biosfera evolyutsiyasi

PPTX 15 pages 2.7 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.7 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti 405-guruh talabasi ne’matova sevaraning evolyutsiya nazariyasi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi. o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti 403-guruh talabasi to’laganova muslimaning evolyutsiya nazariyasi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi. mavzu: biosfera evolyutsiyasi. reja: biosfera nima? biosfera evolyutsiyasi bosqichlari. insonning biosferaga ko’rsatgan ta’siri. xulosa foydalanilgan adabiyotlar. biosfera (bio... va yun. sphaira—shar) — yerning tirik organizmlar tarqalgan qobigʻi. biosferaning tarkibi va energetikasi undagi tirik organizmlarning faoliyati bilan bogʻliq. biosfera "hayot qobig'i", toʻgʻrisidagi dastlabki fikrni j.b lamark bildirgan. "biosfera" terminini esa fanga avstriyalik geolog e. zyuss (1875) kiritgan. biosfera ta'limot toʻgʻrisidagi toʻliq maʼlumotni rus olimi v. i. vernadskiy (1926) ishlab chiqqan. biosfera atmosferaning ozon ekranigacha balandlikda boʻlgan qismi (20–25 km), litosferaning sirtqi qismi va gidrosferani toʻliq oʻz ichiga oladi. biosferaning quyi chegarasi quruqlikda 2–3 km, okean tubida 1–2 km chuqurlikkacha boradi. yerdagi hayot murakkab va xilmaxil organizmlar kompleksidan iborat. tirik organizmlar va ular yashaydigan muhit oʻzaro chambarchas bogʻlangan bir butun dinamik sistema—biogeotsenozlarni …

2 / 15

gining ortishi tufayli biosfera strukturasining murakkablashuvi. bu bosqichning asosiy omili biologik evolutsiya hisoblanadi. bu davr kembriy davridan boshlanib, hozirgi zamon odamlari paydo bo‘lishigacha davom etgan. biosfera evolutsiyasining birinchi va ikkinchi bosqichlari faqat biologik qonuniyatlar natijasida kechadi, shuning uchun bu bosqichlarni birlashtirib biogenez davri deyiladi. uchinchi bosqich insoniyat jamiyatining kelib chiqishiga bog‘liq. bundan taxminan 40–50 ming yillar avval boshlanib, hozirgi vaqtgacha davom etmoqda. uchinchi bosqich insoniyat jamiyati kelib chiqishi va rivojlanishiga bog‘liq bo‘lgani uchun uni noogenez davri deyiladi. biogenez bosqichi. yerda biosfera birinchi tirik organizmlar bilan bir vaqtda paydo bo‘lgan. tirik organizmlar evolutsiyasi ta’sirida biosfera ham o‘zgara borgan. dastlabki tirik organizmlar bir hujayrali geterotrof oziqlanuvchi anaerob prokariotlar bo‘lgan. bu organizmlar energiyani asosan g dastlabki tirik organizmlar abiogen usulda hosil bo‘lgan tayyor organic moddalar bilan oziqlanib, biosferaning birlamchi biomassasini to‘plab borgan. birlamchi biosferada organik moddalar kam bo‘lgani uchun geterotrof prokariotlar tez ko‘paya olmas edi. likoliz, bijg‘ish jarayonlari natijasida to‘plagan. tabiiy tanlash natijasida …

3 / 15

bo‘r, 70 bo‘lib yashovchi hasharotlar: termitlar, chumolilar, asalarilar, arilar paydo bo‘lgan. dam paydo bo‘lgan va rivojlangan. jamoa bo‘lib yashovchi hasharotlar: termitlar, chumolilar, asalarilar, arilar paydo bo‘lgan. qirqquloqlar va ochiq urug‘li o‘simliklar kamaygan. davr oxirida yirik sudralib yuruvchilar dinozavrlar, pleziozavrlar, ixtiozavrlar qirilib ketgan. sudralib yuruvchilar (dinozavrlar) hukmronlik qilgan. arxeopteriks paydo bo‘lgan. boshoyoqli molluskalar keng tarqalgan. ochiq urug‘li o‘simliklar hukmronlik qilgan sudralib yuruvchilarning xilma-xilligi ortgan. suyakli baliqlar, toshbaqalar, timsohlar, uchar kaltakesaklar, dinozavrlar, dastlabki sutemizuvchilar paydo bo‘lgan. trilobitlar qirilib ketgan sudralib yuruvchilar rivojlangan. yirtqich tishli kaltakesaklar kelib chiqqan. trilobitlar qirilgan. ochiq urug‘li o‘simliklarning xilma-xilligi ortgan.suvda hamda quruqlikda yashovchilar keng tarqalgan. dastlabki sudralib yuruvchilar paydo bo‘lgan. turli tabiiy ofatlar, ocharchilik insonlar soni kamayishiga sabab bo’lmoqda. masalan, 1975-yilda xitoyda bo’lgan yer silkinishidan 600 mingdan ortiq odam o’lgan bo’lsa, 1985-yilgi mexikodagi yer qimirlash 20 ming, kolumbiyadagi vulqon 26 ming, armanistondagi yer qimirlash 25 ming, tojikistonda esa 100- mingdan ortiq odamlar o’limiga sabab bo’ldi, 2001-yil yanvar oyi …

