sintaksis. so‘z birikmasi. gap va uning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari. sodda gap turlari. sodda yig‘iq va sodda yoyiq gaplar. ikki bosh bo‘lakli va bir bosh bo‘lakli gaplar

PPTX 24 pages 117.3 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 117.3 KB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mavzu: gapda so`zlarning bog`lanishi mavzusi yuzasidan amaliy mashg`ulot mavzu: sintaksis. so‘z birikmasi. gap va uning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari. sodda gap turlari. sodda yig‘iq va sodda yoyiq gaplar. ikki bosh bo‘lakli va bir bosh bo‘lakli gaplar o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. so‘z birikmasi. 2. gap haqida umumiy ma’lumot. 3. gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari. 4. gapning his-hayajon ishtirokiga ko‘ra turlari. 5. sodda yig‘iq va sodda yoyiq gaplar. 6. ikki bosh bo‘lakli va bir bosh bo‘lakli gaplar. so‘z birikmasi so‘zlar bir-biri bilan ikki xil bog‘lanadi: 1. teng bog‘lanish. bunda bir so‘z boshqasiga tobe bog‘lanmaydi, bir-biri bilan sanash ohangi yoki teng bog‘lovchilar yordamida bog‘lanadi. masalan: maktab o‘g‘il va qiz bolalarni o‘z bag‘riga oldi. gapida o‘g‘il va qiz bolalar qo‘shilmasi teng bog‘lanishga misol bo‘la oladi. teng bog‘lanish natijasida so‘z qo‘shilmasi tuziladi. so‘z qo‘shilmasida har bir so‘z ma’no mustaqilligini, alohida-alohida narsalarni nomlab kelish xususiyatlarini saqlab qoladi: otam va onam. eslatma: o‘zaro teng bog‘langan …

2 / 24

‘z ot, otlashgan so‘zlar va harakat nomi bilan ifodalanadi: obod yurt (ot), hammadan kichik (sifat), o‘quvchilarning barchasi (olmosh), bolalarning oltitasi (son), shamolning g‘uv-g‘uvi (taqlid so‘z), maktabda o‘qish (harakat nomi). fe’lli birikmada hokim so‘z fe’lning vazifadosh shakllari (sof fe’l, ravishdosh, sifatdosh) bilan ifodalanadi): daftarga yozmoq ( sof fe’l), tez-tez yurib( ravishdosh), mehnatda sinalgan (sifatdosh). quyida berilgan birliklarni so‘z birikmalaridan farqlash lozim. 1.qo‘shma so‘zlardan: yangiyo‘l, navro‘z bayrami, amerika qo‘shma shtatlari, birlashgan arab amirligi. so‘z birikmalari va qo‘shma so‘zda qismlar shakily jihatdan o‘xshash bo‘ladi. lekin so‘z birikmasidagi qismlar ma’no mustaqilligini saqlagan bo‘ladi. qo‘shma so‘z qismlari esa ma’no mustaqilligini saqlamaydi, bitta umumiy lug‘aviy ma’no anglatadi. qiyoslang: kitobni sevmoq (so‘z birikmasi) – kitobsevar ( qo‘shma so‘z). so‘z birikmasidagi qismlar orasida grammatik aloqa sezilib turadi, qo‘shma so‘z qismlari orasida esa grammatik aloqa bo‘lmaydi, bitta urg‘u bilan aytiladi. qiyoslang: bilakning uzugi ( qaratqich+qaralmish) – bilaguzuk (bitta bo‘lak). so‘z tarkibidagi har bir so‘z alohida-alohida so‘roqqa javob bo‘ladi, qo‘shma …

3 / 24

rolmasdan do‘stiga ham tosh otdi. so‘z birikmasi tarkibidagi so‘zlarning o‘rnini almashtirish mumkin, iborada esa bunday qilib bo‘lmaydi: uning qaddi – qaddi uning (so‘z birikmasi). 3. ko‘makchili qurilmalardan: mehnatiga yarasha, hunari tufayli, ko‘cha bo‘ylab, yorug‘lik tomon, uyga qarab, qilmishiga yarasha. bu birliklarning ikkinchi qismi vazifadosh ko‘makchilardan tashkil topgan bo‘lib, so‘z birikmasi esa ikki mustaqil so‘zdan tashkil topishi lozim. 4. gaplardan: atrof go‘zal. kitob qiziqarli. bolalar uchta. so‘z birikmasi ham, gap ham so‘zlarning grammatik aloqaga kirishuvidan yuzaga keladi. so‘z birikmasi narsa-buyum, belgi, ish-harakatni aniqlashtirgan holda ifodalab, so‘z kabi gap tuzish, uni kengaytirish uchun xizmat qiladi: baland bino, tez yurmoq. gap fikr, tasdiq yoki inkor hukmni bildirib, tugallangan ohang bilan aytiladi: ko‘cha katta. (gap) so‘z birikmasi esa atash ohangi bilan aytiladi: katta ko‘cha (so‘z birikmasi) gap bitta so‘zdan iborat bo‘lishi mumkin va u kesimlik qo‘shimchalari bilan shakllangan bo‘ladi, so‘z birikmasi esa har doim kamida ikkita mustaqil so‘zdan iborat bo‘ladi. so‘z birikmasida so‘zlarning o‘zaro …

