alisher navoiyning falsafiy qarashlari. alisher navoiy asarlarida jamiyat bilan inson munosabati va komil inson gʻoyasi

DOC 93,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1693309002.doc alisher navoiy ijtimoiy-falsafiy qarashlari alisher navoiyning falsafiy qarashlari. alisher navoiy asarlarida jamiyat bilan inson munosabati va komil inson gʻoyasi reja: kirish 1. temuriylar davr falsafasi 2. xarakat turlari va ularning o'zaro aloqadorligi. 3. ahloqiy tamoyillar va ularning mazmuni. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish o’rta asrlarda sharq olamida yashab ijod etgan buyuk alloma va mutafakkirlarning ilmiy merosini chuqur muhokama qilish va anglash, uning zamonaviy sivilizatsiya tarixida tutgan o’rni va roliga baho berish bugungi kun falsafasining dolzarb masalalaridan biridir. ana shu bebaho ilmiy merosni yanada teran tadqiq etish va ommalashtirishga qaratilgan sa’y-harakatlarga yangi turtki berish, sharqning ulug’ allomalari tomonidan amalga oshirilgan kashfiyotlar zamonaviy ilm-fan va taraqqiyot uchun naqadar dolzarb va zarur ekanini ochib berishning ahamiyati ham shunchalik muhimdir. jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga ulkan hissa qo’shgan, millatimiz faxri, iftixori hisoblangan ulug’ alloma – ibn sinoning xizmatlari xolisona baholanayotir. tarixiy haqiqatga asoslangan tarixiy xotira tiklanmoqda. olimning ilmiy, falsafiy, ijtimoiy- siyosiy va tabiiy qarashlari juda serqirradir. …

asarlarini tarjima va tadqiq etishda sharqshunos olimlar hamidullin sh.h, s. mirzaev, sagadeyeva.v, a. semyonov, h. hikmatullaevlar ulkan ishlarni amalga oshirdilar. tadqiqot jarayonida ilmiy bilishning obyektivlik, xususiylik usullarida ibn sinoning “axloq” to’g’risidagi falsafiy qarashlari obyektiv ochib berildi. mantiqiylik tamoyilida esa, bugungi kundagi yosh avlodga ta’sir etuvchi baxt-saodat masalasining ahamiyati aqlning yuqori o’rinda ekanligi bilan belgilanib, tadqiq qilindi. inson hayoti davomida baxt-saodat uchun intilib yashashi va unga erishishda duch keladigan muammolarni yechishi tizimlilik metodi sifatida talqin etildi. ibn sino haqiqiy axloqiy fazilatlarga va ideal jamoaga shu mavjud dunyoda erishish lozimligini, jamiyatda insonlar o’zaro yordam asosida yashashlari kerak deb ta’kidlaydi. jamiyat kishilarning o’zaro kelishuvi asosida qabul qilinadigan adolatli qonunlar yordamida boshqarilishi lozimligini ta’kidlaydi. jamiyat a’zolarining hammasi bu qonunga itoat etishlari, qonunni buzish va adolatsizlik jazolanishi, basharti podshoning o’zi adolatsizlikka yo’l qo’ysa, xalqning unga qarshi qo’zg’oloni to’g’ri va jamiyat tomonidan qo’llab-quvvatlanmog’i lozim. ibn sino o’zining “axloq haqidagi risola” sida axloqiy xislatlardan or-nomus, sha’n, qadr-qimmat, …

h, xavfning paydo bo’lishi, qo’rqoqlikning ma’nisi, uyalish va surbetlik xislatlarning qanday kelib chiqishi haqida bosh qotiradi, kishidagi g’amxo’rlik va shafqat deganda nimani tushunish kerakligi, shu bilan birga, kishidagi xasad, o’ch olish, g’ayrlik va nafrat, mensimaslik kabi axloqiy illatlarga batafsil ta’rif beradi. ibn sino arzimagan kasallikka bardosh bera olmaslik, yengiltaklik, birovning mehnati evaziga topilganlarni o’zlashtirib olish, kekkayish kabi xislatlarni qoralaydi, ularni yomon odatlar qatoriga kiritadi. u kishidagi qiziqqonlik ham kishining or-nomusini yerga uradigan xatti-harakatlardandir deb hisoblaydi. ibn sino yozadi: “insonlarning doimiy tobe bo’lib yashashlari, boshqalar tomonidan o’z nafsini masxara qilishiga chidash, jabr-zulmga toqat qilish, yetishmovchilik kabilar kishini keyinchalik qiziqqon bo’lishiga sabab bo’ladi”. abu ali sino asarlarida kamolotga erishishning birinchi mezoni-ma’rifatni egallashga da’vat etadi. chunki ilm-fan insonga xizmat qilib, tabiat qonunlarini ochib avlodlarga etkazishi kerak. bu maqsadga etishish uchun inson qiyinchiliklardan qo’rqmasligi zarur, deydi u: bilimsiz kishilar johil bo’ladi, ular haqiqatni bila olmaydilar, deb ularni etuk bo’lmagan kishilar qatoriga qo’shadi. bunday kishilardan …