4 / 15

chalinishiga sabab bo’ldi, qanchasi hayotdan ko’z yumdi. zaharli moddalar ta’siri ham ko’p yilar davom etadi. turli mamalakatlar tomonidan dunyo okeani 6-7 mlrd.t qattiq chiqindilar tashlanadi, gidrosfera 90-100 mln. t. neft, neft mahsulotlari shundan 19-20 mln. tonna yer usti ekosistemasiga, 60-70 mln. tonna atmosferaga tushadi. hozirgi kunda dunyo bo’yicha ko’p miqdorda turli kimyoviy moddalar to’plangan bo’lib, ularning ayrimlari mutagenlik ta’sir ko’rsatadi, ular tirik organizm tanasida oksidlanish, tiklanish, parchalanish va qo’shilish jarayonlarida hujayra organik moddalarini ifloslaydi, organizim genetik belgisi o’zgaradi, ya’ni ayollar homiladorligi buzilishi, bolaning chala tug’lishi, bolalar o’limi ortishi, yurak-qon tomir, oshqozon, jigar, buyrak, rak kasalliklari, uyqusizlik kabi holatlar ko’payadi. rivojlanayotgan mamlakatlarda pestitsidlarni qo’llash natijasida har yili 375 ming odam zaharlanadi. ulardan yuz mingdan ortig’i o’lgan. zaharli gerbidsid va pestitsidlar qushlar, suv hayvonlariga salbiy ta’sir qiladi. masalan, aqsh ning suv havzalarida uchraydigan biologik organizmlarning 80% i teri va jigar raki bilan zaralangan. kanada sudan balig’i jigarida shish bo’lgan, 5% li xom …

5 / 15

osferadagi ekologik muvozanatni tiklashga harakat qilishlari ongli harakat hisoblanadi. akademik v.i.vernadskiy ta'biricha ongli harakat sohiblari noosferani tashkil etadi. noosfera-ong, fikr, sfera-shar degan ma'nolarini bildiradi. inson noosferada birinchi bor yirik geologik kuchga aylanadi. u o'z aqli va mehnati bilan yashash makonini o'zgartiradi va qayta bunyod qiladi. lekin shuni ta'kidlash kerakki, insonning biosferani o'zgartirishi uning imkoniyatlari, chidamliligi darajasidan oshmasligi kerak foydalanilgan adabiyotlar: https://uz.wikipedia.org/wiki/biosfera#:~:text=oksidlanish%2c%20tiklanish%2c%20parchalanish%20va%20qo%e2%80%99shilish%20jarayonlarida%20hujayra%20organik%20moddalarini%20iflo.slaydi%2c%20organizim%20genetik%20belgisi%20o%e2%80%99zgaradi. karimov i.a. o'zbekiston xxi asr bo'sag'asida: xafsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraaqqiyot kafolatlari. -t.: o'zbekiston, 1997. baratov p. tabiatni muhofaza qilish. -t.: o'qituvchi, 1991. novikov yu.i. oxrana okrujayuey sredi. –m.: vishaya shkola, 19987. egamberdiev r. ekologiya. –t.: o'zbekiston, 1993. image2.png image3.png image4.jpeg image5.jpeg image1.jpg hy3beg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biosfera evolyutsiyasi"

o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti 405-guruh talabasi ne’matova sevaraning evolyutsiya nazariyasi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi. o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti 403-guruh talabasi to’laganova muslimaning evolyutsiya nazariyasi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi. mavzu: biosfera evolyutsiyasi. reja: biosfera nima? biosfera evolyutsiyasi bosqichlari. insonning biosferaga ko’rsatgan ta’siri. xulosa foydalanilgan adabiyotlar. biosfera (bio... va yun. sphaira—shar) — yerning tirik organizmlar tarqalgan qobigʻi. biosferaning tarkibi va energetikasi undagi tirik organizmlarning faoliyati bilan bogʻliq. biosfera "hayot qobig'i", toʻgʻrisidagi dastlabki fikrni j.b lamark bildirgan. "biosfera" terminini esa fanga avstriyalik geolog e. zyuss (1875) kiritgan. bi...

This file contains 15 pages in PPTX format (2.7 MB). To download "biosfera evolyutsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: biosfera evolyutsiyasi PPTX 15 pages Free download Telegram