kimyoviy elementlar jadvalli

DOCX 11 pages 21.4 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.4 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

1830-yilga kelib, 55 ta kimyoviy element mavjudligi aniqlamii va ulaming atom massalariga ko'ra tizimlashtimvchi jadvallar tuzila boshlandi. kimyoviy elementlar soni qancha bo'lishi mumkinligi v;i ularni tartibga solish muammosi paydo bo'ldi. bu muammoning bir necha yechimlari mavjud ekaniigi va bu sohada hali anchagina ilmiy izlanishlar olib borish zarurligi mashhur ital’yan kimyogari s. kannitsaronirig 1860-yilda jahon kimyogar-olimlarining karlsrueda bo'lib o'tgan anjumanidagi ma'ruzasida har tomonlama yorijtib berildi. yevropa universitetlarida malaka oshirishda bo'lgan d.i. mendeleyev ham anjuman qatnashchisi sifatida ushbu ma'ruzani tinglab, und;i olg’a suriigan g’oyalar ustida bosh qotir^boshladi. xix asrning 60-yillarida elementlaming 50 dan ortiq jadvali (a. lavuazye, j. kuk, j. dyuma, u. odling, s. kannitssaro, л. shankurtua, l. meyer, j. nyulends) o'sha davr kimyogarlariga ma'lum bo'lsa ham ularning orasida tugallangan ko'rinishga ega bo'lgan varianti yo’q edi. elementlaming massalarini va boshqa xossalarini o'zaro solishtirib chiqqan nemis kimyogar-texnologi logann volfganj,', dyobereyner (1780-1849 yy.) 1817-yilda ayrim elementlar umumiy kimyoviy xossalarga ega bo'lishiga e'tibor qaratdi va …

2 / 11

) ... lladi (54-rasm.)- 1829-yilda i. dyobereyner o'zming “elementar •t ’lhlalarning o'xshashligiga qarab guruhlash” asarida element- uning fizik-kimyoviy xossalari ularning atom massasiga bevosita 8 yy.) london kimyogarlar jamiyatida o'z ma'ruzasi bilan chiqib, " sha paytda ma'lum bo'lgan 62 ta elemental s. kannitssaro atom massalari qiymatlari jadvalidan foydalanib, ularni ikkita tamoyil n .osida tizimlashtirdi: vodorodni raqamlash birdan (№1) boshlandi va n">6 tugallandi, atom massasi bir xil bo'lgan elementlar jadvalda bir ktuakka qo'yildi (co, ni); (ro, ru); (pt, ir); (ge, la). j. nyulends ■i. mentlami vertikal qatorga qo'yib chiqqanda, har sakkizinchi ■b-mont o'zidan avvalgi birinchi element xossalarini takrorlashini hi/iicdi. natijada natriydan keyin kaliy, oltingugurtdan kevin selen, i nlsiy csa o'ziga o'xshagan magniy elementidan keyin o'rin egalladi i i asm). j. nyulends bu qonuniyatni oktavalar qonuni deb e'lon i|ilili. bu jadvaldagi o'xshash elementlar solishtirilganda, lb. i ivnlicreyneming triadalari mavjudligi kuzatildi, ammo o'xshash irincntlar qatoridan tashqari jadvalda bir-biriga xossalari o'xsha- ninydigan elementlaming mavjudligi ham …

3 / 11

-rasm l elementlami tizimlashtirish borasida ko'proq ma'lumotlar berdi vn ko'plab kimyogar olimlaming diqqat-e'tiborini o'ziga qaratdi. hu jadvaldan shunday xulosa chiqarildiki, har qaysi moddaning ma'luni hajmdagi massasida atomlar soni doimo bir xil bo'ladi. demak, har >;il atomlaming ко'rib chiqilayotgan hajmi orasidagi nisbatlar alohidlt element hajmi bilan mutanosib bo'lib chiqdi. ammo bu nisbat iminisha ham to'g’ri bo'lib chiqavennaydi, chunki turli elementlaming !m xil massasi ularning fazodagi egallagan hajmlariga hamisha ham h io s kelavermaydi, qo'shimcha omil sifatida izotoplaming massa tiltishlarmi ham hisobga olish kerak. element atom massasi va hajmi ii'rtasidagi bog’liqlikning grafik ifodalanishi yuqoridagi jadvallardan fmqli ravishda, to'lqin shakliga ega. to'lqin cho'qqisi ishqoriy metall i" .;m belgilanadi (57-rasm). uning jadvalidagi 6 vertikal qatorda 44 lit clement joylashtirilgan bo'lib, grafikdagi har qaysi cho'qqi va minima! nuqta elementlar kimyoviy xossalarining davriyligini llodalaydi. y.l. meyer tuzgan grafikning ikkinchi va uchinchi dayrlari s-пни elementdan iborat bo'lib, j. nyulends oktavafarirn takrorladi, ...... keyingi davrlardagi elementlar soni ko'p …

