орол денгизининг тарихий географик номлари

DOC 27,1 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663226600.doc орол денгизининг тарихий географик номлари орол денгизининг тарихий географик номлари xx асрнинг 60- йилларигача орол денгизининг сув сатҳи, майдони ва бошқа гидрографик хусусиятлари анча муҳим бўлган, чунки уни амударё ва сирдарё узликсиз сув билан таъминлаб турган. аммо 1960 йилдан бошлаб, денгизнинг сув сатҳи тез пасая бошлади ва 10 йил давомида 2,0 м га, кейинги икки ўн йилликда эса 5,7 ва 7,2 м га пасайиб қолди. сув ҳажми ҳам шунга мос ҳолда 1093 км3 дан 330 км3 га, яъни уч мартадан кўп қисқариб кетди. 1995 йилга келиб, кейинги 35 йил ичида денгиз сувининг сатҳи 17 м пасайиб кетганлиги маълум бўлди. натижада денгиз дастлаб иккига, “катта” ва “кичик” денгизларга бўлиниб кетди. 1999 йилда эса кичик денгизнинг сув сатҳи 2,5 м га пасайган бўлса, катта денгизнинг сув сатҳи эса 34 м белгига етди (чуб, 2000). ҳозирги кунда денгизнинг 3 қисмга бўлинганлиги маълум. кўпчилик гидролог ва географ тадқиқотчиларнинг фикрига кўра, орол денгизи сатҳининг …

тарихини ўрганиш вақтида турли манба ва адабиётларда унинг турлича ном билан аталганлигини учратиш мумкин. оролнинг турли даврларда қандай аталганлиги ва қачондан орол денгизи деб айтилаётганлиги кўпчиликни қизиқтириши табиий. антик давр манбаларида орол денгизи ҳақида маълумотлар деярли йўқ. шунга қарамай юнон олими птолемей (ii аср) ва аммиан марцеллин (iv аср) асарларида “окс” кўли ёки ботқоқлиги деб айтганлигини учратиш мумкин. лекин окс кўлининг орол ёки сариқамиш ботиғи эканлиги айтиб ўтилмаган. хитой солномаларида орол денгизи “шимолий денгиз” деб аталган. уларда аланлар ва турклар ўлкасида дарёлар тоғлардан шимолга оқиши ҳамда қандайдир шимолий денгизга қуйилиши айтилган. арабларнинг ўрта осиёга келиши (viii аср) билан орол денгизи ўрни, табиати ва унга қуйилувчи дарёлар ҳақида кўплаб батафсил маълумотлар йиғилган. араб географи ибн ҳурдодбеҳ (ix аср) “масофалар ва мамлакатлар китоби” да амударё ва сирдарё “қурдор кўли” га қуйилишини ёзган. x асрларда яшаб ўтган ибн руста ва унинг замондоши ал масъудий асарларида эса орол денгизи “журжония кўли” деб олинади. улар …

кўли” деб атаганлиги ҳам маълум. xvi аср охири ва xvii аср бошларида яратилган “книга большому чертежу” китобида орол денгизи “кўк денгиз”номи билан аталган ва унинг географик ўрни кўрсатилган. xvii асрда яшаган хива ҳони абулғози амударёнинг 1573 йилда “сир денгизи”га оққанлигини ёзган. шу билан бирга унинг ишларида орол номини ҳам учратиш мумкин. демак, орол денгизининг ҳозирги номи xvii асрда маълум бўлди. денгизнинг “орол” деб номланишига бир қанча изоҳлар мавжуд. 1. унда кўпгина ороллар мавжудлиги; 2. қўнғир ва кулранг қумли текисликлар орасида ҳаворанг сувли денгиз оролга ўҳшаб ажралиб туриши; 3. кўпчилик дарёлар дельталарида кўплаб оролларни хосил қилади. амударёнинг бир қанча оқимларининг денгизга қуйилиш жойини кишилар олдиндан орол деб, унинг аҳолисини оролликлар деб аташган. ўша жой номидан кўл орол номини олган. кўп ҳолларда кўл ва денгизлар унинг яқинидаги шаҳар ва вилоятлар номини олганлиги ҳам маълум. орол денгизи ҳам бундан мустасно эмас. адабиётларда ушбу ноёб сув ҳавзасининг турли даврларда ва турли муаллифларда 10 дан …

орол денгизининг тарихий географик номлари - Page 4

орол денгизининг тарихий географик номлари - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "орол денгизининг тарихий географик номлари"

1663226600.doc орол денгизининг тарихий географик номлари орол денгизининг тарихий географик номлари xx асрнинг 60- йилларигача орол денгизининг сув сатҳи, майдони ва бошқа гидрографик хусусиятлари анча муҳим бўлган, чунки уни амударё ва сирдарё узликсиз сув билан таъминлаб турган. аммо 1960 йилдан бошлаб, денгизнинг сув сатҳи тез пасая бошлади ва 10 йил давомида 2,0 м га, кейинги икки ўн йилликда эса 5,7 ва 7,2 м га пасайиб қолди. сув ҳажми ҳам шунга мос ҳолда 1093 км3 дан 330 км3 га, яъни уч мартадан кўп қисқариб кетди. 1995 йилга келиб, кейинги 35 йил ичида денгиз сувининг сатҳи 17 м пасайиб кетганлиги маълум бўлди. натижада денгиз дастлаб иккига, “катта” ва “кичик” денгизларга бўлиниб кетди. 1999 йилда эса кичик денгизнинг сув сатҳи 2,5 м га …

Формат DOC, 27,1 КБ. Чтобы скачать "орол денгизининг тарихий географик номлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: орол денгизининг тарихий геогра… DOC Бесплатная загрузка Telegram