grammatika. morfologiya. mustaqil so‘z turkumlari. ot so‘z turkumi

PPTX 29 стр. 122,5 КБ Бесплатная загрузка

29 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 122,5 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 29

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 29

mavzu: ot so‘z turkumi yuzasidan amaliy mashg‘ulot mavzu: grammatika. morfologiya. mustaqil so‘z turkumlari. ot so‘z turkumi. o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. ot so`z turkumi haqida umumiy ma’lumot. 2. otlarda son kategoriyasi. 3. otlarda egalik kategoriyasi. 4. otlarda kelishik kategoriyasi. 5. otlarni kesimga xoslovchi shakllar. 6. otlarning yasalishi. 7. mavzugi oid mashqlar, testlar bajarish, otni morfologik tahlil qilish mustaqil so‘z turkumlari. ot ma’lum bir so`roqqa javob bo`lib, atash va umumiy grammatik ma’noga (masalan, predmet, belgi, miqdor, harakat-holat kabi) ega bo`lgan so`zlar mustaqil so`zlar sanaladi. masalan, gul (nima?), chol (kim?), yomon (qanday?), ikkita (nechta?), bordi (nima qildi?) kabi. mustaqil so`zlar guruhiga quyidagi so`z turkumlari kiradi: ot, sifat, son, olmosh, fe’l, ravish. shaxs, narsa ma’nolarini, shuningdek, joy nomlarini bildirib, kim? nima? qayer? so`roqlariga javob bo`ldigan so‘zlar turkumi ot deyiladi. ot egalik, kelishik qo‘shimchalari bilan qo‘llanadi, birlik va ko‘plik sonda ishlatiladi (kelishik va son shakli ularning doimiy xususiyatidir, egalik qo‘shimchalarining olishi doimiy xususiyat …

2 / 29

avval ikkiga bo‘linadi: turdosh otlar va atoqli otlar. bir turdagi shaxs, narsa, o‘rin-joy, faoliyat-jarayonning umumiy nomini bildirgan otlar turdosh otlar deb ataladi: shahar, daryo, kishi, qishloq. bir xildagi predmet yoki hodisalardan birini ayirib ko‘rsatadigan otlar atoqli otlar deyiladi. turdosh otlar va ularning turlari turdosh otlar quyidagi turlarga bo‘linadi : 1. shaxs otlari. shaxs otlari kim? so‘rog‘iga javob bo‘lib, shaxslarni yoshiga, yashash joyiga, mansab-unvoniga, kasb-koriga, ijtimoiy holatiga, qarindoshlik darajasiga, nasl-nasabiga ko‘ra nomlab keladi. masalan, ota, ona, zargar, rais, og‘il, agronom, oshpaz, bola, chol, aka. 2. narsa otlari. narsa otlari nima? so‘rog‘iga javob bo‘lib, jonli va jonsiz narsalarning nomlarini bildiradi. masalan, uzum, it, sher, qoshiq, oy, quyosh, sho‘rva. 3. o‘rin-joy otlari. qayer? so‘rog‘iga javob bo‘lib, o‘rin-joy ma’nosini bildiruvchi otlardir. masalan, o‘rikzor, yo‘l, toshloq, hovli, molxona, qishloq, ostona, do‘kon, mehmonxona. 4. faoliyat-jarayon otlari. bu otlar shaxs va narsalarning faoliyat jarayonini bildiruvchi otlardir. masalan, terim, mehribonlik, bilim, sayohat, ezmalik, namgarchilik, bardosh, chopiq. turdosh otlar …

3 / 29

lik. turdosh otlar birlik shaklda bir turdagi predmetni yoki predmetlar to‘dasini ifodalashi mumkin. shunga ko‘ra ular yakka va jamlovchi bo‘lishi mumkin. yakka otlar birlik shaklda yakka predmetni ifodalaydi: daftar, choynak, gul, odam. jamlovchi otlar birlik shaklda ham bir turdagi predmetlar to‘dasini, jamini bildiradi: xalq, armiya, guruh, karvon. atoqli otlar va ularning turlari atoqli otlar quyidagi guruhlarga bo‘linadi : 1. kishilarning ismi, otasining ismi, familiyasi, taxallusini bildiruvchi otlar shaxs nomlari sanaladi. usmon nosir, erkin vohidov, oybek. 2. hayvonlarga atab qo‘yilgan nomlar: mosh, olapar, to‘rtko‘z, targ‘il, boychibor. 3. joy nomlari : tinchlik ko‘chasi, buxoro shahri, ural tog‘i, amerika qit’asi. 4. tashkilot, muassasa, idora nomlari : o‘zbekiston respublikasi markaziy banki, “turkiston” saroyi. 5. kitob, gazeta, jurnal, kinofilm, spektakl nomlari : “ kecha va kunduz” romani, “ma’rifat” gazetasi, “andishali kelin” spektakli, “faryod” kinofilmi. 6. tarixiy voqealar, bayram nomlari: mustaqillik bayrami, 1-oktabr – ustozlar va murabbiylar kuni. 7. suv havzalari va inshootlari nomlari : qora …

