o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti

PPT 9 sahifa 858,5 KB Bepul yuklash

9 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 858,5 KB

Fayl turi PPT

Sahifalar 9

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 9

powerpoint presentation fan o‘qituvchisi: z.radjabova 7-mavzu: o‘zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti. * reja: 1.o‘z qatlam. 2.o‘zlashgan qatlam. 3.so‘z o‘zlashtirish. o'zbek xalqi, ma’lumki, eng qadimgi turkiy urug' va qabilalardan o'sib chiqqan, demak, uning tili ham shu urug' va qabilalar tili negizida rivoj topgan. markaziy osiyodagi turli tarixiy va ijtimoiy-siyosiy jarayonlar, xususan, arablar, mo'g'ullar va ruslar istilosi, qardosh qozoq, qirg'iz, turkman, tojik xalqlari bilan qo'shnichilik munosabatlari ham o'zbek tili taraqqiyotiga jiddiy ta’sir o'tkazgan, bunda, ayniqsa, turkiy-arab, o'zbek-arab, o'zbek-tojik, o'zbek-qozoq, o'zbek-qirg'iz va o'zbek-turkman bilingvizmi kabi omillarning roli katta bo'lgan. ana shu tarixiy jarayonlar nuqtayi nazaridan qaralganda, hozirgi o'zbek tilining lug'at boyligida ikkita yirik qatlam — o'z va o'zlashgan qatlamlar borligi ma’lum bo'ladi. * э umumturkiy so'zlar sof o'zbek so'zlar * i.umumturkiy so'zlar o'zbek tili leksikasining eng qadimgi lug'aviy birliklaridir. ularning aksariyati hozirgi qozoq, qirg'iz, turkman, ozarbayjon tillarida ham saqlangan. qiyos qiling: bosh (o'zb.) - bas (qoz., qoraq.) - bash (qirg'., turkm.); til (o'zb., …

2 / 9

i yopiq (ol-tin, o‘r-dak), to'la yopiq (bay-ram, bay-roq), ikkinchi bo'g'ini esa boshi yopiq (o-ta, o-na) va to'la yopiq (ol-tin, ku-mush, si-gir) strukturali bo'ladi; ikkinchi bo'g'in hech qachon unli bilan boshlanmaydi, ammo unli bilan tugash holatlari keng tarqalgan: ik-ki, yet-ti, bo-la, ar-pa, bol-ta kabi; g) so’z tarkibida ikki unli yonma-yon kelmaydi; f, h, j, j (dj), ts undoshlari esa umuman qo'llanmaydi; h) r, 1, v, ng, g, g', d, z undoshlari so'z boshida uchramaydi; i) e,o' unlilari so’z oxirida ishlatilmaydi (ayrim undov so'zlar bundan mustasno); j) urg’u ko’pincha so'z oxiriga tushadi. semantik belgilari: umumturkiy so'zlarning aksariyati ko'p ma’nolidir: bosh ~ 1) «odamning boshi»; 2) «ko'chaning boshi»; 3) «ishning boshi»; 4) «bosh agronom»; ko'z — 1)«odamning ko'zi»; 2)«uzukning ko'zi»; 3)«taxtaning ko'zi»; 4)«derazaning ko'zi» kabi. bu qatlamda «qon-qarindoshlik», «inson a’zolari», «uy havvonlari», «yovvovi hayvonlar», «parrandalar», «mehnat faoliyati», «uy-ro'zg’or buyumlari», «rang-tus», «maza-ta’m», «miqdor», «sanoq», «harakat», «holat», «urf-odat» ma'noli so'zlar ko'pchilikni tashkil etadi. morfologik belgilari: …

3 / 9

h qoliplariga asoslanadi, shu sababli bunday yasama so’zlar o'zbek tilining o’z qatlami birligi sanaladi. masalan: bosh (umumturkiy)+ «-la» (o'zb.) - boshla (o'zb.), temir (umumturkiy) + «- chilik» (o’zb.) - temirchilik (o'zb.), jang (f-t.) + «-chi» (o'zb.) —jangchi (o'zb.), madaniyat (ar.) + «-li» (o’zb.) - madaniyatli (o‘zb.), obuna (r-b.) + «-chi» (o’zb.) - obunachi(o’zb.), «be-» (f-t.) + bosh (umumturkiy) - bebosh (o’zb.) + «-lik» (o’zb.) - beboshlik (o’zb.), bil (umumturkiy) + «-im» (o’zb.) - bilim (o’zb.) + «-don» (f-t.) – bilimdon (o'zb.)kabi. sof o’zbek so'zlarining yasovchi asosi arabcha yoki ruscha-baynalmilal bo’lganda, yasalmaning o’zagi yoki asosida ikki unli yonma-yon kelishi, so’z boshida ikki-uch undosh qatorlashishi mumkin: maorifchi, matbaachi, doirachi, saodatli, manfaatli, dramnavislik, drenajlanmoq, plakatbop, planbozlik. e’tiboringiz uchun rahmat

4 / 9

o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti - Page 4

5 / 9

o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 9 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti" haqida

powerpoint presentation fan o‘qituvchisi: z.radjabova 7-mavzu: o‘zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti. * reja: 1.o‘z qatlam. 2.o‘zlashgan qatlam. 3.so‘z o‘zlashtirish. o'zbek xalqi, ma’lumki, eng qadimgi turkiy urug' va qabilalardan o'sib chiqqan, demak, uning tili ham shu urug' va qabilalar tili negizida rivoj topgan. markaziy osiyodagi turli tarixiy va ijtimoiy-siyosiy jarayonlar, xususan, arablar, mo'g'ullar va ruslar istilosi, qardosh qozoq, qirg'iz, turkman, tojik xalqlari bilan qo'shnichilik munosabatlari ham o'zbek tili taraqqiyotiga jiddiy ta’sir o'tkazgan, bunda, ayniqsa, turkiy-arab, o'zbek-arab, o'zbek-tojik, o'zbek-qozoq, o'zbek-qirg'iz va o'zbek-turkman bilingvizmi kabi omillarning roli katta bo'lgan. ana shu tarixiy jarayonlar nuqtayi nazaridan qaralganda, hozirgi o'zb...

Bu fayl PPT formatida 9 sahifadan iborat (858,5 KB). "o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o'zbek tili leksikasining tarix… PPT 9 sahifa Bepul yuklash Telegram