fe’lning vazifa shakllari, yasalishi va tuzilish jihatdan turlari

PPTX 21 стр. 96,7 КБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 96,7 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

mavzu: fe’lning munosabat shakllari mavzu: fe’lning vazifa shakllari. fe’lning yasalishi. fe’lning tuzilish jihatdan turlari. o‘qituvchi:barno suleymanova mavzu rejasi: 1. fe’lning vazifa shakllari. 2. fe’lning yasalishi. 3. fe’lning tuzilsh jihatdan turlari. 4. mavzuga oid mashqlar, testlar. 5. fe’lni morfologik tahlil qilish. fe’llarning vazifa shakllari fe’llar gapda boshqa so‘zlar bilan bog‘lanib, turli gap bo‘laklari vazifasida keladi. buning uchun fe’l tirli shakllarga ega bo‘ladi. turli gap bo‘lagi vazifasida kelish uchun xoslangan fe’l shakllari fe’lning vazifa shakllari sanaladi. fe’llarning to‘rtta vazifa shakli mavjud: 1) sof fe’l shakli; 2) harakat nomi shakli; 3) ravishdosh shakli; 4) sifatdosh shakli. sof fe’l shakli fe’lning kesim vazifasida kelishiga xoslovchi shaklidir: biz muzeyga bordik. sof fe’llar fe’lga xos bo‘lgan barcha xususiyatlarga, ya’ni bo‘lishli-bo‘lishsizlik, o‘timli-o‘timsizlik, nisbat, zamon, shaxs-son, mayl xususiyatlariga ega: men yozdim. – bo‘lishli, o‘timli, aniq nisbatda, o‘tgan zamon, i shaxs, birlikda, xabar maylida, gapda fe’l-kesim vazifasini bajargan. harakat nomi ish-harakatning nomini bildirib, zamon, shaxs-son va mayl ko‘rsatmaydigan fe’l …

2 / 21

-o‘rganish – hammaning burchi. ot-kesim: maqsadim- o‘qish. to‘ldiruvchi: u yozishni boshladi. qaratqichli aniqlovchi: chizishning turli usullari bor. hol: dorini yotishimda ichaman. sifatdosh sifatdosh fe’lning sifatga xoslangan shakli bo‘lib, predmetning belgisini bildiruvchi ish-harakatni ifodalaydi: o‘qigan qiz, aytilgan so‘z. sifatlar shaxs va narsaning turg‘un, barqaror belgisini ifodalasa, sifatdoshlar o‘zgaruvchan, harakat belgisini ifodalaydi. qiyoslang: shirin so‘z – aytilgan so‘z, yoqimli ovoz – eshitilayotgan ovoz. sifatdosh fe’l singari ish-harakatni anglatib, zamon, nisbat, bo‘lishli-bo‘lishsizlik, o‘timli-o‘timsizlikni bildiradi: o‘qigan- bo‘lishli,o‘timli, o‘tgan zamon, aniq nisbatda. sifatdosh sifat kabi otga bog‘lanib, uning belgisini bildiradi, gapda aniqlovchi yoki kesim bo‘lib keladi. o‘qigan inson hammaga yoqadi. (aniqlovchi) vazifalar bajarilgan. (kesim) sifatdoshlarning bo‘lishsizlik shakli quyidagicha yasaladi: borgan - bormagan, borayotgan - bormayotgan, borar - bormas. sifatdoshlar quyidagi qo‘shimchalar bilan yasaladi: -gan, -kan, -qan - o‘tgan zamon sifatdoshini hosil qiladi: kelgan, tikkan, chiqqan; -(a)yotgan - hozirgi zamon sifatdoshini hosil qiladi: kelayotgan, o‘qiyotgan; -(a)r, -adigan, -ydigan, -(u)vchi - kelasi zamon sifatdoshini hosil qiladi:. oqar …

3 / 21

ko‘rinar), qaratqichli aniqlovchi (so‘zlaganning zehni ochilar) va undalma (charchaganlar, dam oling) bo‘lib keladi. ravishdosh ravishdosh fe’lning ravishga xoslangan shakli bo‘lib, ish-harakatning belgisini, uning maqsadini, paytini ifodalaydi: shoshib yurmoq, zavqlanib kulmoq. ravishdoshlar harakatning belgisini bildirishi bilan ravishga o‘xshaydi. ravishdosh ham ravish kabi fe’lga bog‘lanib, uning belgisini bildiradi. gapda hol (onam kulib gapirdi.) bo‘lib keladi. qiyoslang: yig‘lab (ravishdosh) gapirmoq – sekin (ravish) gapirmoq, shoshmasdan (ravishdosh) bajarmoq – tez (ravish) bajarmoq. ravishdoshlar quyidagicha hosil bo‘ladi: 1. -b, -ib, -bon (ibon) qo‘shimchalari bilan: borib, o‘qib, asrabon. 2. -a, -y qo‘shimchalri bilan: kula-kula, o`qiy-o`qiy. 3. -gach, -kach,-guncha, -kuncha, -quncha, -gancha, -kancha, -qancha qo‘shimlari bilan: otgach, to‘kkach, chiqqach, keiguncha, oqquncha, tikkuncha, yugurgancha, tekkancha, boqqancha. 4. -gani, -kani, -qani qo‘shimchalari bilan: yozgani, ekkani, boqqani. bu qo‘shimchaning -gali shakli ham bor: idish so‘ragali chiqdi. 5. -gudek qo‘shimchasi bilan: yiqilgudek, yig‘lagudek. ravishdoshlar ma’no jihatidan quyidagi turlarga bo‘linadi: 1.payt ravishdoshlari -gach, -kach, -qach, -guncha, -kuncha, -guncha qo‘shimchalari bilan yasaladi: darvozaga …

