kiberxavfsizlik asoslari

PPTX 38 pages 1.5 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

microsoft powerpoint - 2 - маъруза 1 kiberxavfsizlik asoslari kiberxavfsizlik asoslari csf1316 kriptografiyaning asosiy tushunchalari 3 tursunova.m.b maftuna-27-97@mail.ru криптографиянинг асосий тушунчалари криптология - “махфий кодлар”ни яратиш ва бузиш фани ва санати; криптография шуғулланади; криптотаҳлил шуғулланади; – “махфий кодлар”ни яратиш билан – “махфий кодлар”ни бузиш билан крипто – юқоридаги тушунчаларга (ҳаттоки бунданда ортиғига) синоним бўлиб, контекст маъносига кўра фарқланади. криптографиянинг асосий тушунчалари шифр ёки криптотизим маълумотни шифрлаш учун фойдаланилади. ҳақиқий шифрланмаган маълумот очиқ матн деб аталиб, шифрлашнинг натижаси шифрматн деб аталади. ҳақиқий маълумотни қайта тиклаш учун шифрматнни дешифрлаш зарур бўлади. калит криптотизимни шифрлаш ва дешифрлаш учун созлашда фойдаланилади. криптографиянинг асосий тушунчалари шифрлаш ва дешифрлаш масалаларига тегишли бўлган, маълум бир алфавитда тузилган маълумотлар матнларни ташкил этади. алфавит - ахборотни ифодалаш учун фойдаланиладиган чекли сондаги белгилар тўплами. мисоллар сифатида: ўттиз олтита белгидан (ҳарфдан) иборат ўзбек тили алфавити; ўттиз иккита белгидан (ҳарфдан) иборат рус тили алфавити; йигирма саккизта белгидан (ҳарфдан) иборат лотин алфавити; икки …

2 / 38

алади. симметрик калитли криптотизимларда эса калит - симметрик калит деб аталади. керкхофс принципи идеал шифрлар учун калитсиз шифрматндан матнни тиклашнинг имкони бўлмаслиги зарур. – бу шарт, ҳаттоки ҳужумчилар учун ҳам ўринли. очиқ ҳужумчи алгоритм (шифрлаш алгоритми) ҳақида барча маълумотларни билган тақдирда ҳам калитсиз очиқ матнни тиклашнинг имкони бўлмаслиги зарур. – ушбу қўйилган мақсад, амалда бундан фарқди бўлиши мумкин. криптографиянинг фундаментал назариясига кўра криптотизимнинг ички ишлаш принципи ҳужумчига тўлиқ ошкор бўлиши зарур. ҳужумчига фақат криптотизимда фойдаланилган калит номаълум бўлиши зарур. бу таълимот керкхофс принципи деб аталади. кодлаш ва шифрлаш орасидаги фарқ аксарият ҳолларда фойдаланувчилар маълумотни шифрлаш ва кодлаш тушунчаларини бир хил деб тушунилади. – аслида эса улар икки турлича тушунчалардир. кодлаш – маълумотни осонгина қайтариш учун ҳаммага (ҳаттоки ҳужумчига ҳам) очиқ бўлган схема ёрдамида маълумотларни бошқа форматга ўзгартиришдир. кодлаш маълумотлардан фойдаланиш қулайлигини таъминлаш учун амалга оширилади ва ҳамма учун очиқ бўлган схемалардан фойдаланилади. масалан, ascii, unicode, url encoding, base64. ascii кодлаш …

3 / 38

чига келганида эса яна оддий матн кўринишига қайтарилади. умумий ҳолда маълумотни шифрлашдан асосий мақсад (симметрик ёки очиқ калитли криптографик тизимлар асосида фарқи йўқ) – маълумотни махфийлигини қолганлардан сир тутишдир. криптография ва стеганография криптографиянинг асосий бўлимлари симметрик калитли криптография. маълумотни шифрлашда ва дешифрлашда ягона калитдан (симметрик калитдан) фойдаланилади. шунинг учун ҳам симметрик калитли криптотизимларни – бир калитли криптотизимлар ҳам деб юритилади. бундан келиб чиқадики, симметрик калитли шифрлаш алгоритмларидан фойдаланиш учун ҳар иккала томонда бир хил калит мавжуд бўлиши зарур. очиқ калитли криптография маълумотни шифрлаш қабул қилувчининг очиқ калити билан амалга оширилса, уни дешифрлаш қабул қилувчининг шахсий калити билан амалга оширилади. шунинг учун ҳам очиқ калитли криптотизимларни – икки калитли криптотизимлар деб ҳам юритилади. криптографиянинг асосий бўлимлари 3. хеш функциялар – маълумотни хэшлаш унинг бутунлигини кафолатлаш мақсадида амалга оширилиб, агар маълумот узатилиш давомида ўзгаришга учраса, у ҳолда уни аниқлаш имкони мавжуд бўлади. – хэш-функцияларда ўзгарувчан бўлиб, қайтаради. одатда кирувчи маълумотнинг узунлиги чиқишда …

