hozirgi o‘zbek adabiy tili

PDF 585 стр. 3,0 МБ Бесплатная загрузка

585 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 3,0 МБ

Тип файла PDF

Страницы 585

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 585

o‘zbeкiston respubliкasi 1 o‘zbeкiston respubliкasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi hozirgi o‘zbeк adabiy tili o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tomonidan darslik sifatida tavsiya etilgan toshkent – 2010 2 sayfullayeva r.r., mengliyev b.r., boqiyeva g.h., qurbonova m.m., yunusova z.q., abuzalova m.q. darslik 5a220100 – filologiya (o‘zbek filologiyasi) bakalavri yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun tayyorlangan. darslik umumiy o‘rta ta’lim «ona tili», akademik litseylarning ijtimoiy-gumanitar va filologiya yo‘nalishi «hozirgi o‘zbek adabiy tili» o‘quv dasturlarining bevosita davomi bo‘lgan 5a220100 – filologiya (o‘zbek filologiyasi) bakalavri yo‘nalishi uchun mo‘ljallangan “hozirgi o‘zbek adabiy tili” namunaviy o‘quv dasturi asosida yozilgan. darslik 2003-2009-yillarda chop etilib, sinovdan o‘tkazilgan (b.mengliyev. “o‘zbek tilining struktur sintaksisi” (2003,), b.mengliyev. “hozirgi o‘zbek adabiy tili. fonetika. leksikologiya. leksikografiya” (2004), b.mengliyev, m.abuzalova. “hozirgi o‘zbek adabiy tili. morfologiya” (2005) va r.sayfullayeva, b.mengliyev, g.boqiyeva, m.qurbonova, z.yunusova, m.abuzalova. “hozirgi o‘zbek adabiy tili” (2009) kabi) o‘quv qo‘llanmalari asosida yaratildi. tajriba-sinov davomida akademik a.hojiyev, professorlar a.nurmonov, n.mahmudovlar tomonidan …

2 / 585

si professori baxtiyor mengliyev tomonidan (e-mail: baxtiyormen@rambler.ru) qabul qilinadi. mas’ul muharrir: h.ne’matov filologiya fanlari doktori, professor taqrizchilar: r.rasulov filologiya fanlari doktori, professor a.rafiyev filologiya fanlari nomzodi, dotsent mailto:baxtiyormen@rambler.ru 4 mas’ul muharrirdan darslik oliy o‘quv yurtlari uchun o‘zr vazirlar mahkamasining 2001-yil 16-avgustdagi «oliy ta’limning davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida»gi 343-qarori asosida o‘zr oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tomonidan 2002-yilning 18-iyunida tasdiqlanib, vm-343-52201-131-raqami bilan qayd etilgan, o‘zmu, samdu, buxdu, qarduda sinovdan o‘tgan «hozirgi o‘zbek adabiy tili» namunaviy dasturi (tuzuvchilar h.ne’matov, b.mengliyev, n.mahmudov, a.nurmonov, r.sayfullayeva, m.qurbonova) asosida yozilgan, unda hozirgi o‘zbek tilining asosiy sathlarining lisoniy holati talqini va nutqiy voqelanishi yoritilgan. avvalo shuni ta’kidlash joizki, o‘quv fanining nomi («hozirgi o‘zbek adabiy tili») xx asrning ikkinchi yarmida yetakchilik qilgan o‘zbek formal tilshunosligi ta’siri ostida shakllangan va an’ana sifatida o‘quv rejasidan o‘quv rejasiga ko‘chib kelmoqda. shuning uchun bu muqaddimada fanimizda mavjud bo‘lgan ikki ilmiy yo‘nalish – formal tahlil va substansial tahlil haqida qisqa ma’lumot …

3 / 585

i amaliy vazifalar turgan paytda eng samarali va eng qulay lingvistik tavsif va ta’lim yo‘li mana shu formal usuldir. shuning uchun jahonning barcha ilg‘or davlatlari tilshunosligida xix asrning ikkinchi yarmidan boshlab bu ilmiy yo‘nalish keng ommalashdi. o‘zbek tilshunosligida bunday yo‘nalishning tamal toshlarini abdurauf fitrat, elbek, qayum ramazon kabilar qo‘ygan bo‘lsalar-da, uning keng va izchil ommalashishi professor ayub g‘ulomov nomi va faoliayati bilan bog‘liq. xx asrning boshi va o‘rtalarida o‘zbek madaniyati va fani uchun juda zarur bo‘lgan formal tilshunoslik ta’siri ostida oliy o‘quv yurtlarining filologik yo‘nalishlarida asosiy maqsad o‘zbek adabiy tili me’yorlarini ommalashtirish bo‘lganligi sababli o‘quv fani ham shunday nomlangan. davr, maqsad va vazifalar tamoman o‘zgargan, tilshunoslik zamon talabi bilan uzviy bog‘liqlikda boshqa tahlil usullariga o‘tib ketgan bo‘lsa ham, o‘quv fanining nomlanishi saqlanib qolmoqda. darslik o‘zbek formal tilshunosligi yutuqlariga tayanib, funksional-struktural (praga strukturalizmi) tahlil usullarini ongli, izchil, dialektik tamoyillar bilan to‘ldirib, tilga tafakkurni shakllantiruvchi va rivojlantiruvchi, nutqiy muloqotda son-sanoqsiz shakl va …