4 / 24

llej(ning) hovlisi, bizning kollej(imiz) kabi. moslashuvda asosan otli birikmalar hosil bo‘ladi, chunki ot bilan ot qaratqich kelishigi yordamida bog‘lanishi ma’lum. nutqimizda uchraydigan a’zoyi badan, oynayi jahon kabi fors-tojik tilidan kirgan birikmalar bir so‘z sifatida qo‘llanaveradi. 2. boshqaruv. hokim so‘zning talabi bilan tobe so‘zning ma’lum grammatik vositani olishi boshqaruv deyiladi. boshqaruvda tobe so‘z bilan hokim so‘zning birikishi ikki xil bo‘ladi: 1) kelishikli boshqaruvda tobe so‘z hokim so‘zning talabi bilan tushum, jo‘nalish, o‘rin-payt yoki chiqish kelishigi qo‘shimchalarini oladi: do‘stini uchratmoq, chelakka solmoq, qarmoqda tutish, bog‘dan chiqmoq; 2) ko‘makchili boshqaruvda tobe so‘z bilan hokim so‘z o‘zaro ko‘makchilar yordamida birikadi: g‘alaba uchun kurashmoq, kollej tomon ketmoq, muzey haqida suhbat, reja to‘g‘risida so‘zlamoq. ayrim hollarda grammatik vosita (qo‘shimcha) bo‘lmasligi mumkin: suv ichish, shahar borish. boshqaruvda tobe so‘z ot yoki ot o‘rnida qo‘llanadigan so‘zlardan, shuningdek, harakat nomi va sifatdoshdan iborat bo‘ladi. bosh so‘z vazifasida esa ko‘pincha fe’l qo‘llanadi. ba’zan bu vazifada ot, sifat, ravish va boshqa …

5 / 24

ostdan so‘zlash kabi birikmalar o‘rin-payt, jo‘nalish, chiqish kelishigi qo‘shimchalari, ko‘makchilar yordamida bog‘langan bo‘lishiga qaramay, boshqaruv emas, balki bitishuv sanaladi, chunki bu birikmalar tarkibidagi kelishik va egalik qo‘shimchalari “qotib” qolgan va ularning ikkita so‘zni bog‘lashda hech qanday roli yo‘q. devor soat, uy vazifa, ot to‘rva, non zavod kabi xoslik, mansublik munosabatini bildiradigan birikmalar ham bitishuv munosabatiga misol bo‘ladi. so‘z birikmalarining tuzilish jihatdan turlari so‘z birikmalarining tuzilishiga ko‘ra sodda va murakkab turlari mavjud. sodda so‘z birikmalari ikki mustaqil so‘zdan iborat so‘zlarning birikuvidir: oq ip, katta ish, baland bino… mehnatiga yarasha olmoq, hammaga qaraganda aqlli (bu yerda so‘zlar soni uchta bo‘lsa ham, mustaqil ma’no anglatuvchi so‘zlarning soni ikkita). qo‘li ochiq yigit, tarvuzi qo‘ltig‘idan tushgan odam, qulog‘iga quyib uqtirmoq. bu birikmalar ham sodda so‘z birikmalari hisoblanadi, chunki bu yerda turg‘un birikma qatnashgan. turg‘un birikma xuddi so‘zlar kabi bitta so‘roqqa javob bo‘ladi va bitta lug‘aviy birlik hisoblanadi. g‘arbiy yevropada yashamoq, vazirlar mahkamasida ko‘rilmoq, besh qavatli …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sintaksis. so‘z birikmasi. gap va uning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari. sodda gap turlari. sodda yig‘iq va sodda yoyiq gaplar. ikki bosh bo‘lakli va bir bosh bo‘lakli gaplar"

mavzu: gapda so`zlarning bog`lanishi mavzusi yuzasidan amaliy mashg`ulot mavzu: sintaksis. so‘z birikmasi. gap va uning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari. sodda gap turlari. sodda yig‘iq va sodda yoyiq gaplar. ikki bosh bo‘lakli va bir bosh bo‘lakli gaplar o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. so‘z birikmasi. 2. gap haqida umumiy ma’lumot. 3. gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari. 4. gapning his-hayajon ishtirokiga ko‘ra turlari. 5. sodda yig‘iq va sodda yoyiq gaplar. 6. ikki bosh bo‘lakli va bir bosh bo‘lakli gaplar. so‘z birikmasi so‘zlar bir-biri bilan ikki xil bog‘lanadi: 1. teng bog‘lanish. bunda bir so‘z boshqasiga tobe bog‘lanmaydi, bir-biri bilan sanash ohangi yoki teng bog‘lovchilar yordamida bog‘lanadi. masalan: maktab o‘g‘il va qiz bolalarni o‘z bag‘riga oldi. gapida o‘g‘il...

This file contains 24 pages in PPTX format (117.3 KB). To download "sintaksis. so‘z birikmasi. gap va uning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari. sodda gap turlari. sodda yig‘iq va sodda yoyiq gaplar. ikki bosh bo‘lakli va bir bosh bo‘lakli gaplar", click the Telegram button on the left.

Tags: sintaksis. so‘z birikmasi. gap … PPTX 24 pages Free download Telegram