o'zbek tilining frazeologiyasi

PPT 11 pages 721.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 721.0 KB

File type PPT

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

powerpoint presentation fan o‘qituvchisi: z.radjabova 9-mavzu: o‘zbek tili frazeologiyasi * reja: 1. frazeologik birliklarning o‘rganilish tarixi va asosiy tushunchalarning paydo bo‘lishi 2. frazeologiyaning o‘rganilish tarixi va taraqqiyot davrlari. 3. frazemaning semantik turlari. 4. frazemalarning shakl va ma’no munosabatlariga ko’ra turlari. 5. o’z va o’zlashgan qatlam frazemalari. til − millatni millat sifatida ajratib turadigan belgisi, bebaho boyligi, olamni bilish, moddiy, ma’naviy merosni saqlash va boyitishning eng kuchli vositasi, insoniylik jamiyatining asosidir. til shunchaki insonlar o‘rtasidagi aloqa vositasi emas, u shaxsning ruhiy holati, hissiyoti, istaklarini ham ifodalaydi. tilning behad kuchli semantik imkoniyatlaridan maksimal darajada foydalanish, axborotni yanada tushunarliroq, yanada ifodaliroq yetkazish, nutq materialini izohlab, ta’sirchan tarzda uzata bilish bugungi zamonaviy shaxsning muhim belgisi hisoblanadi. tilning asosiy ijtimoiy vazifalari – kommunikativ, kognitiv, emotiv, estetik, metalisoniy vazifalarini amalga oshirishda til egasining kommunikativ kompetentligi, saviyasi, madaniyati, ma’naviyati, topqirligi ifodasi bo‘lgan frazeologizmlarning roli muhim. * frazeologiya yunoncha φράσις − “ifoda, jumla”, λογος “ta’limot” ma’nolarini bildirib, tilshunoslikning …

2 / 11

leksik birlik sifatida frazeologizmlarni xarakterlaydigan quyidagi eng muhim belgilarga urg‘u beriladi: tayyorlik – leksemalar kabi nutq jarayoniga qadar yaratilganligi, jamiyat a’zolarining barchasi uchun umumiy va majburiy, tildan tayyor olinishi; barqarorlik − turg‘unligi, til taraqqiyotining muayyan davrida “qotib qolganligi”, qolipga kirganligi; tagma’noga egalik – majoziy ma’no anglatishi. ba’zan frazeologik birlikning majoziy ma’nosini uning kelib chiqish tarixiga murojaat qilmasdan tushunish mumkin bo‘lmaydi; yaxlitlik − tarkibi ikki yoki undan ortiq qismdan iborat bo‘lsa-da, bitta leksik birlikka teng kelishi, yaxlit bir ma’no ifodalashi, nutqda bir so‘roqqa javob bo‘lib, bitta gap bo‘lagi vazifasini bajarishi; obrazlilik ‒ leksemalardan farqlanib, harakat, belgi, holatni obrazli tarzda ifodalaydi. * jahon tilshunosligining bir bo‘limi sifatida o‘zbek tilshunosligida ham frazeologiya o‘ziga xos taraqqiyot bosqichlarini bosib o‘tdi: 1) xx asrning 40-50 yillari. o‘zbek frazeologiyasi fanining shakllanishi va ilk taraqqiyoti davri. jahon frazeologiyasi taraqqiyotining ilk davrida frazeologizmlar ba’zan stilistikaning muammosi, ba’zan leksikografik birlik sifatida o‘rganilgan bo‘lsa, o‘zbek frazeologiyasining shakllanishi va taraqqiyotida muhim rol …

3 / 11

qotlar, jumladan, sh.rahmatullayev, y.d.pinxasov, a.shomaqsudov, m.husainovlarning ishlari yuzaga keladi. ushbu tadqiqotlar samarasi o‘laroq frazeologiya o‘zbek tilshunosligining alohida bo‘limi sifatida ajralib chiqdi. akademik v.v.vinogradovning struktural-semantik tasnifi asosida asosiy frazeologik birliklar aniqlandi. xususan, sh.rahmatullayevning 1952 yilda bajarilgan nomzodlik ishida o‘zbek tilidagi fe’l frazemalarning grammatik xususiyatlari ochib berilgan bo‘lsa, 1966 yilda himoya qilingan doktorlik ishida o‘zbek tilida frazemalarning lug‘aviy birlik sifatida o‘rganilishi asoslandi. shuningdek, o‘zbek tilshunosligida frazemalarda ko‘p ma’nolilik, ma’nodoshlik, variatsiya, antonimiya, shakldoshlik hodisalari tahlili, ularning lug‘aviy birlik sifatidagi o‘ziga xos xususiyatlarining yoritilishida ham sh.rahmatullayevning xizmati katta bo‘ldi. nafaqat ushbu davr, umuman, o‘zbek frazeologiyasi taraqqiyotida sh.rahmatullayevning tadqiqotlari alohida o‘rin tutadi. 3) xx asrning 70-90-yillari. bu davr o‘zbek frazeologiyasi taraqqiyotida zamonaviy yondashuvlarga o‘tish davri bo‘lgani bilan xarakterlanadi. ushbu davrda frazeologiyaning nazariy asoslari takomillashtirildi, semantik-stilistik imkoniyatlari aniqlandi, dialektal frazeologizmlar tadqiqiga e’tibor kuchaydi. asosiy darslik va qo‘llanmalar, ensiklopediyalarda frazeologiya tushunchasi va uning birliklari, tasnifi va tavsifi o‘z ifodasini topdi. 4) xxi asr boshlaridan hozirgi kunga qadar …