4 / 585

ilan qondirilishi mumkin. shuning uchun davr va oliy ta’lim dtslari talablariga mos mazkur dastur asosida tuzilgan bu darslikda asosiy e’tibor, adabiy til me’yorlarini ommalashtirishga emas, balki lisoniy imkoniyatlar xazinasini ochish va boyitish, bu xazinadan nutqning turli ko‘rinishlarida ijodiy, unumli va samarali foydalanish malakalarini hosil qilishga qaratilgan. substansial tahlil nuqtayi nazaridan esa «hozirgi o‘zbek adabiy tili» tushunchasi va atamasi hozirgi o‘zbek tili (hozirgi o‘zbek tili lisoniy imkoniyatlari)ning muayyan bir voqelanish ko‘rinishi, ya’ni tom ma’noda nutqiy ko‘rinishlardan birining nomi. shuning uchun darslikning sarlavhasi ham uning tanlovda g‘olib chiqqan ilk nashridagidek – «hozirgi o‘zbek tili» bo‘lishi lozim edi. lekin o‘quv rejalarida fanning adabiy til deb nomlanishi bunga monelik qildi. kitobxon shuni yaxshi bilishi kerakki, adabiy til me’yorlarini ishlab chiqish, o‘rganish va ommalashtirish formal tilshunoslikning, til (jumladan, ona tili) ning ichki imkoniyatlarini va ularning voqelanish usullarini o‘rganish va o‘rgatish esa substansial tilshunoslik oldida turgan ijtimoiy buyurtma – vazifa. shu bilan substansial tilshunoslik, bir tomondan, …

5 / 585

osov, sh.shahobiddinova, n.shirinova, o.shukurov, m.qurbonova, z.yunusova, n.yo‘ldosheva, n.vohidova, g.toirova kabi tilshunoslarning ishlaridan ham unumli foydalanildi va ayrim o‘rinlarda darslikning ma’lum bir band yoki bo‘limi shu sohani maxsus tadqiq qilgan dissertatsion va monografik tadqiqotlar asosida talqin qilindi. ishlardan aynan olingan o‘rinlargina darslikda manbalari ko‘rsatilgan holda berildi. aynan olinmagan, lekin monografik tadqiqotlarda batafsil yoritilgan mavzular (chunonchi, o‘zbek tili fonemalarining oppozitiv siralari va turlari, fonetik hodisalar, so‘zlararo ma’noviy va shakliy munosabatlar) bayoni shu mavzu va yo‘nalishda yaratilgan tadqiqotlar asosida yoritilgan bo‘lsa-da, bu monografik tadqiqotlar: –keng jamoatchilikka ma’lum bo‘lganligi (chunonchi: a.abduazizovning «o‘zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi», m.mirtojiyevning «o‘zbek tilida polisemiya» va b.); – o‘quv fanining mazkur namunaviy dasturida hamda ushbu darslikning so‘ngida ilova qilinadigan ilmiy adabiyotlar va manbalar sirasida keltirilganligi; – bu «so‘zboshi»da ta’kidlanayotganligi sababli ko‘ra alohida ajratilmadi. o‘zbek substansial tilshunosligi asoschilari a.fitrat, a.g‘ulomov, yetuk namoyandalari f.abdullayev, g.abdurahmonov, m.asqarova, o.azizov, a.borovkov, a.hojiyev, s.ibrohi-mov, f.kamolov, a.kononov, m.mirzayev, a.muxtorov, i.rasulov, v.v.reshetov, a.rustamov, u.tursunov, x.xoliyorov, r.qo‘ng‘urov, sh.shoabdurahmonov, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 585 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "hozirgi o‘zbek adabiy tili"

o‘zbeкiston respubliкasi 1 o‘zbeкiston respubliкasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi hozirgi o‘zbeк adabiy tili o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tomonidan darslik sifatida tavsiya etilgan toshkent – 2010 2 sayfullayeva r.r., mengliyev b.r., boqiyeva g.h., qurbonova m.m., yunusova z.q., abuzalova m.q. darslik 5a220100 – filologiya (o‘zbek filologiyasi) bakalavri yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun tayyorlangan. darslik umumiy o‘rta ta’lim «ona tili», akademik litseylarning ijtimoiy-gumanitar va filologiya yo‘nalishi «hozirgi o‘zbek adabiy tili» o‘quv dasturlarining bevosita davomi bo‘lgan 5a220100 – filologiya (o‘zbek filologiyasi) bakalavri yo‘nalishi uchun mo‘ljallangan “hozirgi o‘zbek adabiy tili” namunaviy o‘quv dasturi asosida yozilgan. dars...

Этот файл содержит 585 стр. в формате PDF (3,0 МБ). Чтобы скачать "hozirgi o‘zbek adabiy tili", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: hozirgi o‘zbek adabiy tili PDF 585 стр. Бесплатная загрузка Telegram