ifodali o’qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni

PPTX 25 pages 126.4 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 126.4 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

mavzu. ifodali o’qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni (4 soat) reja: 1. ifodali o‘qishda nafasdan to‘g‘ri foydalanish. 2. ifodali o‘qishda ovozning ahamiyati. 3. to‘g‘ri talaffuz - ifodali o‘qishning o’rni. mavzu. ifodali o’qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni (4 soat) reja: 1. ifodali o‘qishda nafasdan to‘g‘ri foydalanish. 2. ifodali o‘qishda ovozning ahamiyati. 3. to‘g‘ri talaffuz - ifodali o‘qishning o’rni. nafas nutq jarayonida so‘zlar orasidagi nafas rostlashlar havoning yangi zahirasini olish va kuchsizlanib borayotgan nafasni tiklash zarurat bilan paydo bo‘ladi. nafas ifodali o‘qishning muhim vositalaridan biri bo‘lib, u ovoz va nutqni tinglovchiga yetkazishda asosiy o‘rin tutadi. to‘g‘ri nafas olish inson hayoti uchun ham, ifodali o‘qish uchun ham juda katta ahamiyat kasb etadi. nutq jarayonida nafas olish me’yori buzilib, o‘rinsiz pauzalar qilinsa, o‘qilayotgan matn mazmuni mantiqan o‘zgarib, muallif maqsadi tinglovchiga tushunarsiz bo‘lib qoladi. bu haqda prof. n.mahmudov shunday yozadi: “o’quvchi nutqida kuzatiladigan kamchiliklardan biri fonatsiya jarayonida, ya’ni nutq hosil bo‘lish paytida nafas olishdagi …

2 / 25

charchatadi. me’yorda so‘zlashga imkon bermaydi. 2. ko‘krak-qorin orqali nafas olish. bunday nafas olganda o‘rta qovurg‘alar, biqin harakatga keladi, ya’ni ular kengayadi. 3. aralash nafas olish, ya’ni pastki qovurg‘alar, diafiragma ishtirokida nafas olish. bunda ko‘krak qafasi va kiftlar ko‘tarilmaydi. so‘zlaganda ravon, hovliqmasdan tabiiy nafas olish, uni kerakli ohang talabiga ko‘ra sarflash zarur. s.inomxo‘jayev, a.zunnunovlar tomonidan yaratilgan “ifodali o‘qish asoslari” o‘quv qo‘llanmasida nafas faoliyatini yaxshilash uchun quyidagi besh xil nafas mashqi tavsiya qilinadi: 1. kontrol mashq. bu nafasning diafragmal-aralash usulda to‘g‘ri olinishini nazorat qilish maqsadida o‘tkaziladigan mashqdir. uni o‘tkazishda tik va erkin turib, ikki qo‘l bilan ikki (oxirgi) qovurg‘ani bosib, ohista, chuqur nafas olinadi va yana asta-sekin nafas chiqariladi. bunda ko‘krak qafasi va yelka ko‘tarilmaydi. chuqur nafas yetimcha qovurg’a ustiga qo‘yilgan qo‘lni ikki yonga ko‘taradi. mashq yaxshi o‘zlashtirilgunga qadar muntazam davom ettiriladi. 2. qorinni tortish mashqi. bu mashq chuqur nafas olib, o'pka havo bilan to‘ldirilgach, nafasni chiqarmay, “ushlab” turgan holda, qorinni yuqoriga …

3 / 25

to‘ni yarashgan, qaragan ko‘z qamashgan, yigitlari so‘rashgan. v tomoshaga kelganlar, ancha qi zu o‘g‘lonlar, hasanxonday lochinni, qizlar to‘nab sochini, gul ochilgan bahorda keldi bizning diyorga”(“hasanxon” dostonidan) bu parchani o‘qishda “v” belgisi qo‘yilgan o‘rinda nafas olinib, keyin talaffuz qilish tempi tezlashtirilib, matn bir yoki ikki nafasda o‘qiladi. mashq paytida, erkin o‘qishdan tashqari, talaffuzning aniqligiga va matnning mantiqiy izchilligiga e’tibor beriladi. 5. she’r o‘qish mashqi. bu mashqda g‘oyaviy-badiiy jihatdan yuksak bo‘lgan uzun misrali she’rning oldin bir misrasi bir nafasda, keyin ikki misrasi bir nafasda va hokazo tarzda o’qiladi. ovoz ifodali o‘qish san’atida ovozning ahamiyati beqiyosdir. ovoz ham, nutq ham insonga yaratguvchi zot tomonidan berilgan ilohiy ne’mat hisoblanadi. shunday ekan, ovozning yoqimli yoki yoqimsizligi bizning ixtiyorimizda bo‘lmagan hodisadir. lekin ovozni o‘rniga qo‘yish, shakllantirish va uning sohibi bo‘lish - inson ixtiyoridadir. ovozni shakllantirish deganda maxsus mashqlar orqali muntazam shug’ullanib, ovozni chiniqtirib borish tushuniladi. ovoz inson oliy asab tizimining mahsuli bo‘lib, uning manbai tomoqda joylashgan …

