son so‘z turkumi

PPTX 32 стр. 1,2 МБ Бесплатная загрузка

32 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,2 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 32

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 32

презентация powerpoint 2-ma’ruza. mavzu: son so‘z turkumi reja: 1.sonning leksik-grammatik xususiyatlari. 2.sonlarning tuzilish jihatdan turlari. sonning leksik-grammatik xususiyatlari predmetning miqdorini, sanog`ini, joylashish tartibini, ba’zan ish-harakatning bajarilish tartibini, miqdoriy belgisini bildiradigan mustaqil so`z turkumi son deyiladi. son necha?nechanchi? nechta? qancha? kabi so`roqlardan biriga javob beradi. son otga bog`lanib, u ifodalagan predmetning konkret miqdoriy belgisini, ba’zan fe’lga bog`lanib, u ifodalagan harakatning miqdoriy belgisini anglatadi: to`rtta daftar, ikki oy o`qidi, birinchi keldi kabi. arifmetik amallarda esa son otga, fe’lga bog`lanmagan holda keladi. bunda son ifodalagan miqdor mavhum ma’noga ega bo`ladi: ikki qo`shuv uch. arifmetik hisoblashda qanday predmetlar miqdorining qo`shilishi bilan besh hosil bo`lishi aniq emas. sonlar ko`pincha raqamlar bilan yoziladi: 1) arab raqamlari bilan 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. 2) rim raqamlari bilan:birliklar: i (1), ii (2), iii(3), iv(4), v (5), vi (6), vii (7), viii (8), ix (9); o`nliklar: x (10), xx(20), xxx(30), xl(40), l (50) lx …

2 / 32

ning joylashish tartibi, miqdoriy belgisi) belgisini anglatadi. demak, son miqdor tushunchasining nomi bo`ladi. 2. son ma’no jihatdan predmetning sanog`ini, donasini, taxminiy miqdorini, umumiy miqdori (jamligi), taqsimlanish miqdori, joylashish tartibi; shuningdek ish-harakatning bajarilish tartibi, miqdori kabi modal ma’nolarni ifodalaydi. shu ma’no xususiyatlariga ko`ra son ikki turga: sanoq son va tartib sonlarga bo`linadi. sonning ma’no turlarini hosil qiluvchi maxsus modal shakl yasovchi affikslar mavjud: uchta, beshovlon, ikala, yuzlab, to`rttadan, uch-to`rt, o`ninchikabi. bu affikslar faqat sonlargagina qo`shiladi. 3. son morfologik jihatdan o`zgarmaydi, ya’ni egalik, kelishik, ko`plik affikslarni olmaydi, chunki son asosan otga bog`lanib kelib, aniqlovchi vazifasini bajaradi: uy egasi otabekning yoniga ikkita yostiq olib qo`ydi va bittani o`z yonboshiga ham oldi. (a.qodiriy.) son hech qachon belgi ifodalovchi so`zni o`ziga tobe qilib kelmaydi - aniqlovchi olmaydi. son ba’zan fe’lga bog`lanib kelib, harakatning miqdoriy belgisini anglatganda, hol vazifasini bajaradi: otabek qutidor tomonidan quvilganidan keyin, marg`ilonga yetti-sakkiz marta kelibdi (a.qodiriy.) 4. son bog`lanib kelgan ot qo`llanmaganda, …

3 / 32

bilan birga qo`llanishi uni boshqa so`z turkumlaridan ajralib turuvchi o`ziga xos belgilaridan biri sanaladi. hisob so`zlari ot so`z turkumiga doir bo`lib, u son bilan bog`lanib kelgan ot va fe’l orasida ishlatiladi: ikki tup daraxt, besh kilogramm olma, o`n kilometr yurdi, to`rt sahifa o`qidi kabi. sonlar hisob so`zlari bilan ham, hisob so`zlarisiz ham qo`llanadi (bu so`zlar haqida quyida to`xtalamiz). 6. son so`z yasalish tizimiga ega emas. boshqa so`z turkumlaridan son yasalmaydi. lekin sondan boshqa so`z turkumlari yasalishi mumkin: birlik, beshlik (ot), ikkilan (fe’l), bittalab (ravish) kabi. sonning ma’no turlari son ma’no jihatdan va grammatik xususiyatlarga ko`ra ikki guruhga bo`linadi: sanoq sonlar va tartib sonlar. 1. sanoq son predmet yoki ish-harakatning sonini, miqdorini, belgisini bildiradi: uch bola, ikkita kitob, besh tonna paxta, olti kilogramm sotib oldi kabi. sanoq sonlar hisob so`zlarisiz va hisob so`zlari bilan qo`llanish xususiyatiga ega: ikkita qalam, besh talaba, o`ntacha o`quvchi - hisob so`zlarisiz; olti tup daraxt, uch litr …

