ma’lumotlar modellari

PPTX 30 pages 372.7 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 372.7 KB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

5-mavzu. ma`lumotlar modellari 4-mavzu. ma`lumotlar modellari “axborot texnologiyalari” kafedrasi katta o’qituvchisi x.x.ikromov ma`lumotlar bazasining modellari ma`lumotlarning relyatsion modellari ma`lumotlarni relyatsion modeli asosida munosabat tushunchasi yotadi. munosabatni 2 o`lchamli jadvallar yordamida tasvirlash qulay. jadval tushunarli, ko`rimli va inson uchun oddiy. munosabatlar to`plami ma`lumotlarni saqlash uchun ishlatilishi mumkin. shu bilan birga ular orasidagi bog`lanishlarni modellashtirish imkonini beradi. eng oddiy ikki o`lchamli jadval munosabat sifatida belgilanadi munosabat munosabat - bu jadval. relyatsion ma’lumotlar bazasini “jadvalga asoslangan” ma’lumotlar bazasi deb atash mumkin. mbda jadvallarni ob`ekt yoki mohiyat sifatida ham qarash mumkin. munosabatlar va bog`lanishlar munosabat (jadval)- doimiy sondagi o`zaro mantiqiy bog`langan atributlar (ustunlar) va o`zgaruvcha sondagi kortejlar(satrlar) to`plamidir. munosabat matematik kontseptsiya bo`lib, ko`plikning ikki elementi orasidagi mosligidir. shunday qilib, relyatsion modelning ildizi matematika sohasiga tegishlidir. ammo bizning nuqtai nazarimizcha, munosabat bu ba`zi bir maxsus xossalarga ega bo`lgan jadvaldir. relyatsion model-qiymatlarni tashkil qilishni jadval ko`rinishida ifodalashdan iborat. relyatsion modeldagi relyatsion bog`langan ikki jadvallar orasidagi mantiqiy …

2 / 30

lanmas, ammo turli xil mohiyat tiplari uchun bir xil bo`lishi mumkin. (masalan “rang” atributi “it”, “avtomobil”, “gul”, “tutun”, “suyuqlik” va h-zo singari mohiyatlar uchun aniqlanishi mumkin). atribut mohiyatda qanday ma`lumotlar saqlanishi kerakligini aniqlash uchun ishlatiladi. masalan “avtomobil” mohiyati uchun “tip”, “tur”, “raqami”, “rang” va h-zolar atributga misol bo`la oladi. bu erda ham tip va nusxasi o`rtasida farq mavjudligi namoyon bo`ladi. ‘rang’ atributi tipi juda ko`p qiymat yoki nusxaga ega bo`ladi, ya`ni qizil, ko`k, sariq, oq va h-zo. yozuv yozuv - atributlar yig`indisi yoki jadvalning satridir eynshteyn topishmog’i bir shaharda beshta uy mavjud. har uyning rangi, uy egalarining millati, ichadigan ichimligi, boqadigan uy hayvoni, chekadigan sigareti har xil. bizga ma’lum bo’lgan ma’lumotlar quyidagilar: 1. ingliz qizil uyda yashaydi. 2. shved kuchuk boqadi. 3. daniyalik choy ichadi. 4. yashil uy oq uyning chap tomonida joylashgan va … 5. …uning egasi kofe ichadi. 6. pall mall chekuvchi qush boqadi. 7. o’rtadagi uyda yashovchi …

3 / 30

stun ushbu ustun orqali boshqa jadvalarni birlamchi kalitli ustun bilan bog‘lanib ma’lumotlar guruhlanadi. kalit– bu maydonlar kombinatsiyasidan iboratdir. oddiy kalit bitta maydondan, murakkab kalit esa bir nechta maydondan iborat bo‘ladi. kalit quyidagilarni ta’minlaydi: jadval ma’lumotlarni yagona identifikatsiyasi; mb so‘rovlarini bajarilishini tezlashtirish; mb alohida jadvallari o‘rtasida bog‘lanish o‘rnatish; bog‘lanish cheklovlarini o‘rnatish. misol: 2 o`lchamli jadval шахсий номер ф. и. о туғилган сана курс 00012 собиров б.б. 05/12/1990 2 00105 солиев б.п. 12/02/1991 3 00125 алимов б.б. 14/04/1996 2 01010 каримов м.м. 01/05/1992 3 munosabatlar jadval ko`rinishida berilganda quyidagi xossalarga ega bo`ladi. munosabatlar jadval ko`rinishida berilganda quyidagi xossalarga ega bo`ladi. jadvalni har bir elementi ma`lumot elementi hisoblanadi va takrorlanuvchi guruhlar bo`lmaydi. barcha ustunlar jadvalda bir jinslidir. har bir ustunda nom tayinlanadi. jadvalda bir xil satr ikki marta uchramaydi qiziqarli masalalar onaning yoshi o’z qizining yoshidan 4 barobar katta. 20 yildan so’ng ona qizidan 4 baravar katta bo’lib qoladi. ona va qizning yoshini …