4 / 21

payt, holat ravishdoshlarining bo‘lishsizlik shakllari -ma qo‘shimchasi yordamida yasaladi: bormagach, bormay. sabab, maqsad ravishdoshlarinig bo‘lishsizlik shakllari yo‘q. yetakchi va ko‘makchi fe’llar o‘zbek tilida bittadan ortiq fe’lning birikishidan tuzilgan birliklar ham mavjud. ular tarkibidagi asosiy ma’noni ifodalaydigan fe’l yetakchi fe’l deb ataladi: o‘qib chiqdi, ko‘ra boshladi, aytib berib tura qol. yetakchi fe’lning ma’nosini izohlaydigan, to‘ldiradigan fe’l esa ko‘makchi fe’l deb ataladi: olib chiqdi, ko‘ra boshladi, berib tur. bu shakl yetakchi fe’l + ko‘makchi fe’l shaklida bo‘ladi. yetakchi fe’l oldin keladi va mustaqil lug‘aviy ma’no ifodalaydi. ko‘makchi fe’l esa yetakchi fe’lga qo‘shiladi va o‘z lug‘aviy ma’nosidan chekinadi. ish-harakatning turli qo‘shimcha ma’nolarini ifodalaydi. - bo‘lmoq aytib - bermoq = aytmoq - yurmoq - chiqmoq ko‘makchi fe’l tushib qolsa ham, yetakchi fe’l orqali harakat ma’nosi ifodalanadi: ko‘rib qoldi = ko‘rdi, tushuntirib berdi = tushuntirdi. yetakchi va ko‘makchi fe’lning qo‘shilishidan qo‘shma fe’l, ya’ni yangi so‘z hosil bo‘lmaydi, chunki ular birgalikda yangi bir lug‘aviy ma’noni ifodalamaydi. …

5 / 21

himchalari ot, sifat va ravishlardan fe’l yasaydi: rohatlandi, achchiqlandi, ikkilandi, yaqinlashdi; -illa qo‘shimchasi taqlid so‘zlardan fe’l yasaydi: chirillamoq, yaltillamoq; -ira qo‘shimchasi taqlidiy so‘zlardan fe’l yasaydi: yarqiramoq, miltiramoq; -a qo‘shimchasi ot, sifat va taqlidiy so‘zlardan fe’l yasaydi: tunamoq, bo‘shamoq, gulduramoq, o‘yin+a=o‘ynamoq, son+a=sanamoq, qiyin+a=qiynamoq; -(a)y qo‘shimchasi ot, sifat va ravishlardan fe’l yasaydi: kuchaymoq, qoraymoq, ko‘paymoq; -(a)r qo‘shimchasi ayrim sifatlardan fe’l yasaydi: qisqarmoq, ko‘karmoq; -sira, -sa qo‘shimchalari ot va sen, siz olmoshlaridan fe’l yasaydi: qonsiramoq, qisqar, suvsiramoq, sensiramoq, sizsiramoq; -(i)k, -(i)q qo‘shimchalari sanoqli so‘zlardangina fe’l yasaydi: birikmoq, yo‘liqmoq; -i qo‘shimchasi sanoqli so‘zlardangina fe’l yasaydi: boyimoq, tinchimoq; -(i,o)t qo‘shimchasi sanoqli so‘zlardan fe’l yasaydi: yo‘qotmoq, to‘latmoq, berkitmoq; -ir qo‘shimchasi ot, taqlidiy so‘zlardan fe’l yasaydi: gapirmoq, tupurmoq. sintaktik usul bilan qo‘shma fe’llar yasaladi. qo‘shma fe’llar doim ajratib yoziladi. qo‘shma fe’llar quyidagicha yasaladi: 1) ot, sifat, son, olmosh, modal, undov, taqlid so‘zlarga qil, et, bo‘l, ol, ber, de so‘zlarini bog‘lash bilan: jilva qilmoq, javob bermoq, qarshi olmoq, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "fe’lning vazifa shakllari, yasalishi va tuzilish jihatdan turlari"

mavzu: fe’lning munosabat shakllari mavzu: fe’lning vazifa shakllari. fe’lning yasalishi. fe’lning tuzilish jihatdan turlari. o‘qituvchi:barno suleymanova mavzu rejasi: 1. fe’lning vazifa shakllari. 2. fe’lning yasalishi. 3. fe’lning tuzilsh jihatdan turlari. 4. mavzuga oid mashqlar, testlar. 5. fe’lni morfologik tahlil qilish. fe’llarning vazifa shakllari fe’llar gapda boshqa so‘zlar bilan bog‘lanib, turli gap bo‘laklari vazifasida keladi. buning uchun fe’l tirli shakllarga ega bo‘ladi. turli gap bo‘lagi vazifasida kelish uchun xoslangan fe’l shakllari fe’lning vazifa shakllari sanaladi. fe’llarning to‘rtta vazifa shakli mavjud: 1) sof fe’l shakli; 2) harakat nomi shakli; 3) ravishdosh shakli; 4) sifatdosh shakli. sof fe’l shakli fe’lning kesim vazifasida kelishiga xoslovchi shaklidir: bi...

Этот файл содержит 21 стр. в формате PPTX (96,7 КБ). Чтобы скачать "fe’lning vazifa shakllari, yasalishi va tuzilish jihatdan turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: fe’lning vazifa shakllari, yasa… PPTX 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram