badiiy asar-betakror olam mazmun va shaklning uzviy birligi xarakter – ham mazmun ham shakl hodisasi

DOC 81,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662582181.doc badiiy asar-betakror olam mazmun va shaklning uzviy birligi xarakter – ham mazmun ham shakl hodisasi pafos badiiy pafos o’tkan kunlar haqiqati badiiy asar-betakror olam mazmun va shaklning uzviy birligi xarakter – ham mazmun ham shakl hodisasi pafos badiiy pafos o’tkan kunlar haqiqati reja: 1. кirish 2. badiiy asar-betakror olam mazmun va shaklning uzviy birligi 3. xarakter – ham mazmun ham shakl hodisasi 4. pafos badiiy pafos 5. o’tkan kunlar haqiqati badiiy asar “abadiyatni bezaydigan, umri boqiy va mag’zi to’q go’zallik” (a.qahhor) ekan, demak, hayot adabiyotga saralanib, tozalanib, poklanib-badiiylashtirib (badiiy haqiqatga aylantirilib) kiritiladi; “ya’ni u qayta bichiladi, qayta tikiladi” va bo’lishi mumkin bo’lgan yangi voqyelik (v.belinskiy) yaratiladi. bu voqyelik mazmuni xarakterlar olami orqali harakatda va rivojda ifoda etiladi. bu hayot to’laligi va boqiyligi bilan kitobxonda kuchli hayajon va zavq uyg’otadi. badiiy asar hayotning o’ziga xos yaxlit, mustaqil bir parchasini qaytadan jonlantirarkan, juda ko’plab betakror va murakkab jarayonlarni boshidan kechiradi, ayni …

sarning joni-uning mazmuni, lekin bu jonning jon bo’lishi uchun jasad ham kerak. jonni jasadsiz tasavvur qilish mumkin emas” (a.qahhor). badiiy asarning bosh mazmuni yozuvchi ifoda qilmoqchi bo’lgan g’oya bo’lsa, ana shu g’oya badiiy tarzda obrazlarda o’z aksini topadi. obrazlilik hayotni aks ettirishning usulidir. obrazlilik (obraz) xarakter tasviri orqali voqye bo’ladi. xarakter (obraz) badiiy asarda mavzu va g’oya, syujet va kompozisiya, badiiy til kabi vositalar orqali yaratilar ekan, bu unsurlarning hammasi ham shakl sanaladi. demak, badiiy asar mazmunining “libosi”, qobig’i, jasadi-shakldir. mazmun shaklga nisbatan doimo yetakchilik qiladi (sifat belgisi unda joylashadi), doimo o’ziga munosib qobig’ni yaratadi. jumladan, turlar va janrlar (epos, lirika, drama; roman, g’azal, tragediya kabi) o’z mazmun ko’lami, mazmunning keng yoki tor ifoda etish darajasiga ko’ra farqlanadi. “ijodiy jarayon aslida haqqoniy, ya’ni salmoqdor mazmunni yorqin ifoda etishga qodir shaklni axtarishdan iborat” (i.sulton), uni topish, kashf etish doimo qiyin kechadi. abdulla qodiriy “o’tkan kunlar” romaniga tegishli manbalarni to’plagan, qo’li qalamga …

man biz bilgan “o’tkan kunlar” shakliga kelgan va u tug’ilgan. “o’tkan kunlar” romanida tasvirlangan xix asrning ikkinchi yarmi – tariximizning eng kirlik, qora kunlari” g’oyasi otabek, kumush, yusufbek hoji, homid, zaynab, o’zbek oyim, hasanali, mirzakarim qutidor kabi obrazlarning umumlashtirilgan tasviri orqali tiriladi. ularning o’zaro munosabatlaridan syujet yaratiladi, voqyealar xarakter mantig’iga, xarakter voqyealar mantig’iga mos harakatlanadi... ana shu xususiyatga ko’ra xarakter (obraz) alohida qudratga ega bo’ladi, ya’ni u g’oyaga nisbatan shakl va ayni paytda, boshqa unsurlar (syujet, til, kompozisiya va sh.k.)ga nisbatan mazmun (adabiy asarning bosh vazifasi xarakter yaratish) hodisasi hamdir. xarakter bir vaqtning o’zida ham shakllanadi, ham mazmunlashadi: u shakldan mazmunga o’tadi, mazmundan shaklga ko’chadi. mazmun va shaklni jon va jasad kabi yaxlitlashtiradi, tiriltiradi. biri-birisiz yashay olmasligini yaqqol namoyon etadi. shuning uchun ham nazariyotchi alloma izzat otaxonovich sultonov haqlar: “badiiy asar go’yo bir jonli organizmdir: organizm jonsiz yashayolmaganidek, “jon” ham tanasiz o’zini namoyon qilolmaydi. jonli organizmning eng kichik hujayrasi ham …