4 / 11

7.2. kimyoviy elementlar xossalarining davriylik qonuni a.l. lavuazye tuzgan jadvalda 35 ta oddiy moddalar bo'isa, 1869-yilga kelib, oddiy moddalar soni 63 ta elementlar bilan belgiiandi. har bir yangi ochilgan element olimlami “davriylik qonimiyatining” ochilishiga yaqinlashtirar edi, ya'ni d.i. mendeleyev (1834-1907 yy.) so'zi bilan aytganda: “1860-yillarga kelib, bu qonuniyat ochilishi uchun zarnin yaratildi". 1858-1860-yillarda atom massalarini ifodalashning yangi tizimi shakllandi, birikmalaming atomar tarkibini va kimyoviy fonnulasini aniqlash imkoniyati yaratildi. 1858-yilda italiyalik oliin s. kannitssaro gaz moddalar massasini aniqlashda vodorod massasidan. foydalanish mumkinligini ko'rsatdi’ m : dh = 2 yoki m = 2 • be dh - moddaning vodorodga nisbatan zichligi. qayd qilish lozimki, dastlab bu formula 1856-yilda ms olinu d.i. mendeleyev tomonidan olimlar jamoatchiligiga e'lon qiiingajl edi. 1858-yilda italiyalik kimyogar, atom-molekulyar ta'limol asoschilaridan biri, professor s. kannitssaro oddiy va murakkab moddalar bug’larining zichligini o'lchadi, bunda u solishtirma issiqlik sig’im qiymatlari va izomorfizmdan foydalandi (58-rasm). olim mavjud elementlar uchun yangi aniqlangan atom …

5 / 11

ari bo'yicha solishtirilganda, elementlaitmii gumhdagi o'mi ularning valent]igigamos tushadi; 4. tabiatda tarqalgan elementlar kichik atom og’irliklariga cgfl kichik atom massali barcha elementlar esa aniq xossalami патоуд qiladi va ular tipik elementlar hisoblanadi; 5. atom og’irligining kattaligi elementning tabiatini belgilaydi, 6. alyuminiy va kremniyga o'xshaydigan, atom massasi 65 i oralig’ida bo'lgan ko'pgina noma'lum elementlami ochilishini кн11*)| lozim; 7. elementlaming atom og’irliklari qiymatini ularniiii analoglariga qarab, o'zgartirish mumkin; 8. ayrim o'xshash elementlar ularning atom og’irlikliiil kattaligini solishtirish yo'li bilan aniqianishi mumkin. bu xulosalar natijasida elementlaming fizik va kimyovli xossalari ularning atom massalariga nisbatan davriy ravishda bog'fl degan fikr o'z isbotini topdi. eng birinchi, и bir xil element™ orasidagi ayrim o'xshashliklar takrorlanishini kuzatdi. 1869-yil iyuii1 (n kimyogarlari va shifokorlarining 1869-yil avgustda н^ицап ii s'ezdida u “oddiy jismlarning atom hajmlari” nomii i in ни e'lon qildi va unda oddiy moddalarning atomar hajmlari » "tussalariga bog’liq davriy fimksiya ekanligini isbotlab berdi. >i i ui (msiiqari …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyoviy elementlar jadvalli"

1830-yilga kelib, 55 ta kimyoviy element mavjudligi aniqlamii va ulaming atom massalariga ko'ra tizimlashtimvchi jadvallar tuzila boshlandi. kimyoviy elementlar soni qancha bo'lishi mumkinligi v;i ularni tartibga solish muammosi paydo bo'ldi. bu muammoning bir necha yechimlari mavjud ekaniigi va bu sohada hali anchagina ilmiy izlanishlar olib borish zarurligi mashhur ital’yan kimyogari s. kannitsaronirig 1860-yilda jahon kimyogar-olimlarining karlsrueda bo'lib o'tgan anjumanidagi ma'ruzasida har tomonlama yorijtib berildi. yevropa universitetlarida malaka oshirishda bo'lgan d.i. mendeleyev ham anjuman qatnashchisi sifatida ushbu ma'ruzani tinglab, und;i olg’a suriigan g’oyalar ustida bosh qotir^boshladi. xix asrning 60-yillarida elementlaming 50 dan ortiq jadvali (a. lavuazye, j. kuk, j. d...

This file contains 11 pages in DOCX format (21.4 KB). To download "kimyoviy elementlar jadvalli", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyoviy elementlar jadvalli DOCX 11 pages Free download Telegram