o’zini nazoratga olish maqsadida shunday deydi: - “men tafakkur qilib, o’zimga zarur bo’lgan nasalarni o’qishga kirishdim; bu yo’lda aqlni ishga solib, o’zimni ko’p yomon kirdikorlardan saqlashga ulgura oldim; yomonliklardan chetlashishga olib boradigan har xil xususiyatlarimni bilib oldim. qaysi fe’l-atvorim menga do’stu, qaysinisi dushman ekanini, qaysilarini meni to’gri yo’lga-yu, qaysilari egri yo’lga boshlashini angladim. xullas, men o’zimni o’zim yaxshilab sinchiklab o’rgandim, kimligimni tushundim va shundan keyin bilib ishimni qilgan edim, kata-katta yutuqlarga erishdim”. o’z qissalarida ibn sino mardlikni targ’ib qilib, munofiqlik, sergaplik, yolg’onchilik, ishyoqmaslikni, riyokorlarning ikkiyuzlamachiliklarini fosh etadi. ibn sino kishilarni ilm-fanni o’rganishga, kasb-hunar egallashga da’vat etadi. demak, ibn sino asarlari o’rta osiyo xalqlari pedagogik qarashlari, o’rta asrlardagi ilm-fan tarixini o’rganishda ham eng muhim sarchashmalardan bo’lib hisoblanadi. ibn sinoning ta’lim-tarbiyaga oid fikr mulohazalari uning bizgacha yetib kelgan juda ko’p asarlari orasida tarqoq holda saqlanib qolgan. agar qadimgi yunon faylasuflari platon va arastular o’sib kelayotgan avlod ta’lim-tarbiyasini davlat zimmasiga yuklagan, tarbiya jarayonidagi …

dan cheksiz deb izohlaydi. borliqni avvali va oxiri yoʻq, deb hisoblaydi. “hayrat ul-abror” asarida navoiy mutlaq borliqqa shunday taʼrif beradi: ey senga mabdada abaddek azal, zot-i qadimning abadiy, lam yazal. ne boʻlub avvalda bidoyat senga, ne kelib ohirda nihoyat senga ushbu asarda navoiy azal va abadning nisbiyligini haqida mantiqiy xulosa chiqaradi. makonning toʻliqlik va boʻshliqdan iborat, deb hisoblaydi. mutlaq borliq esa ikki qismni ichiga oladi: “ne anga zamonu makon ihtimoli, ne zamonu makon andin xoli. ne xalo aning yeridur, ne malo, ammo ham xalo-vu ham malo andin toʻla” mutlaq borliqning asosiy xususiyatlaridan birini navoiy nuqtai nazaridan zotning vojibligini, yaʼni obyektivlik gʻoyasini ilgari suradi. bu borliq insonga taʼsiri boʻlmaydi, u bor boʻlgan va bor boʻladi. nisbiy borliqni esa olim borliqqa qaram deb koʻradi. mutlaq borliq taʼsirida nisbiy borliq bor boʻladi, yoki, aksincha yoʻq boʻlishi mumkin. lekin nisbiy borliq mutlaq borliqqa hech qanday taʼsir oʻtkazolmaydi: arzu falak yoʻqidinu boridin, barchaning ixfosiyu izhoridin. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "alisher navoiyning falsafiy qarashlari. alisher navoiy asarlarida jamiyat bilan inson munosabati va komil inson gʻoyasi"

1693309002.doc alisher navoiy ijtimoiy-falsafiy qarashlari alisher navoiyning falsafiy qarashlari. alisher navoiy asarlarida jamiyat bilan inson munosabati va komil inson gʻoyasi reja: kirish 1. temuriylar davr falsafasi 2. xarakat turlari va ularning o'zaro aloqadorligi. 3. ahloqiy tamoyillar va ularning mazmuni. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish o’rta asrlarda sharq olamida yashab ijod etgan buyuk alloma va mutafakkirlarning ilmiy merosini chuqur muhokama qilish va anglash, uning zamonaviy sivilizatsiya tarixida tutgan o’rni va roliga baho berish bugungi kun falsafasining dolzarb masalalaridan biridir. ana shu bebaho ilmiy merosni yanada teran tadqiq etish va ommalashtirishga qaratilgan sa’y-harakatlarga yangi turtki berish, sharqning ulug’ allomalari tomonidan amalga oshirilgan ka...

Формат DOC, 93,5 КБ. Чтобы скачать "alisher navoiyning falsafiy qarashlari. alisher navoiy asarlarida jamiyat bilan inson munosabati va komil inson gʻoyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: alisher navoiyning falsafiy qar… DOC Бесплатная загрузка Telegram