4 / 30

ishlatiladi. «birga - bir» bog‘lanish oddiy bog‘lanish bo‘lib bunda birlamchi kalit boshqa bir jadvalni birlamchi kalitiga murojat qiladi. birga - bir bog`lanish tashkilot_id tashkilot nomi manzili tel_raqam 1 2 3 rahbar_id tashkilot_id rahbar_fio tel_raqami 1 1 2 3 3 2 birga ko`p bog`lanish «birga-ko‘p» bog‘lanishda asosiy jadvaldagi bitta ma’lumotga bo‘ysinuvchi jadvaldan bir qancha ma’lumot to‘g‘ri kelishi mumkin. bo‘ysinuvchi jadvaldagi bunday ma’lumotlarni tanlash – filtratsiya deb yuritiladi. bunday bog‘lanish «tashqi kalit – birlamchi kalit» juftligi bilan amalga oshiriladi. misol tariqasida kutubxonani keltirish mumkin: asosiy jadvalda o‘quvchini ma’lumotlari saqlanadi; bo‘ysinuvchi jadvalda olgan kitoblari haqida ma’lumot saqlanadi. birga ko`p bog`lanish mah_tur_id mahsulot_turi miqdori 1 non 2 go`sht 3 qandolat 4 mahsulot_id mah_tur_id mahsulot_nomi miqdori 1 1 non 2 1 bulochka 3 2 mol go`shti 4 2 qo`y go`shti 5 2 kolbasa ko`pga bir bog`lanish «birga-ko‘p» va «ko‘pga-bir» bog‘lanishalari faqat yo‘nalishi bilan farq qiladi. agar «ko‘pga-bir» bog‘lanishida asosiy jadval tomondan emas bo‘ysinuvchi jadval tomondan …

5 / 30

og`langan jadvallar bilan ishlash bog‘lanish maydonini o‘zgartirish bog‘lanishni buzilishiga olib kelishi mumkin. shuning uchun asosiy va bo‘ysinuvchi jadvallarda mos o‘zgartirishlar qilish kerak. asosiy jadvaldan ma’lumotlarni o‘chirganda bo‘ysinuvchi jadvaldan ham unga mos ma’lumotlarni o‘chirish kerak (kaskad). bo‘ysinuvchi jadvalga ma’lumot qo‘shganda bog‘lanish maydoni qiymati asosiy jadval bog‘lanish maydoni qiymati bilan bir xil bo‘ladi 100 g'oz osmonda g'ozlar uchayotganini ko'rgan yerdagi bitta g'oz ularga debdi: - hoy, 100 g'oz. men sizlarga qo'shilay - biz 100 g'oz emasmiz. bizga yana shuncha qo'shib, keyin yarimizni qo'shib, keyin yarimizmizni yarmini qo'shilsa, sen 100-bo'lib qo'shilasan. savol: osmondagi g'ozlar nechta? e’tiboringiz uchun raxmat! image1.jpg image2.png image3.png image4.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’lumotlar modellari"

5-mavzu. ma`lumotlar modellari 4-mavzu. ma`lumotlar modellari “axborot texnologiyalari” kafedrasi katta o’qituvchisi x.x.ikromov ma`lumotlar bazasining modellari ma`lumotlarning relyatsion modellari ma`lumotlarni relyatsion modeli asosida munosabat tushunchasi yotadi. munosabatni 2 o`lchamli jadvallar yordamida tasvirlash qulay. jadval tushunarli, ko`rimli va inson uchun oddiy. munosabatlar to`plami ma`lumotlarni saqlash uchun ishlatilishi mumkin. shu bilan birga ular orasidagi bog`lanishlarni modellashtirish imkonini beradi. eng oddiy ikki o`lchamli jadval munosabat sifatida belgilanadi munosabat munosabat - bu jadval. relyatsion ma’lumotlar bazasini “jadvalga asoslangan” ma’lumotlar bazasi deb atash mumkin. mbda jadvallarni ob`ekt yoki mohiyat sifatida ham qarash mumkin. munosabatlar va ...

This file contains 30 pages in PPTX format (372.7 KB). To download "ma’lumotlar modellari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’lumotlar modellari PPTX 30 pages Free download Telegram