orol dengizining dastlabki tabiiy geografik tahlili

DOC 42.2 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663191023.doc орол денгизининг дастлабки табиий географик таҳлили orol dengizining dastlabki tabiiy geografik tahlili bu yil taniqli geograf olim lev semenovich bergning “aralskoye more, opit fiziko-geograficheskoy monografii” nomli mashhur asarining nashr etilganligiga 100 yil to`ladi. bu asar o`z vaqtida ham, hozirgi kunda ham va keyin ham orol va orolbo`yi tabiiy geografiyasi nuqtai nazaridan katta ahamiyatga egadir. xx asrning ikkinchi yarmida taniqli geograflarning aksariyati l.s.bergning nihoyatda yirik va serqirra olim ekanligini e`tirof etganlar. darhaqiqat, bu olim 700 dan ortiq ilmiy asarlar muallifi bo`lib, fanning turli sohalarida, jumladan ko`lshunoslik, iqlimshunoslik, geomorfologiya, ixtiologiya, paleogeografiya, tabiiy geografiya sohalarida ilm bilan shug`ullangan va tanilgan. l.s.berg 1876 yilda bessarabiyaning bendera shahrida tug`ilgan. 1894 yilda esa moskva davlat universiteti fizika-matematika fakultetining tabiiy bo`limiga o`qishga kirgan va 1898 yilda uni muvaffaqiyatli tugallagan. o`sha yili rus geografiya jamiyatining turkiston bo`limi yo`llanmasiga binoan, gidrologik nuqtai nazardan mutlaqo o`rganilmagan orol dengiziga yuboriladi. bu yerda u nafaqat gidrologik tadqiqotlar, nafaqat ko`lning o`zini, balki …

non olimlarining asarlariga, o`rta asrlardagi sharq olimlari qoldirgan yozma manbalarga keng murojaat qilgan. natijada, qadimgi yunon olimlari gerodot, strabon, ptolemey va boshqalarning asarlarida orol dengizi haqida birorta ishonarli ma`lumot yo`qligiga, ammo o`rta asrlardagi sharq olimlari yozib qoldirgan manbalarda amudaryoning xorazm dengiziga quyilishi, ayrim vaqtlarda esa o`zboy orqali kaspiy dengiziga quyilganligi haqida ma`lumotlar uchraganligini yozgan. shunday bo`lsa-da, xx asr boshlarigacha orol dengizining maydoni, chuqurligi, suv rejimi, hajmi, qirg`oqlarining tuzilishi, orol atroflarining geologik tuzilishi, tarixi, relyefi, tuproq va o`simliklari, hayvonoti haqidagi ma`lumotlar nihoyatda kam ekanligiga, borlari ham ko`pincha xatoliklardan holi emasligiga amin bo`lgan. ularni tuzatishga, to`ldirishga, orol dengizi va yon-atroflarining tabiiy sharoitini mufassalroq yoritib berishga harakat qilgan. l.s.berg o`zining qisqa muddatda to`plagan boy va rang-barang faktik ma`lumotlari asosida orol va uning atroflaridan tashqari o`rta osiyo tekisliklarining geologik tuzilishi va tarixiy o`tmishi haqida muhim tabiiy geografik xulosalar chiqargan. jumladan, dengiz suvining sho`rligi unchalik katta emasligi, dengiz faunasining nisbatan boy emasligiga (o`sha vaqtlarda suvning …