4 / 32

. 3. juft predmetlar hisobini ko`rsatuvchi hisob so`zlari: juft, par, jo`ra kabi. 4. og`irlikni o`lchash uchun ishlatiladigan hisob so`zlari: gramm, kilogramm, tsentner, tonna kabi. eski o`zbek tilida misqol, qadoq, botmon kabi otlar og`irlik miqdorini hisoblash uchun ishlatilgan: namangan va andijon tumanlarida ikki ming botmongacha yer sug`orilar edi. (a.qodiriy) 5. uzunlik o`lchovi uchun ishlatiladigan hisob so`zlari: millimetr, santimetr, metr, kilometr, qadam, qarich, quloch kabi. bu hisob so`zlarining gaz, tanob, tosh, chaqirim kabi sinonimlari mavjud bo`lib, hozir bu so`zlar arxaiklashgan hisob so`zlari sanaladi. 6. suyuqlik hajmini ifodalovchi hisob so`zlari: litr, kosa, stakan, piyola, qoshiq, ho`plam, hovuch, chelak kabi. 7. pul qiymatini ifodalovchi hisob so`zlari: tiyin, so`m, dollar kabi. tanga, chaqa, tilla so`zlari ilgari pul qiymatini hisoblash uchun ishlatilgan bo`lib, hozirgi kunda arxaik so`zlar qatoridan o`rin olgan: solih maxdum ... bir tangalik go`sht, sakkiz pullik piyoz olib hovliga kirdi. (a.qodiriy) 8. vaqt o`lchovi uchun ishlatiladigan hisob so`zlari: asr, yil, oy, hafta, sutka, kun …

5 / 32

oq kabi. sizga munosib yigit, balki etti iqlimda ham yo`qdir (p.qodirov). tejamkor kishi pulini keragidan ortiqcha sarflamaydi, o`n so`mga olinadigan narsa uchun hovliqib yuz so`m sarf etmaydi («odob bo`stoni va axloq gulistoni»). miqdor sonlar hisob so`zlarisiz va hisob so`zlari bilan qo`llanadi. miqdor sonni hosil qiluvchi shakl yasovchi affikslar mavjud emas. 2) dona son bir xil predmetlarning yakkalab, donalab sanaladigan umumiy miqdorini anglatadi. dona son miqdor son negiziga –ta affiksini qo`shish bilan yasaladi: o`nta o`quvchi, beshta daftar kabi. shuningdek, dona son miqdor sondan so`ng donalikni ifodalaydigan dona, tup, nusxa, nafar, tuyoq, bosh kabi hisob so`zlarini keltirish bilan hosil qilinadi: yuz nusxa kitob, ikki bosh qo`y, besh dona qalam, uch tup daraxt kabi. g`avvoslarning rahmi kelib, unga bitta qimmatbaho tosh hadya qildilar («oz-oz o`rganib dono bo`lur»).vaqti kelsa, o`nta quruq gapdan bitta dalil, o`nta qonun-qoidadan bitta amaliy mashg`ulot a’lo (a.soliyev).gulshan kirganida uch nafar kaniz sanoliya tikmoqda edi (a. qodiriy).javonda abu ali ibn sino …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 32 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "son so‘z turkumi"

презентация powerpoint 2-ma’ruza. mavzu: son so‘z turkumi reja: 1.sonning leksik-grammatik xususiyatlari. 2.sonlarning tuzilish jihatdan turlari. sonning leksik-grammatik xususiyatlari predmetning miqdorini, sanog`ini, joylashish tartibini, ba’zan ish-harakatning bajarilish tartibini, miqdoriy belgisini bildiradigan mustaqil so`z turkumi son deyiladi. son necha?nechanchi? nechta? qancha? kabi so`roqlardan biriga javob beradi. son otga bog`lanib, u ifodalagan predmetning konkret miqdoriy belgisini, ba’zan fe’lga bog`lanib, u ifodalagan harakatning miqdoriy belgisini anglatadi: to`rtta daftar, ikki oy o`qidi, birinchi keldi kabi. arifmetik amallarda esa son otga, fe’lga bog`lanmagan holda keladi. bunda son ifodalagan miqdor mavhum ma’noga ega bo`ladi: ikki qo`shuv uch. arifmetik hisoblashda ...

Этот файл содержит 32 стр. в формате PPTX (1,2 МБ). Чтобы скачать "son so‘z turkumi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: son so‘z turkumi PPTX 32 стр. Бесплатная загрузка Telegram