arab xalifaligi davrida xuroson va movarounnaxr

PPTX 11 pages 1.6 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

arab xalifaligi davrida xuroson va movarounnaxr arab xalifaligi davrida xuroson va movarounnaxr professor: a. zamonov reja: islom dini va unung turon hududida tarqalishi arablar istilosidan song movarounnaxr va xurosonda ijtimoiy-iqtisodiy hayot islom dinining o‘rta osiyoga kirib kelishi va tarqalishi bevosita arab istilolari va arablarning ko‘p asrlik hukmronligi bilan bog‘liq. o‘rta osiyoga arab yurishlari 643-644 yillarda boshlangan bo‘lsa ham, o‘lkani uzil-kesil bosib olishga uzoq davrli kurashdan so‘ng faqat arab qo‘mondoni qutayba ibn muslim al-bohiliy (704-715) erishdi. mintaqada yangi siyosiy kuchning paydo bo‘lishi oqibatida o‘rta osiyo ikki qismga bo‘lindi: 1) movarounnahr («ikki daryo oralig‘i») va 2) arodi at-turk («turklar erlari», ya’ni arablarga bo‘ysunmagan hukmdorlar erlari). mazkur ikki hududda islomlashuv jarayonlari turli xilda kecha boshladi. movarounnahrning islomlashuviga quyidagi ikki omil bevosita o‘z ta’sirini o‘tkazdi. abu muslim (747-755) qo‘zg‘oloni davrigacha o‘rta osiyoda islomdan oldingi davr hukmdorlari (ixshid, buxor-xudot va boshqalar) o‘z mavqelarini saqlab turdilar. jumladan, ular mahalliy aholini boshqarish va ulardan arablar uchun soliq …

2 / 11

’ya olmaslik, arab va arab bo‘lmagan musulmonlarning teng huquqliligi uchun kurash olib borgan islom dini ichidagi murji’iylar diniy-siyosiy harakati g‘oyalari movarounnahrda keng tarqalish imkoniga ega bo‘ldi. chunki o‘lkada arab bo‘lmagan musulmonlarning haq-huquqlari arablar tomonidan poymol etilardi. murji’iylarning faol harakatlari viii asrning 20-40 yillariga to‘g‘ri keladi. murji’iy al-horis ibn surayj qo‘zg‘oloni (734-746) movarounnahr aholisi tarafidan qizg‘in qo‘llab-quvvatlandi. vii asrda shakllana boshlagan murji’iylarning aynan imon va amalning ayri-ayri ekanligi haqidagi qarashlari bu hududda erli aholining hech bir qiyinchiliksiz islomni qabul qilishlariga, shuning barobarida, yangi shakllanayotgan islom jamiyatida teng huquqlilikka erishishlariga qulay sharoit yaratib berdi; keyinchalik esa – ular garchi arab tilini, qiyin diniy amallarni, o‘zlariga butkul yot muhitni to‘la anglab etmasalar-da, ijtimoiy mavqelari va milliy-madaniy qadriyatlarini saqlab qolishga muvaffaq bo‘ldilar. abu muslim (749 yil) harakati g‘alabasi oqibatida arab bo‘lmagan musulmonlarning arablar bilan teng huquqlilikka erishishi natijasida murji’iylik g‘oyalari siyosiy-ijtimoiy sohadan ilohiyot fani jabhasiga ko‘cha boshladi murji’iylar ta’limotiga ko‘ra, insonning tilda (iqror bi-l-lison …

3 / 11

ujudga kelishi bejiz emas edi. u. rudolf tadqiqotlarining ko‘rsatishicha, moturidiya ta’limotining paydo bo‘lishi bir necha bosqichlarda yuz berdi. birinchi bosqich murji’iy-hanafiy ilohiyotchilari abu muqotil as-samarqandiy ( 823 y.) va ahmad ibn nasr al-‘atakiy (ix asr) nomlari bilan bog‘liq. ikkinchi bosqichda samarqandda al-juzjoniya (abu bakr al-juzjoniy, abu mansur al-moturidiy, al-hakim as-samarqandiy), al-‘iyodiya (abu bakr al-‘iyodiy, abu ahmad al-‘iyodiy, abu salama as-samarqandiy) maktab vakillari faol harakat qildilar. ular shu diyorda faoliyat ko‘rsatayotgan abu hafs al-buxoriy va nusayr ibn yahyo al-balxiy maktablari bilan birgalikda «ahl as-sunna va-l-jamo’a» nomini oldilar. keyinchalik uchinchi bosqichda mazkur maktablar ta’limoti o‘zaro ta’sir jarayoniga kirishib, xi asrda abu-l-mu’in an-nasafiy (v. 1115 y.) va abu-l-yusr al-pazdaviy (v. 1100 y.) sa’y-harakatlari bilan ilohiyot tarixiga moturidiya ta’limoti nomi bilan kirdi. bu ta’limot keyinchalik samarqanddan butun islom olamiga tarqalib, ahl as-sunnaning ash’ariya bilan bir qatorda ikki ilohiyot maktabidan biriga aylandi. so‘nggi tadqiqotlar movarounnahr hududlarida islomning ilk davrlarida ratsionalizmning keng tarqalganligi haqida guvohlik beradi. …

