o‘zbek tilida leksik-semantik paradigmatik munosabatlar

PPT 12 pages 880.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 880.0 KB

File type PPT

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

powerpoint presentation fan o‘qituvchisi: dots. z.radjabova 6-mavzu: o‘zbek tilida leksik-semantik paradigmatik munosabatlar. * reja: 1. so‘zning shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra turlari: sinonim so‘zlar. 2. omonim so‘zlar. 3. antonim so‘zlar. 4. paronim so‘zlar. ko‘p ma’noli va shakldosh so‘zlarni farqlash omonim(shakldosh) so‘zlar bir xil shaklda bo‘lishiga ko‘ra ko‘p ma’noli so‘zlarga o‘xshaydi. ular faqat bir xil shaklga teng so‘zlardir. ko‘p ma’noli so‘zlarning ma’nolari orasida aloqadorlik mavjud bo‘ladi, omonim(shakldosh) so‘zlarning ma’nolari orasida aloqadorlik bo‘lmaydi. ko‘p ma’noli so‘zlar shakldosh so‘zlar ma’nolari orasida aloqadorlik mavjud ma’nolari orasida aloqadorlik mavjud emas insonning ko‘zi yoz( fasl, predmet) derazaning ko‘zi yoz(qalamda yozmoq, harakat) yog‘ochning ko‘zi yoz(dasturxonni yozmoq,harakat) so‘zlarning shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra turlari so‘zlar shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra sinonim, omonim, antonim va paronim so‘zlarga bo‘linadi. sinonimlar (ma’nodosh so‘zlar) bir umumiy ma’noni ifodalovchi ikki va undan ortiq so‘zlarga sinonim (ma’nodosh) so‘zlar deyiladi. bu kabi so‘zlarning bir qatorga jamlanishiga sinonim (ma’nodosh) so‘zlar qatori deb ataladi. masalan: g‘alaba, zafar, …

2 / 12

ning noo‘rin takrorlardan xoli bo‘lishini ta’minlaydi. tilimizda bir ma’noni bir necha so‘zlar, affikslar hamda iboralar yordamida ifodalash mumkin. sinonimlarning quyidagi turlari mavjud: 1) lug`aviy sinonimlar; 2) grammatik sinonimlar. 1. lug`aviy sinonimlar: 1) so`zlar doirasida (bezak, ziynat, hasham); 2) so`z va iboralar doirasida (ayyor - mug`ambir – pixini yorgan, ilonning yog`ini yalagan); 3) iboralar doirasida (og`ziga talqon solmoq - og`zida qatiq ivitmoq) bo`ladi. 2. grammatik sinonimlar qo`shimchalar doirasida bo`ladi. antonimlar qarama-qarshi ma’noli so‘zlarga antonim so‘zlar deyiladi. ular zid ma’noli so‘zlar deb ham yuritiladi. masalan: baland – past, yangi – eski, kecha – kunduz kabi. antonim so‘zlar birgalikda qo‘llanib, yangi so‘z hosil qilishi mumkin. masalan: yosh-u qari – barcha, achchiq-chuchuk – ovqat turi, uzoq-yaqindan – hamma yoqdan. zid ma’noli so‘zlar doimo ikki qarama-qarshi a’zodan iborat bo‘ladi. birini aytsak, ikkinchisi xayolimizga keladi. masalan: achchiq deyishimiz bilan shirin esimizga tushadi. antonimlik hodisasi belgi bildiruvchi sifat, shuningdek, ravish turkumlarida yaqqol sezilib tursa-da, ot va fe’l …

3 / 12

omonimlar. nutqda omonimlardan foydalanish aytilishi va yozilishi bir xil bo‘lib, turli atash ma’nolarini bildirgan so‘zlarga omonim so‘zlar deyiladi. ular shakldosh so‘zlar deb ham yuritiladi. masalan: un (tovush), un (mahsulot), un (fe’l); soz (puxta, ma’qul), soz (cholg‘u asbobi), soz (inoq, o‘zaro yaqin). omonim so‘zlar bir qarashda ko‘p ma’noli so‘zlarga o‘xshab ketadi, ammo ularni farqlash kerak. ko‘p ma’noli so‘zlar bir so‘zni o‘z va ko‘chma ma’noda qo‘llashdan hosil bo‘ladi: burun (yuz qismi) – burun (choynakning burni). omonimlarda turlicha ma’nolar nazarda tutiladi: burun (yuz qismi) – burun (avval). omonimlar so‘z omonimlar hamda qo‘shimcha omonimlarga bo‘linadi. omonim lotincha homos – bir, onuma – nom so‘zidan olingan. o‘zbek tilida leksik omonimlar ko‘p ishlatilganligi sababli, u maxsus she’riy janr – tuyuqqa ham asos bo‘lib xizmat qiladi. omonim so‘zdan foydalangan holda so‘z o‘yinini yaratish tajnis (jinos) san’ati deyiladi. bir turkum yoki turli turkum doirasida shakldosh so‘zlar tom ot ot fe’l sifat asarning birinchi tomi uyning tomi tomchi tomdi …

4 / 12

o‘zbek tilida leksik-semantik paradigmatik munosabatlar - Page 4

5 / 12

o‘zbek tilida leksik-semantik paradigmatik munosabatlar - Page 5

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilida leksik-semantik paradigmatik munosabatlar"

powerpoint presentation fan o‘qituvchisi: dots. z.radjabova 6-mavzu: o‘zbek tilida leksik-semantik paradigmatik munosabatlar. * reja: 1. so‘zning shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra turlari: sinonim so‘zlar. 2. omonim so‘zlar. 3. antonim so‘zlar. 4. paronim so‘zlar. ko‘p ma’noli va shakldosh so‘zlarni farqlash omonim(shakldosh) so‘zlar bir xil shaklda bo‘lishiga ko‘ra ko‘p ma’noli so‘zlarga o‘xshaydi. ular faqat bir xil shaklga teng so‘zlardir. ko‘p ma’noli so‘zlarning ma’nolari orasida aloqadorlik mavjud bo‘ladi, omonim(shakldosh) so‘zlarning ma’nolari orasida aloqadorlik bo‘lmaydi. ko‘p ma’noli so‘zlar shakldosh so‘zlar ma’nolari orasida aloqadorlik mavjud ma’nolari orasida aloqadorlik mavjud emas insonning ko‘zi yoz( fasl, predmet) derazaning ko‘zi yoz(qalamda yozmoq, harakat) yog‘ochning...

This file contains 12 pages in PPT format (880.0 KB). To download "o‘zbek tilida leksik-semantik paradigmatik munosabatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilida leksik-semantik p… PPT 12 pages Free download Telegram