iqtisodiy geografiya (tor ma’noda) - ijtimoiy geografik fan sifatida

DOCX 47.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1670931994.docx iqtisodiy geografiya (tor ma’noda) - ijtimoiy geografik fan sifatida reja: 1. iqtisodiy geografiya iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning asosiy tarmog’i sifatida. 2. xo’jalik tarmoqlari haqida tushuncha, ularning klassifikatsiyasi. 3. iqtisodiy geografiyaning tuzilishi. 4. sanoat, qishloq xo’jaligi va transport geografiyalari. 5. iqtisodiy aloqalar geografiyasi. xalqaro turizm. vatanimizni milliy va siyosiy mustaqilligini mustahkamlash ko’p jihatlardan uning barcha tashqi va ichki imkoniyatlaridan to’g’ri foydalanishni talab etadi. davlatimiz joylashgan hududga, umuman, o’rta osiyoga 70 yil davomida xomashyo manbai sifatida e’tibor qaratilganligi sababli, bu mintaqadagi mamlakatlarni barchasi bir tomonlama rivojlandi. qayta ishlovchi zavodlar o’rnini ham qishloq xo’jaligi egallagan edi. hozirgi paytda o’zbekiston iqtisodiyoti industrial-agrar ko’rinishiga ega bo’lib, bozor iqtisodiyotiga o’tish sharoitida iqtisodiyot tarmoqlarini jadal rivojlantirishga katta e’tibor berilmoqda. jumladan: · yoqilg’i-energetika kompleksining ildam su’ratlar bilan rivojlanishini ta’minlash, neft va tabiiy gaz qazib chiqarish hamda ularni qayta ishlash hajmlarini oshirib borish, shuning hisobiga respublikaning energetika mustaqilligiga erishish; · tovarlarni chetdan keltirish o’rniga o’zimizda ishlab chiqaruvchi korxonalarni …

ab chiqaruvchi kuchlarning rivojlanishida ularni to’g’ri joylash-tirish ham katta rol o’ynaydi. bunda, asosan, ekologiya bilan ―hisoblashish‖ ga to’g’ri keladi, zotan vujudga kelgan vaziyat buni qat’iylik bilan sanoat korxonalarining ishlashi shu nuqtai nazardan to’xtatilganligi bejiz emas. hozirda aqsh, yevropaning ko’p mamlakatlaridagi shunday korxonalar o’z faoliyatini boshqa – aholisi kam yoki kuchsiz rivojlangan afrika, lotin amerikasi, osiyo mamlakatlarida davom ettirmoqda. umuman tarmoq deganda, korxonalarning ma’lum o’xshash xususiyatlariga ko’ra guruhlanishi tushuniladi. sanoat tarmoqlari, odatda, uch asosiy mezon asosida ajratiladi. ular: · xomashyo birligi bo’yicha ajratilgan sanoat tarmoqlari (mashinasozlik va metallni qayta ishlash, o’rmon, yog’ochni qayta ishlash va sellyuloza-qog’oz sanoati va h.k.); · iste’mol birligi, ya’ni muayyan maqsadda mahsulot ishlab chiqaruvchi tarmoqlar (yengil va oziq-ovqat, qurilish, elektr-energetika va b.); · texnologik jarayon asosida tashkil etilgan sanoat tarmog’i (kimyo sanoati). sanoatning tarmoqlar tizimi nihoyatda murakkab va u borgan sari o’zgarib bormoqda. eng yirik tarmoqlar sifatida yoqilg’i, energetika, qora va rangli metallurgiya, kimyo va neftni qayta …

angi tarmoq‖ bo’lib, ular hozirgi zamon ilmiytexnika taraqqiyotini aks ettiruvchi tarmoqlar jumlasiga kiradi. sanoat tarmoqlari og’ir va yengil, ya’ni ishlab chiqarish vositalari va iste’mol mollari ishlab chiqaruvchi yirik guruhlarga (a va b) ajratiladi. biroq bunday ajratish shartli bo’lib, ular orasidagi farq borgan sari qisqarib bormoqda. so’nggi yillarda sanoat tarmoqlari tarkibida quyidagi o’zgarishlar sodir bo’lmoqda: · sanoat tarmoqlarining yanada parchalanib borishi, yangi-yangi tarmoqlarning vujudga kelishi; · tarmoqlar orasida integratsiya jarayonlarining rivojlanishi, tarmoqlararo majmualarning shakllanishi; · fan-texnika yutuqlari bilan bevosita bog’liq tarmoqlarning tezroq rivojlanishi. sanoatning tarmoqlar tizimini baholashda, eng avvalo uning turlanganligini (diversifikatsiyalashuvini) hamda yangi texnologiyalarga asoslangan tarmoqlarining mavjudligini e’tiborga olish kerak. ba’zi rayonlar faqat tog’-kon, xomashyo qazib olishga ixtisoslashgan, boshqalarida esa, asosan, ta’mirlovchi sanoat korxonalari bo’lishi mumkin. tabiiyki, bunday rayonlarning sanoati yaxshi rivojlanmagan. sanoat tarmoqlarini hududiy tashkil etish o’ziga xos xususiyatga ega. ular iqtisodiy geografik makonda yoki kartada nuqtasimon shaklga ega. demak, mazkur tarmoqda ishlab chiqarish va hududiy mujassamlashuv darajasi ancha …

lg’i turlari, qazilma boyliklarning joylanishi tabiiy, geoximik qonuniyatlarga asoslanadi. sababi – ko’mir, neft, gaz, yonuvchi slanes, torf kabi tabiiy boyliklarning paydo bo’lishi va yer yuzida (ostida) tarqalishi o’ziga xos xususiyatlarga ega. elektr-energetika suv, issiqlik va atom stansiyalaridan tashkil topadi. suv elektrostansiyalarini (ses) tekislik joyga ko’ra tog’ va tog’oldi rayonlarda qurish maqsadga muvofiq. chunki bunday sharoitda relyef shakli – yer tuzilishining qiyaligi, tabiiy holda sharshara va tog’lar orasidagi cho’kmalarning mavjudligi qulay imkoniyatlar tug’diradi. shuningdek, suv ombori qoplagan yerlar qishloq xo’jaligida deyarli ishlatilmaydi; qishloq manzilgohlari ham yo’q va, binobarin, ularni ko’chirtirish talab etilmaydi. suv ombori va uning atrofida sport, dam olish zonalarini tashkil qilish, bog’dorchilik va baliqchilikni rivojlantirish, pastki hududlarda yerlarni sug’orish, kanallar qurish mumkin. ba’zan seslar bilan birgalikda o’rmon, yog’ochni qayta ishlash va sellyuloza-qog’oz sanoati ham rivojlanib boradi (masalan, rossiyaning sharqiy rayonlarida). ko’rinib turibdiki, tog’li rayonlarda qurilgan seslar har tomonlama qulay, elektr energiyasi arzon. agar shu stansiyalar tekislikda joylashtirilsa, katta maydon …

-muhitni ifloslantiradi. shu sababdan, ekologik jihatdan bunday stansiyalarning aholi zich joylarda qurilishi ma’qul emas. oddiy ieslar esa, asosan, elektr energiyasini beradi va, shu bois, ular yirikroq va shahardan biroz uzoqroq masofada joylashtiriladi. atom elektrostansiyalari, ko’pincha, boshqa turdagi stansiyalarni qurish imkoniyati yo’q hududlarda joylashtiriladi. buning uchun, albatta, ekologik xavfsizlik ta’minlanishi kerak. shuningdek, aeslarning barpo etilishida ilmiytexnika omili ham hisobga olinadi. qora metallurgiya korxonalarini, ayniqsa, cho’yan eritish zavodlarini (domna pechida eritiladi) joylashtirishda, eng avvalo, yoqilg’i va xomashyo katta ahamiyatga ega. bir tonna cho’yan olish uchun taxminan ikki tonna temir rudasi, 1,2 tonna yoqilg’i-kokslanuvchi ko’mir lozim. rudada temirning (fe) miqdoriga, boy yoki boy emasligiga qarab zavod uch ko’rinishda joylashtiriladi: yoqilg’i yaqinida (temir ruda koni ―boy‖), xomashyo yaqinida (rudada fe miqdori yuqori emas) va ikkalasining o’rtasida (yoqilg’i va xomashyo uchun transport xarajati deyarli bir xil). uchinchi variantda suv hamda iste’mol omillari ham e’tiborga olinadi. qora metallurgiyaga kiruvchi ferrosplav (temir qotishmalari) zavod-lari ―elektrtalab‖ hisoblanadi: 1 …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy geografiya (tor ma’noda) - ijtimoiy geografik fan sifatida"

1670931994.docx iqtisodiy geografiya (tor ma’noda) - ijtimoiy geografik fan sifatida reja: 1. iqtisodiy geografiya iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning asosiy tarmog’i sifatida. 2. xo’jalik tarmoqlari haqida tushuncha, ularning klassifikatsiyasi. 3. iqtisodiy geografiyaning tuzilishi. 4. sanoat, qishloq xo’jaligi va transport geografiyalari. 5. iqtisodiy aloqalar geografiyasi. xalqaro turizm. vatanimizni milliy va siyosiy mustaqilligini mustahkamlash ko’p jihatlardan uning barcha tashqi va ichki imkoniyatlaridan to’g’ri foydalanishni talab etadi. davlatimiz joylashgan hududga, umuman, o’rta osiyoga 70 yil davomida xomashyo manbai sifatida e’tibor qaratilganligi sababli, bu mintaqadagi mamlakatlarni barchasi bir tomonlama rivojlandi. qayta ishlovchi zavodlar o’rnini ham qishloq xo’jaligi eg...

DOCX format, 47.0 KB. To download "iqtisodiy geografiya (tor ma’noda) - ijtimoiy geografik fan sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy geografiya (tor ma’no… DOCX Free download Telegram