4 / 11

m al-buxoriy, imom at-termiziy, imom ad-dorimiy, ‘abd ibn humayd al-kashshiy, kulayb ibn al-haysam ash-shoshiylar hadis to‘plamlari bilan islom tarixi zarvaraqalariga o‘z ismlarini yozdilar. natijada muhaddislarning ijtimoiy-siyosiy mavqei movarounnahrda, jumladan poytaxt buxoroda, beqiyos o‘sdi. . arablar o‘rta osiyoni bosib olgach, bu hududdagi hamma shahar va aholi joylarida o‘z qo‘shinlarini joylashtirdilar. bu harbiy kuchlar o‘z vaqtida mahalliy aholi ustidan nazorat qilib turardi. arab xalifaligi tasarrufiga o‘tgan movarounnahrhududida ko‘pgina yirik er egalari - dehqonlarning mavqei avvalgi holaticha saqlanib qoldi. ular siyosiy jihatdan xalifa va uning noibiga bo‘ysunar edilar. butun viii asr davomida arab zodagonlarining dehqonlar bilan til topishuv hollari kuchayadi va aynan mana shu davrda yirik dehqon urug‘ aymoqlari qo‘li ostidagi yer-mulklarning yuqori arab harbiy mulkdoriga o‘tishi ruy beradi. arab qo‘shini tarkibiga mahalliy aholi ichidan ko‘plab erkaklar majburan safarbar qilindi. harbiy harakatlar natijasida aholining bir qismi halok bo‘ldi, bir qismi asirga olindi. barcha shahar va qishloqlarda o‘z harbiy garnizonlarini joylashtirgan arablar, shu harbiy …

5 / 11

g evaziga soliq to‘laganlar. dehqonlar orasida er-mulk, shaxsiy uy-joy va qo‘rg‘onlar masalasida nizo va janjallar chiqib qolsa, muammoni xalifa hal qilgan. har bir huquqiy muammo islom qonun-qoidalariga binoan ko‘rib chiqilgan. arablar iqtisodiy hayotni o‘z qo‘llaridan chiqarmaslik maqsadida bosib olingan hududlarda sosoniylar tartibidagi soliq tizimini joriy qildilar. bular asosan quyidagilar edi: qavonin yoki mukati’a - mayda viloyatlar va tumanlardan xazinaga tushib turgan yig‘in. maqosima -hosilning ma’lum ulushi miqdorida to‘langan. uning hajmi sug‘orishga bog‘liqholda belgilangan. misoxa - yer hajmiga qarab miqdori belgilanadigan soliq bo‘lib, unda ekin ekilishi yoki ekilmasligiga e’tibor berilmagan. bu soliq tizimiga yer solig‘i - xiroj (hosilning o‘ndan bir yoki o‘ndan ikki kismi miqdorida), chorva, hunarmandchilik, savdo-sotiqdan zakot (qirqdan bir miqdorda) hamda islomni qabul qilmagan shaxslardan olinadigan - jizya solig‘i ham qo‘shilgan. zamonaviy ilmiy adabiyotlarda ta’kidlanishicha, arablarning o‘rta osiyoni bosib olingan hududlarini boshqarish markazi marv shahri bo‘lib, bu erdan turib xalifaning noibi movarounnahr hamda xurosonni idora qilgan. yuqorida ta’kidlanganidek, viii …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arab xalifaligi davrida xuroson va movarounnaxr"

arab xalifaligi davrida xuroson va movarounnaxr arab xalifaligi davrida xuroson va movarounnaxr professor: a. zamonov reja: islom dini va unung turon hududida tarqalishi arablar istilosidan song movarounnaxr va xurosonda ijtimoiy-iqtisodiy hayot islom dinining o‘rta osiyoga kirib kelishi va tarqalishi bevosita arab istilolari va arablarning ko‘p asrlik hukmronligi bilan bog‘liq. o‘rta osiyoga arab yurishlari 643-644 yillarda boshlangan bo‘lsa ham, o‘lkani uzil-kesil bosib olishga uzoq davrli kurashdan so‘ng faqat arab qo‘mondoni qutayba ibn muslim al-bohiliy (704-715) erishdi. mintaqada yangi siyosiy kuchning paydo bo‘lishi oqibatida o‘rta osiyo ikki qismga bo‘lindi: 1) movarounnahr («ikki daryo oralig‘i») va 2) arodi at-turk («turklar erlari», ya’ni arablarga bo‘ysunmagan hukmdorlar erlar...

This file contains 11 pages in PPTX format (1.6 MB). To download "arab xalifaligi davrida xuroson va movarounnaxr", click the Telegram button on the left.

Tags: arab xalifaligi davrida xuroson… PPTX 11 pages Free download Telegram