan. notiqlik san’ati va nutq madaniyati, ayrim olimlar aytganidek, 2007 yilda paydo bo’lgan emas, balki antik davrda, qadimgi gretsiyada meneley, perikl, demosfenlar; rimda mark partius katon, mark tulliy tsitseron, kvintillianlar davrida shaklana boshlagan. sharqda notiqlik san’ati va nutq madaniyati shakllanishi va rivojiga xoja muayyad mehnagiy, mavlona ar-riyoziy, kamoliddin husayn voiz koshifiy, mavlono muin voiz, faxriddin ali safiy, qozizoda o’shiy kabilar katta hissa qo’shganlar. ulug’ mutafakkir alisher navoiyning “majolis un nafois”, g’iyosiddin xondamirning “makorim ul-axloq” asarlarida o’nlab voizlar haqida qimmatli ma’lumotlar berilgan. umuman olganda, notiqlik san’ati va nutq madaniyatining shakllanish tarixi, mashhur notiqlar faoliyati haqida a.ahmedov. (“notiqlik san’ati”. t., “o’zbekiston” …

3 / 29

), r.mahmudov. (“degonimni ulusqa marg’ub et...”. t., “o’zbekiston” nashriyoti, 1992), yo.tojiev, n.hasanova, h.tojimatov, o.yo’ldosheva. (“o’zbek nutqi madaniyati va uslubiyati asoslari”. t., “o’zbekiston” nashriyoti, 1994), a.ortiqov, a.ortiqov. (“nutq madaniyati va notiqlik san’ati”. t., 2002), p.nosirov. (“o’zbek nutq madaniyati”. t., 2004), r.rasulov, n.husanov, q.mo’ydinov. (“nutq madaniyati va notiqlik san’ati”. t., “iqtisod-moliya” nashriyoti, 2006), yo.tojiev, m.mallaboev. (“o’zbek nutqi madaniyati va uslubiyati asoslari”. i qism, t., 2006), n.mahmudov (o’qituvchi nutq madaniyati. alisher navoiy nomidagi o’zbekiston milliy kutubxonasi nashri., t., 2007), u.saidov. (“boshqaruv va notiqlik san’ati” t., “yosh kuch matbuoti” nashriyoti, 2010), r.mahmudov. (“notiqlik san’ati va nutq madaniyati” (o’quv majmua). g., 2016), r.jumaniyozov. (“siz notiq bo’lmoqchimisiz?” t., “o’zbekiston” nashriyoti, 2019), yo.nurumbekova. (“o’qituvchi nutqi madaniyati” (o’quv-uslubiy majmua), g., 2012), u.alibekov, sh.mamatov. (“notiqlik san’ati” o’quv-uslubiy majmua, g., 2016), l.muhammadjonova. (“ritorika”. t., “adabiyot uchqunlari” nashriyoti, 2019), l.muhammadjonova. (“davlat xizmatchisining axloqiy madaniyati”. t., “adabiyot uchqunlari” nashriyoti, 2019), l.raupova. (“badiiy va san’at asarlarida madaniy nutq orqali milliy mental omillarining ifodalanishi”. …