4 / 25

jarangli va ta’sirchan bo‘lishini ta’minlaydi. qaytarg‘ichlar qaytarg‘ichlar inson organizmidagi qattiq qismlardan iborat bo‘lib, ular rezonatorlar deb ham yuritiladi. inson vujudidagi qaytarg'ichlar jumlasiga tish, jag‘, tog‘ayning kemirchaklari, burun tog‘aylari, bosh suyagi, ko‘krak qafasi suyaklari va yelka kuraklari kiradi. paychalarda bo'lgan tovush ovoz yo‘li orqali o‘tadi, o‘tish paytida ana shu qattiq jismlarga urilishi natijasida jarangdorlik va turli rang-baranglik kasb etadi. ovoz turlari va tembr inson ovozi baland-pastligi, yo‘g‘on-ingichkaligiga qarab bir necha turga bo'linadi. masalan, turlanish jihatidan erkaklar ovozi tenor (baland va ingichka), baraton (o‘rtacha) va bas (past va yo‘g‘on) ovozlarga, ayollar ovozi esa, soprano (o‘rtacha) va alt (past va yo‘g ‘on) ovozlarga bo'linadi. ovozning “tembri chiroyli”, “tembri xunuk” degan iboralar aslida muayyan shaxsning ovozi sifatiga berilgan bahodir. modulyatsiya nutq so‘zlash jarayonida ovozning balandlashib va pasayib turishi modulyatsiya deb yuritiladi. so‘z ijrochiligi san’atida ovoz modulyatsiyasining ahamiyati juda katta. chunki bir xil ohangdagi - monoton ovoz zerikarli bo‘lsa, modulyatsiyaga boy ovoz o‘zining ohangdorligi bilan …

5 / 25

hibi bo‘lgan ekan. u kishi zabur oyatlarini tilovat qilganlarida hatto osmondagi qushlar ham payg‘ambar boshi uzra gir-gir aylanib, ovozlaridan sarxush bo‘lib uchib ketolmay qolar ekan. “qissai rabg‘uziy”da esa shunday hikoya uchraydi: “rum viloyatining odati bor, tevalari chaliqliq (sho‘x) burunduqlatmasalar yangi tushgan kelinlarni kelturub un tuzub yirlayturlar. tevalar ularning ovozlariga xushlanib o‘zlarindin kecharlar - ilikka ilinurlar”. darhaqiqat, inson ziynati hisoblangan yoqimli ovozda sehru joziba bor. so‘z ijrochiligi bilan shug‘ullanuvchi kishilar, xususan, o‘qituvchilarning ovozida ham mana shunday joziba bo‘lishi zarur. jarangdorlik, keng diapazonlik, chidamlilik, o‘zgaruvchanlik, tashqi shovqinlarga nisbatan barqarorlik kabi belgilar ovozning jozibadorligi va ta’sirchanligini ta’minlovchi xususiyatlardir. qadimgi dunyoning mashhur notiqlaridan bo‘lgan mark tulliy sitseron ovoz tovlanishlari va uning inson hissiyotlariga ta’siri haqida shunday deydi: «...agar kimda-kim suxandonlikda birinchi bo‘lishni xohlasa, g‘azabli joylarda tarang, keskin, sokin joylarda muloyim ovozda gapirsin; past ovoz unga salmoqdorlik, titroq ovoz ko‘ngilni yumshatuvchi kuch baxsh etadi. faqat uchtagina: past, yuqori va o'zgaruvchan ohanglar yordamida taronalarda shunchalik rangin …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ifodali o’qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni"

mavzu. ifodali o’qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni (4 soat) reja: 1. ifodali o‘qishda nafasdan to‘g‘ri foydalanish. 2. ifodali o‘qishda ovozning ahamiyati. 3. to‘g‘ri talaffuz - ifodali o‘qishning o’rni. mavzu. ifodali o’qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni (4 soat) reja: 1. ifodali o‘qishda nafasdan to‘g‘ri foydalanish. 2. ifodali o‘qishda ovozning ahamiyati. 3. to‘g‘ri talaffuz - ifodali o‘qishning o’rni. nafas nutq jarayonida so‘zlar orasidagi nafas rostlashlar havoning yangi zahirasini olish va kuchsizlanib borayotgan nafasni tiklash zarurat bilan paydo bo‘ladi. nafas ifodali o‘qishning muhim vositalaridan biri bo‘lib, u ovoz va nutqni tinglovchiga yetkazishda asosiy o‘rin tutadi. to‘g‘ri nafas olish inson hayoti uchun ham, ifodali o‘qish uchun ham juda katta ahamiyat kasb e...

This file contains 25 pages in PPTX format (126.4 KB). To download "ifodali o’qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni", click the Telegram button on the left.

Tags: ifodali o’qishda nafas, ovoz va… PPTX 25 pages Free download Telegram