4 / 11

qo'llangan leksemalar ma’nosi o'rtasidagi munosabat asosida frazemaning ikki semantik turi farqlanadi: 1. frazeologik butunlik. bunday frazemaning umumlashgan ko'chma ma’nosi frazema tarkibidagi leksemalar ma’nosi bilan izohlanadi. masalan, tepa sochi tikka bo'lmoqfrazemasi yaxlit holda «g'azablanmoq» ma’nosini— umumlashgan ko'chma ma’noni anglatadi. bunday ko'chma ma’noga esa kishi darg'azab bo'lganida uning badanidagi tuklarning sezilar-sezilmas harakatga kelishi (psixo-fiziologik holat) asos bo'lgan, demak, frazemaning ko'chma ma’nosini frazema tarkibidagi so'zlarning o'z ma’nolari bilan izohlash mumkin. yana: ona suti og'zida frazemasi yaxlit holda «hali yosh», «tajribasiz» ma’nosini anglatadi, bunday ko'chma m a’noni esa frazema tarkibidagi so'zlar ma’nosi bilan izohlash mumkin: «mahmadona, shumsan-da. ona suting og'zingda-yu, soqolimning oqiga qaramay aql o'rgataman deysan». 2. frazeologik chatishma. bunday frazema ifodalagan ko'chma ma’no frazema tarkibidagi so'zlar anglatgan leksik ma’nolar bilan izohlanmaydi. masalan, ikki qo'lini burniga tiqib frazemasi «quruqdan quruq, evaziga hech narsa olmay» ma’nosini ifodalaydi, bu ma’noni frazema tarkibidagi so'zlarning ma’nolari bilan izohlab bo'lmaydi: «kelmagandan keyin, domlaga «ozodlik» olib kelish kerak-da. bu bo'lsa …

5 / 11

azeologik chatishmada esa so'zlar ma’nosi bilan frazema ma’nosi (frazeologik ma’no) o'rtasida bunday aloqa yo'q, 2) frazeologik butunlikning ma’nosida ichki obraz saqlanadi: tarkibidagi so'zlarga xos ma’nolar sezilib turganligidan frazemaning ma’nosi ko'p qirrali, boy bo'ladi. frazeologik chatishma ma’nosining gavdalanishida esa frazema tarkibidagi so'zlarning ma’nolari ishtirok etmaydi, shuning uchun unda ichki obraz so'nggan bo'ladi. e’tiboringiz uchun rahmat

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilining frazeologiyasi"

powerpoint presentation fan o‘qituvchisi: z.radjabova 9-mavzu: o‘zbek tili frazeologiyasi * reja: 1. frazeologik birliklarning o‘rganilish tarixi va asosiy tushunchalarning paydo bo‘lishi 2. frazeologiyaning o‘rganilish tarixi va taraqqiyot davrlari. 3. frazemaning semantik turlari. 4. frazemalarning shakl va ma’no munosabatlariga ko’ra turlari. 5. o’z va o’zlashgan qatlam frazemalari. til − millatni millat sifatida ajratib turadigan belgisi, bebaho boyligi, olamni bilish, moddiy, ma’naviy merosni saqlash va boyitishning eng kuchli vositasi, insoniylik jamiyatining asosidir. til shunchaki insonlar o‘rtasidagi aloqa vositasi emas, u shaxsning ruhiy holati, hissiyoti, istaklarini ham ifodalaydi. tilning behad kuchli semantik imkoniyatlaridan maksimal darajada foydalanish, axborotni yanada tu...

This file contains 11 pages in PPT format (721.0 KB). To download "o'zbek tilining frazeologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilining frazeologiyasi PPT 11 pages Free download Telegram