4 / 29

ing son shakli uning lug‘aviy shakli sanaladi. son shakli birlik va ko‘plik shaklga ega. otlarning -lar qo‘shimchasini olgan shakli ko‘plik shakli, -lar qo‘shimchasini olmagan shakli esa birlik shakli hisoblanadi. masalan: qalam (birlik) – qalamlar (ko‘plik). otlarning birlik shakli predmetning yakkaligini ifodalaydi, u maxsus ko‘rsatkichga ega emas. otlarning ko‘plik shakli predmetning birdan ortiqligini ifodalab keladi va quyidagi usullar bilan yasaladi: morfologik usul - asosga -lar qo‘shimchasini qo‘shish orqali yasalgan shakl: bolalar, qushlar, daraxtlar, bo‘rilar; leksik usul - otdan oldin miqdor bildiruvchi ayrim so‘zlar yoki sonlarni keltirish orqali yasaladigan shakl – ikkita daftar, ancha odam, ko‘p kitob; leksik-morfologik usul – bunda ikkala usul aralash ifodalanadi: ko`p bolalar qatnashishdi. semantik usul – ma’noviy ko‘plikni anglatuvchi otlarda ifodalanadi: aholi, armiya. -lar qo‘shimchasi grammatik va uslubiy ma’nolarni ifodalash xususiyatiga ega: -lar qo‘shimchasi ismlarga qo‘shilib, ko‘plik ma’nosini ifodalaydi. bu - grammatik ma’no: uylar, odamlar, baliqlar, daftarlar. -lar qo‘shimchasining faqat birlikda qo‘llanuvchi otlarga qo‘shilib, ko‘plikdan tashqari anglatgan …

5 / 29

anuvchi otlar bo‘lib, ular grammatik ko‘plik ma’nosida qo‘llana olmaydi. -lar ko‘rsatkichi otlardan tashqari olmosh, son, sifat, ravish turkumidagi so‘zlarga ham qo‘shilishi mumkin: bular, kimlar, yaxshilar, beshlar, ilgarilari, kelganlar, tushuntirishlar. bu ko‘rsatkich fe’lga qo‘shilganda tuslovchi tarkibida keladi: aytadilar (3-shaxs tuslovchi tarkibida). otlarning kichraytirish, hurmatlash va erkalash shakllari nutqimizda kichraytirish, hurmatlash va erkalash otlari ham qo‘llanadi. bunday otlar hurmatlash, kichraytirish, ba’zan esa ham kichraytirish, ham erkalash ma’nolarini anglatadigan quyidagi qo‘shimchalar bilan yasaladi: -cha akbarcha (kesatish ma’nosida), uycha, kitobcha; -choq, -chak, chiq: qo‘zichoq, kelinchak, qopchiq; -(a)loq: qizaloq, bo‘taloq; -jon: ukajon; odiljon, -xon: azizaxon; -gina: qizgina, bolagina. eslatma: -gina qo‘shimchasi kichraytirish, erkalashdan tashqari, achinish ma’nosini ham ifodalaydi. bu qo‘shimcha -gina ayiruv yuklamasi bilan omonimdir. farqlari: -gina yuklamasi barcha qo‘shimchalardan keyin qo‘shiladi; -gina yuklamasi urg‘u olmaydi, -gina qo‘shimchasi esa urg‘u olishi mumkin. otlarning yasalishi otlar besh xil usul bilan yasaladi. 1. ot yasovchi qo‘shimchalar bilan. 2. so‘zlarni qo‘shish yoki juftlash bilan 3. so‘zlarni qisqartirish bilan. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 29 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "grammatika. morfologiya. mustaqil so‘z turkumlari. ot so‘z turkumi"

mavzu: ot so‘z turkumi yuzasidan amaliy mashg‘ulot mavzu: grammatika. morfologiya. mustaqil so‘z turkumlari. ot so‘z turkumi. o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. ot so`z turkumi haqida umumiy ma’lumot. 2. otlarda son kategoriyasi. 3. otlarda egalik kategoriyasi. 4. otlarda kelishik kategoriyasi. 5. otlarni kesimga xoslovchi shakllar. 6. otlarning yasalishi. 7. mavzugi oid mashqlar, testlar bajarish, otni morfologik tahlil qilish mustaqil so‘z turkumlari. ot ma’lum bir so`roqqa javob bo`lib, atash va umumiy grammatik ma’noga (masalan, predmet, belgi, miqdor, harakat-holat kabi) ega bo`lgan so`zlar mustaqil so`zlar sanaladi. masalan, gul (nima?), chol (kim?), yomon (qanday?), ikkita (nechta?), bordi (nima qildi?) kabi. mustaqil so`zlar guruhiga quyidagi so`z turkumlari kiradi: ot,...

Этот файл содержит 29 стр. в формате PPTX (122,5 КБ). Чтобы скачать "grammatika. morfologiya. mustaqil so‘z turkumlari. ot so‘z turkumi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: grammatika. morfologiya. mustaq… PPTX 29 стр. Бесплатная загрузка Telegram