4 / 38

ункциялар киришда маълумотдан ташқари хеч қандай қийматни талаб этмагани боис, калитсиз криптографик функциялар деб ҳам аталади. хеш функция асосида маълумот бутунлигини текшириш бунга асосан юборувчи хабарнинг хэш қийматини ҳисоблайди ва уни қабул қилувчига хабар билан биргаликда юборади. қабул қилувчи дастлаб хабарнинг хэш қийматини ҳисоблайди ва қабул қилинган хэш қиймат билан солиштиради. агар ҳар иккала хэш қиймат тенг бўлса, у ҳолда маълумотнинг бутунлиги ўзгармаган, акс ҳолда ўзгарган деб топилади. криптографик акслантиришлар (дешифрлашда) қуйидаги икки одатда криптографияда маълумотларни шифрлашда турдаги акслантиришшлардан фойдаланилади. – улардан бири ўрнига қўйиш (substitution) акслантириш бўлса, иккинчичи ўрин алмашиш (permutation) акслантиришидир. ўрнига қўйиш акслантириши ўрнига қўйиш акслантиришида, очиқ матн белгилари бир алфавитдан олиниб, унга мос шифрматн бошқа бир алфавитдан олинади. очиқ матн a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z шифр матн d e f g h i j k …

5 / 38

кўра ўзаро алмаштирилади. бунда очиқ матнга иштирок этган белгилар шифрматнга ҳам иштирок этиб, фақат уларнинг ўрни алмашган ҳолда бўлади. криптографиянинг тарихи маълумотларни шифрлашнинг дастлабки кўринишларидан минг йиллар аввал фойданиб келинган. яқин ўн йилликларга қадар фойдаланилган шифрларни - классик шифрлар деб аталган. баъзи манбаларда ҳисоблаш қурилмалари яратилгунга қадар фойдаланилган шифрлар – классик шифрлар даврига тегишли деб олинган. ундан кейинги давр эса замонавий шифрлар даври деб юритилади. криптографиянинг тарихи қадимий давр (қадимий давр классик шифрлари). ушбу давр классик шифрлари асосан бир алфавитли ўрнига қўйиш ва ўрин алмаштириш акслантиришларига асосланган. уларга мисол тариқасида цезар, полибия квадрати усулларини келтириш мумкин. ўрта давр (ўрта давр классик шифрлари). ушбу давр шифрлари асосан кўп алифболи ўрнига қўйишга асосланган бўлиб, уларга вижинер, атбаш усулларини мисол келтириш мумкин. ушбу давр шифрлари биринчи давр шифрларига қараганда юқори бардошликка эга бўлган. криптографиянинг тарихи 1 ва 2 – жахон уриши даври (1 ва 2- жахон уриши даври классик шифрлари). ушбу давр криптотизимлари …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kiberxavfsizlik asoslari"

microsoft powerpoint - 2 - маъруза 1 kiberxavfsizlik asoslari kiberxavfsizlik asoslari csf1316 kriptografiyaning asosiy tushunchalari 3 tursunova.m.b maftuna-27-97@mail.ru криптографиянинг асосий тушунчалари криптология - “махфий кодлар”ни яратиш ва бузиш фани ва санати; криптография шуғулланади; криптотаҳлил шуғулланади; – “махфий кодлар”ни яратиш билан – “махфий кодлар”ни бузиш билан крипто – юқоридаги тушунчаларга (ҳаттоки бунданда ортиғига) синоним бўлиб, контекст маъносига кўра фарқланади. криптографиянинг асосий тушунчалари шифр ёки криптотизим маълумотни шифрлаш учун фойдаланилади. ҳақиқий шифрланмаган маълумот очиқ матн деб аталиб, шифрлашнинг натижаси шифрматн деб аталади. ҳақиқий маълумотни қайта тиклаш учун шифрматнни дешифрлаш зарур бўлади. калит криптотизимни шифрлаш ва дешифр...

This file contains 38 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "kiberxavfsizlik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: kiberxavfsizlik asoslari PPTX 38 pages Free download Telegram