4 / 29

ga oid masalalar” mavzusidagi respublika ilmiy anjumani 1990 yildan boshlab an’anaviy o’tkazila boshlangan. keyinroq, “nutq odobi”, “nutq madaniyati” mavzularida toshkentda, termizda, andijonda va boshqa shaharlarda ko’plab marta ilmiy anjumanlar bo’lib o’tgan. demak, ko’rinadiki, notiqlik san’ati va nutq madaniyatiga e’tibor hamma davrlarda ham tilshunos olimlar, mutaxassislarni qiziqtirib kelgan. so’zamollik, gapga chechanlik – notiqlik san’ati darajasiga ko’tarilishi uchun har bir shaxs tilning barcha boylik va imkoniyatlarini, hamma qoidalarini yaxshi o’zlashtirgan bo’lishi zarur. ma’lumki, har qanday shaxs yoki san’atkor ham notiq bo’la olmaydi. buning uchun ona tilini mukammal bilishdan tashqari yana ko’p fazilatlarga ham ega bo’lish talab etiladi. bu fazilatlar o’zaro suhbatlarda, muloqotlarda, muomalalarda namoyon bo’ladi. insonda ikki xil: moddiy va ma’naviy ehtiyojlar bo’ladi. inson har ikki ehtiyojga doimo intilib yashaydi. shaxslarning zamon talabiga javob beradigan etuk mutaxassislar bo’lib etishishlarida antik davr mutafakkirlarining ma’naviy-madaniy merosining roli katta. qadimgi yunonistonda ilm-fan, jumladan, ritorika ancha rivojlangan. ilm-fan taraqqiyotiga suqrot, aflotun, arastu, demokrit, ksenofan, gorgiy, isokrat, …

5 / 29

yuz asarlari qayd etilgan. asosiy asarlaridan: “sofist”, “politik”, “evdem”, “g’oyalar haqida”, “farovonlik haqida”, “kategoriyalar”, “fizika”, “metafizika”, “evdem axloqi”, “axloqi kabir”, “siyosat”, “poetika”, “ritorika”lar tilga olingan. arastuning “poetika” (“nafis san’atlar haqida”) asari umuminsoniy nafosat, san’at, xususan, so’z san’ati qonun-qoidalari haqidadir. “poetika”dagi asosiy g’oya – bu poeziyadagi o’xshatish san’ati haqidagi g’oyadir. arastu “poetika” asarida poeziya san’ati nima yordamida tasvirlanishiga ko’ra to’rt turdan iboratligini ko’rsatib o’tadi: 1. bo’yoqlar bilan – rassomlik, musavvirlik. 2. tosh yoki bronza, ganch bilan – haykaltaroshlik, devoriy naqsh-barelef, gorelef. 3. cholg’u asboblari yordamida – musiqa, qo’shiq, raqs san’atlari. 4. faqat so’z yordamida: epos, drama, lirika. arastu “poetika” asarida yozadi: “ba’zi kishilar mahorat, ba’zilar malaka sababli, yana ba’zilar tug’ma iste’dodlari tufayli bo’yoqlar va shakllar yordamida ko’p narsalarning tasvirini – o’xshashini yaratadilar. san’atlarning hammasida ham alohida yo ritm, yo so’z va yoxud garmoniya yordamida, yoki shularning hammasi uyg’unligida tasvirlaydilar”. bu fikrlar bevosita notiqlik san’atiga ham aloqador, deyish mumkin. arastuning “ritorika” asari …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "notiqlik san'ati va nutq madaniyatining tarixi"

notiqlik san’ati va nutq madaniyati fanining shakllanishi tarixi gapirishni bildi, degani, bu notiq bo’ldi, degani emas. kishi nutq so’zlash qoidalarini o’zlashtirsa, bu uning nutq madaniyatini mukammal egallaganini bildirmaydi. nutq madaniyatini egalladi, degani, bu – u notiq bo’ldi degani emas. notiqlik san’ati va nutq madaniyati sohasining shakllanishi uzoq tarixga ega. olimlar tomonidan “nutq odobi”, “muomala madaniyati”, “muloqot odobi”, “murojaat odobi”, “salomlashish odobi”, “mashvarat odobi”, “mutolaa san’ati”, “mutolaa zavqi” nomlari bilan atalib kelingan mavzular, aslida, notiqlik san’ati va nutq madaniyati haqidagi qisqa-qisqa, zaruriyatdan paydo bo’lgan qarashlar, fikrlar ta’limotlar edi. notiqlik san’ati va nutq madaniyati sohasiga aloqador bo’lgan notiqlik, voizlik, ya’ni, va...

This file contains 29 pages in DOCX format (120.4 KB). To download "notiqlik san'ati va nutq madaniyatining tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: notiqlik san'ati va nutq madani… DOCX 29 pages Free download Telegram