атроф муҳитни муҳофаза қилишнинг илмий асослари (биосфера ва в.и.вернадский таълимоти)

PPTX 57 стр. 3,6 МБ Бесплатная загрузка

57 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 3,6 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 57

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 57

қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини баҳолари ва уларни такомиллаштириш мавзу:атроф мухитни мухофаза қилишнинг илмий асослари. биосфера, биосфера ҳақидаги в.и.вернадиский таълимоти. режа: 1 атроф мухитни мухофаза қилишнинг илмий асослари . 2 биосферанинг тузилиши таркиби. 3 биосферанинг функтсиялари. ўзбекистон республикаси шунингдек мустақиллик йилларида атроф муҳит муҳофазаси борасида бир қатор умумжаҳон конвенция ҳамда келишувларига қўшилди. жумладан «озон қатламини муҳофаза қилиш бўйича вена конвенцияси» (1993) «хавфли чиқиндиларни ва нейтраллашни назорат қилиш бўйича базель конвенцияси» (1995) «биологик хилма хилликни сақлаш конвенцияси» (1995) «сув қушларини асраш бўйича рамсар конвенцияси» (1996) «чўлланишга қарши кураш конвенцияси» (1995) «иқлим ўзгариши бўйича бмт конвенцияси» (1993) кабилардир. атроф-муҳитни мухофаза қилишнинг илмий – назарий асосларини ишлаб чиқиш учун энг аввало табиат қонунларини ва нихоят инсоният жамияти билан табиат ўртасидаги боғлиқлик қонунларини мукаммал равишда ўрганиб чиқишимиз зарурдир. кўпчилик фалокатлар айнан ана шу боғлиқлик қонуниятларини хисобга олмай инсонларнинг табиатга кўрсаётган таъсирлари оқибатидан келиб чикаяпти. инсонларнинг табиатга кўрсатаётган таъсирлари айтарлик катта бўлмаган такдирларда ушбу муаммо иқтисодий муаммоларга …

2 / 57

бига хосил бўлган. охирги вақтларда яна шундай экологик инкирозлардан бири орол денгизини куриши хисобига унинг атрофида чулларнинг кенгайиб, тупроқда туз миқдорини ортиб бришидир. натижада ичимлик сувининг сифати ёмонлашиб, турли касаллик турлари ортиб боряпти. мавжуд илмий манбаларга кўра ер сайёрасида ҳаётнинг пайдо бўлиш тарихи 3.5-3.8 миллиард йилга тенг деб хисобланади биринчи марта биосфеа атамасини ж.б.ламарк фанга киритиб,унинг асл маъноси хаёт тарқалган жой ва ер юзида бўлаётган жараёнларга тирик организмларнинг таъсиридан иборат эканлигини кўрсатади. австриялик геолог олим з.зюсс 1875 йил ламаркдан кейин биосфера атамасини иккинчи бор фанга киритади ва ерда тирикликнинг махсус қобиғи деб изоҳ беради. биосфера – бу ернинг тирик организмлар ва уларнинг яшаш, мавжудлик муҳитларини ташкил етувчи ўлик табиатни ўз ичига олувчи ташқи қобиги (сфера) дир. (биос - ҳаёт, яшаш; сфера - шар). биосфера - тирик ва ўлик материяларнинг ўзаро таъсирлари натижасини ифодалайди. биосфера ҳақидаги таълимотни буюк олим акад. в.и.вернадский 1926 йилда яратган. унинг таълимотига биноан баосфера қуйидаги қисмлардан иборатдир: …

3 / 57

nchi variantni ma’qullagan va bizning sayyoramizda qachonlardir hayot izlari yoki tiriklik namunasi bo’lmagani haqida ishonchli ilmiy dalil yo’qligini e’tirof etgan. биосфера хакида маълумот. биосферадаги тирик моддаларнинг умумий массаси биомасса дейилади. хозирги даврда ерда яшайдиган ўсимликларнинг 500000 га яқин тури хайвонларни эса 1,5 млн га яқин тури аниқланган. биосфера катламлари. биосферада яна бир тушунча мавжуд-ноосфера ноосфера-грекчада ноос-ақл,спаира-сферик қобиқ яни ноосфера бу фикрловчи қобиқ ёки инсоннинг онгли фаолияти натижасида жамият ва табиат ўртасидаги ривожланишни харакатга келтирувчи куч ёки омил. ноосфера атамасини дастлаб француз философи э.леруа (1927) томонидан қўлланилган. биосферада учрайдиган сув ҳавзаларидан айримлари ҳаддан ортиқча шўр бўлганлиги туфайли уларда ҳайвонлар учрамайди.масалан: ўлик денгиз-(мертвое море) сувининг шўрлиги 23 % арманистондаги туз кўлининг шўрлиги 32% қизил денгизнинг атлантис чуқурлиги (2000 м) сувининг харорати 56˚с,шўрлиги 32% бўлиб,сувда турли метал тузларининг ҳаддан зиёд кўплиги туфайли,бу ерларда тирик организмлар мутлоқ учрамайди. сан-хуан кўлининг суви ҳеч қачон музламайди,сабаби сувда кальций хлорнинг (саcl₂) 45% ли эритмаси учрайди. ўлик денгиз …