h botig`iga va undan o`zboy orqali kaspiy dengiziga oqishi aniq bo`lgan. bu ham orolning tarixi bilan qiziquvchi geograflar uchun muhim ilmiy xulosadir. l.s.bergning tasavvuri bo`yicha, orolda suv ko`paygan yillari faqat yon-atrofni suv bosgan va oqar ko`lga aylangan. keyinchalik oqim to`xtagach, oqmas ko`l bo`lib, suvining sho`rligi yana ortgan. olim 1740 yildan boshlab, o`zi o`lchagan vaqtlargacha dengiz suvi sathining tebranishini astoydil o`rgangan va keyingi 2400 yil mobaynida dengiz suvi sathini iqlim o`zgarishlariga bog`lab muhim xulosalar chiqargan. shunday xulosalardan biri o`sha vaqtlarda geografik adabiyotlarda uchrayotgan “o`rta osiyo qurib bormoqda” degan masalaga oydinlik kiritish edi. olim, o`rta osiyo iqlimida tarixiy davrlar mobaynida sezilarli o`zgarishlar bo`lmaganligini inobatga olib, nafaqat orol, balki o`rta osiyoning qurib qolishi noto`g`ri degan xulosaga keladi. bundan tashqari, l.s.berg amudaryo bilan sirdaryo oqizib kelib yotqizadigan delta yotqiziqlari orol botig`ini 29000 yilda to`ldirishi mumkinligini aniqlagan, dengizdagi seysh hodisasi, orol dengizi qirg`oqlarining morfologik tuzilishi kabi bir qator tabiiy geografik hodisalarni yorqin va asosli qilib …

ham “orol dengizi” nihoyatda katta ilmiy saviyada yozilganligini, muallif esa doktorlik darajasiga loyiq olim ekanligini qayd etganlar. asar haqida o`zlarining muhim fikrlarini bildirgan taniqli olimlardan mineralog v.i.vernadskiy, geolog a.p.pavlov va zoolog m.a.menzbirlar ham o`zlarining yozma taqrizlarida asarning muallifi geografiya fanlari doktori ilmiy darajasiga munosib ekanligini tavsiflab berganlar. l.s.bergning “orol dengizi” asari bilan tanishgan o`quvchida muallifning bir qator o`ziga xos xususiyatlari e`tiborni jalb qiladi. bular: 1) asarning nihoyatda yuqori ilmiy darajada, ammo ravon, tushunarli hamda qiziqarli yozilganligi; 2) u yoki bu masalaga yondashishda ko`p va turli sohalarga oid ma`lumotlardan keng foydalanilganligi; 3) tadqiqot obyektini o`rganishda kompleks yondashish, voqea va hodisalarni o`zaro bog`liqlikda tahlil qilish; 4) tabiiy geografik tahlilda tarixiylik prinsipiga amal qilish, paleogeografik va tarixiy ma`lumotlarga katta e`tibor berish va hokazo. l.s.bergning ushbu asari orol dengizi va yon-atroflarining tabiiy geografiyasini o`rganishda muhim tarixiy manba bo`lib hisoblanadi. adabiyotlar berg l.s. aralskoye more, opit fiziko-geograficheskoy monografii. -m., 1908. voprosi geografii.sb.24, fizicheskaya geografiya. -m., …

orol dengizining dastlabki tabiiy geografik tahlili - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "orol dengizining dastlabki tabiiy geografik tahlili"

1663191023.doc орол денгизининг дастлабки табиий географик таҳлили orol dengizining dastlabki tabiiy geografik tahlili bu yil taniqli geograf olim lev semenovich bergning “aralskoye more, opit fiziko-geograficheskoy monografii” nomli mashhur asarining nashr etilganligiga 100 yil to`ladi. bu asar o`z vaqtida ham, hozirgi kunda ham va keyin ham orol va orolbo`yi tabiiy geografiyasi nuqtai nazaridan katta ahamiyatga egadir. xx asrning ikkinchi yarmida taniqli geograflarning aksariyati l.s.bergning nihoyatda yirik va serqirra olim ekanligini e`tirof etganlar. darhaqiqat, bu olim 700 dan ortiq ilmiy asarlar muallifi bo`lib, fanning turli sohalarida, jumladan ko`lshunoslik, iqlimshunoslik, geomorfologiya, ixtiologiya, paleogeografiya, tabiiy geografiya sohalarida ilm bilan shug`ullangan va tanil...

DOC format, 42.2 KB. To download "orol dengizining dastlabki tabiiy geografik tahlili", click the Telegram button on the left.

Tags: orol dengizining dastlabki tabi… DOC Free download Telegram