yat bergan narsa nima ekanini tushunish mumkin emas”, - deydi v. belinskiy. u davom etib, shunday tushuntiradi: “pafosda shoir xuddi jonli, go’zal mavjudotga ko’ngil bergandek, g’oyaga maftun bo’lgan zot sifatida namoyon bo’ladi, bu mavjudot ana shu g’oya bilan ehtirosli ravishda to’lib toshgan bo’ladi va san’atkor bu g’oyani ongi, idroki bilan, faqat bir his bilan emas va o’z ruhining birorta qobiliyati bilan emas, balki o’z ma’naviy hayotining butun to’laligi va yaxlitligi bilan mushohada etadi. “pafos” deganda ham ehtiros ko’zda tutiladi, shu bilan birga boshqa har qanday ehtiros kabi insonning to’lqinlanishi, butun asab sistemasining larzaga kelishi bilan bog’liq bo’lgan ehtiros ko’zda tutiladi; ammo pafos doimo inson qalbida g’oya kuchi bilan alanga oldirilayotgan va doimo g’oyaga intiluvchi “ehtirosdir”1 mashhur nazariyotchi olim i.sulton abdulla qodiriy ijodining pafosini - “umum ma’nosini” -“zamonaviylik va badiiylik” deb ta’riflaydi (i. sulton, , 169-bet). bizningcha, bunday belgilash unchalik asosli emasga o’xshaydi. chunki, “yozuvchi ijodining pafosi uning asarlari qaysi konkret …

agan, tarixiy o’tmishga murojaatini sovet voqyeligini tasvirlashdan qochish, unga salbiy munosabat natijasi deb da’vo qilgan bo’lsalar, ba’zilari esa a.qodiriy oktyabrning kuychisi, sovet voqyeligini madh etgan yozuvchi, deb xulosa chiqardilar. bu ikkala nuqtai-nazarning bir yoqlamaligi san’atkorga turli bo’hton va kamchiliklarni yopishtirishga sabab bo’ldi. ushbu ikki xil noo’rin qarashlar-adabiyotning qalbiga siyosatni joylashtirishga urinish oqibatidir. bugungi mustaqillik va istiqlol mafkuramiz, estetik saviyamiz ularni rad qilmoqda. hayot haqiqatini va ezguliklarni kuylash, insoniylik qadri uchun kurash osongina yuz bermasligini yana bir bor isbotlamoqda. darvoqye, abdulla qodiriy umri davomida buyuk haqiqatni izladi. bu haqiqatni oktyabr revolyusiyasi ham kashf eta olmadi, lekin, uni e’tirof etish, baxt-saodat yo’li sifatida qabul qilishga yozuvchi majbur bo’ldi. kommunistik partiya pozisiyasini yoqlashida ham samimiylikni sezgir kitobxon his qilmaydi, balki “o’tkan kunlar”ni mutoala qilarkan, kofirlarni, o’rislarni – yov sifatidagi (jumladan, “musulmonqul istibdodiga xotima” bobidagi) tasvirlarda samimiylik balqib turganini ochiq sezadi. jumladan, romanning uchinchi bo’limidagi “cho’talchi beklarga” qarshi hojining asabiy va qizg’in monologi buning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "badiiy asar-betakror olam mazmun va shaklning uzviy birligi xarakter – ham mazmun ham shakl hodisasi"

1662582181.doc badiiy asar-betakror olam mazmun va shaklning uzviy birligi xarakter – ham mazmun ham shakl hodisasi pafos badiiy pafos o’tkan kunlar haqiqati badiiy asar-betakror olam mazmun va shaklning uzviy birligi xarakter – ham mazmun ham shakl hodisasi pafos badiiy pafos o’tkan kunlar haqiqati reja: 1. кirish 2. badiiy asar-betakror olam mazmun va shaklning uzviy birligi 3. xarakter – ham mazmun ham shakl hodisasi 4. pafos badiiy pafos 5. o’tkan kunlar haqiqati badiiy asar “abadiyatni bezaydigan, umri boqiy va mag’zi to’q go’zallik” (a.qahhor) ekan, demak, hayot adabiyotga saralanib, tozalanib, poklanib-badiiylashtirib (badiiy haqiqatga aylantirilib) kiritiladi; “ya’ni u qayta bichiladi, qayta tikiladi” va bo’lishi mumkin bo’lgan yangi voqyelik (v.belinskiy) yaratiladi. bu voqyelik m...

Формат DOC, 81,5 КБ. Чтобы скачать "badiiy asar-betakror olam mazmun va shaklning uzviy birligi xarakter – ham mazmun ham shakl hodisasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: badiiy asar-betakror olam mazmu… DOC Бесплатная загрузка Telegram