4 / 57

лами қалинлашган ва организмлар сув юзасида ҳам яшашга мослашган. 1 млрд йил олдин кислород миқдори 3-4% га етганда дастлабки ядроли организмлар пайдо бўлган. 700 млн йил олдин кислород миқдори 8% га етганда дастлабки кўп хужайралилар пайдо бўлган (кембрий). 400 млн йил олдин кислород 20-21% га етади(палеозой ўрталарида) палеозой охрида кислород кескин камайиб кетиб карбонат миқдори ортади,натижада организмлар нобуд бўлиб катта миқдорда ер ости қазилмалари пайдо бўлади биосферанинг таркиби в.и.вернадский таълимотига биноан биосфера қуйидаги таркибга егадир: 1. тирик моддалар- ўсимлик, хайвонлар, микроорганизмлар. 2. биоген моддалар- органик асосли моддалар, улар 2 турга булинади: фитоген моддалар- (ўсимликлар қолдиқларидан ҳосил бўлган) кўмир, торф, нефт, гумус ва бошқалар. зооген моддалар (тирик организм қолдиқларидан ҳосил бўлган)- бўр, охак ва бошқа чукинди моддалар. 3. кос моддалар- ноорганик ва магматик асосли тоғ жинслари, ернинг қобиги ва сув. 4. биокос моддалар - микроорганизмлар таъсири остида тоғ жинсларининг эмирилиши хисобига ҳосил бўладиган чукинди моддалар. масалан, тупроқ, табиий сувлар ва х.к. …

5 / 57

хайвонлар йиғиндисидан иборатдир. биогеоценоз деб- нисбатан бир хил участкада жойлашган ва ўзоқ муддат давомида чиқиндисиз, ёпиқ ишлаб чиқариш жараёнини амалга оширувчи ўсимликлар, хайвонлар ва микроорганизмлар популятсиялари йиғиндисига айтилади. populyatsiya tushunchasi va xususiyatlari. populyatsiya – bu bir turning yoki bir necha tur vakillarining guruhi bo’lib, ular ma’lum joyda uchraydi va ko’p hayotiy belgilarga ega bo’ladi. shu belgilar butun guruhning doimiy funsiyalari hisobini aks ettiradi. populyatsiya a’zolarning hayotiy belgilari : tur vakillari qalinligi, tug’ulishi, o’lishi, yosh bo’yicha taqsimlanishi, organizmning biotic potensiali, ma’lum hududda tarqalishi va o’sish xillaridir. populyatsiya genitik xususiyatlarga ham ega bo’lib, bu holati organizmning to’rg’ridan – to’g’ri ekologik moslashishi, qayta ko’payishi va turg’unligiga bog’liq, ya’ni, uzoq vaqt nasl qoldirish qobilyatini saqlab qolishdir. biotsenozlar – bu o’simlik, hayvon va mikroorganizmlar populyatsiyalari guruhlaridan iborat bo’lib, ma’lum joyda birgalikda yashashga moslashgan biologik birliklardir. «biotsenoz» atamasini 1872 –yili nemis zoolok olimi myobius fanga kiritgan. myobius biotsenozni quyidagicha ta’riflaydi. 1.biotsenozga ma’lum joyda uchraydigan mikro va …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 57 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "атроф муҳитни муҳофаза қилишнинг илмий асослари (биосфера ва в.и.вернадский таълимоти)"

қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини баҳолари ва уларни такомиллаштириш мавзу:атроф мухитни мухофаза қилишнинг илмий асослари. биосфера, биосфера ҳақидаги в.и.вернадиский таълимоти. режа: 1 атроф мухитни мухофаза қилишнинг илмий асослари . 2 биосферанинг тузилиши таркиби. 3 биосферанинг функтсиялари. ўзбекистон республикаси шунингдек мустақиллик йилларида атроф муҳит муҳофазаси борасида бир қатор умумжаҳон конвенция ҳамда келишувларига қўшилди. жумладан «озон қатламини муҳофаза қилиш бўйича вена конвенцияси» (1993) «хавфли чиқиндиларни ва нейтраллашни назорат қилиш бўйича базель конвенцияси» (1995) «биологик хилма хилликни сақлаш конвенцияси» (1995) «сув қушларини асраш бўйича рамсар конвенцияси» (1996) «чўлланишга қарши кураш конвенцияси» (1995) «иқлим ўзгариши бўйича бмт конвенцияси» (1993) ка...

Этот файл содержит 57 стр. в формате PPTX (3,6 МБ). Чтобы скачать "атроф муҳитни муҳофаза қилишнинг илмий асослари (биосфера ва в.и.вернадский таълимоти)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: атроф муҳитни муҳофаза қилишнин… PPTX 57 стр. Бесплатная загрузка Telegram