o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti

PPT 9 pages 858.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 858.5 KB

File type PPT

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

powerpoint presentation fan o‘qituvchisi: z.radjabova 7-mavzu: o‘zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti. * reja: 1.o‘z qatlam. 2.o‘zlashgan qatlam. 3.so‘z o‘zlashtirish. o'zbek xalqi, ma’lumki, eng qadimgi turkiy urug' va qabilalardan o'sib chiqqan, demak, uning tili ham shu urug' va qabilalar tili negizida rivoj topgan. markaziy osiyodagi turli tarixiy va ijtimoiy-siyosiy jarayonlar, xususan, arablar, mo'g'ullar va ruslar istilosi, qardosh qozoq, qirg'iz, turkman, tojik xalqlari bilan qo'shnichilik munosabatlari ham o'zbek tili taraqqiyotiga jiddiy ta’sir o'tkazgan, bunda, ayniqsa, turkiy-arab, o'zbek-arab, o'zbek-tojik, o'zbek-qozoq, o'zbek-qirg'iz va o'zbek-turkman bilingvizmi kabi omillarning roli katta bo'lgan. ana shu tarixiy jarayonlar nuqtayi nazaridan qaralganda, hozirgi o'zbek tilining lug'at boyligida ikkita yirik qatlam — o'z va o'zlashgan qatlamlar borligi ma’lum bo'ladi. * э umumturkiy so'zlar sof o'zbek so'zlar * i.umumturkiy so'zlar o'zbek tili leksikasining eng qadimgi lug'aviy birliklaridir. ularning aksariyati hozirgi qozoq, qirg'iz, turkman, ozarbayjon tillarida ham saqlangan. qiyos qiling: bosh (o'zb.) - bas (qoz., qoraq.) - bash (qirg'., turkm.); til (o'zb., …

2 / 9

i yopiq (ol-tin, o‘r-dak), to'la yopiq (bay-ram, bay-roq), ikkinchi bo'g'ini esa boshi yopiq (o-ta, o-na) va to'la yopiq (ol-tin, ku-mush, si-gir) strukturali bo'ladi; ikkinchi bo'g'in hech qachon unli bilan boshlanmaydi, ammo unli bilan tugash holatlari keng tarqalgan: ik-ki, yet-ti, bo-la, ar-pa, bol-ta kabi; g) so’z tarkibida ikki unli yonma-yon kelmaydi; f, h, j, j (dj), ts undoshlari esa umuman qo'llanmaydi; h) r, 1, v, ng, g, g', d, z undoshlari so'z boshida uchramaydi; i) e,o' unlilari so’z oxirida ishlatilmaydi (ayrim undov so'zlar bundan mustasno); j) urg’u ko’pincha so'z oxiriga tushadi. semantik belgilari: umumturkiy so'zlarning aksariyati ko'p ma’nolidir: bosh ~ 1) «odamning boshi»; 2) «ko'chaning boshi»; 3) «ishning boshi»; 4) «bosh agronom»; ko'z — 1)«odamning ko'zi»; 2)«uzukning ko'zi»; 3)«taxtaning ko'zi»; 4)«derazaning ko'zi» kabi. bu qatlamda «qon-qarindoshlik», «inson a’zolari», «uy havvonlari», «yovvovi hayvonlar», «parrandalar», «mehnat faoliyati», «uy-ro'zg’or buyumlari», «rang-tus», «maza-ta’m», «miqdor», «sanoq», «harakat», «holat», «urf-odat» ma'noli so'zlar ko'pchilikni tashkil etadi. morfologik belgilari: …

3 / 9

h qoliplariga asoslanadi, shu sababli bunday yasama so’zlar o'zbek tilining o’z qatlami birligi sanaladi. masalan: bosh (umumturkiy)+ «-la» (o'zb.) - boshla (o'zb.), temir (umumturkiy) + «- chilik» (o’zb.) - temirchilik (o'zb.), jang (f-t.) + «-chi» (o'zb.) —jangchi (o'zb.), madaniyat (ar.) + «-li» (o’zb.) - madaniyatli (o‘zb.), obuna (r-b.) + «-chi» (o’zb.) - obunachi(o’zb.), «be-» (f-t.) + bosh (umumturkiy) - bebosh (o’zb.) + «-lik» (o’zb.) - beboshlik (o’zb.), bil (umumturkiy) + «-im» (o’zb.) - bilim (o’zb.) + «-don» (f-t.) – bilimdon (o'zb.)kabi. sof o’zbek so'zlarining yasovchi asosi arabcha yoki ruscha-baynalmilal bo’lganda, yasalmaning o’zagi yoki asosida ikki unli yonma-yon kelishi, so’z boshida ikki-uch undosh qatorlashishi mumkin: maorifchi, matbaachi, doirachi, saodatli, manfaatli, dramnavislik, drenajlanmoq, plakatbop, planbozlik. e’tiboringiz uchun rahmat

4 / 9

o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti - Page 4

5 / 9

o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti - Page 5

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti"

powerpoint presentation fan o‘qituvchisi: z.radjabova 7-mavzu: o‘zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti. * reja: 1.o‘z qatlam. 2.o‘zlashgan qatlam. 3.so‘z o‘zlashtirish. o'zbek xalqi, ma’lumki, eng qadimgi turkiy urug' va qabilalardan o'sib chiqqan, demak, uning tili ham shu urug' va qabilalar tili negizida rivoj topgan. markaziy osiyodagi turli tarixiy va ijtimoiy-siyosiy jarayonlar, xususan, arablar, mo'g'ullar va ruslar istilosi, qardosh qozoq, qirg'iz, turkman, tojik xalqlari bilan qo'shnichilik munosabatlari ham o'zbek tili taraqqiyotiga jiddiy ta’sir o'tkazgan, bunda, ayniqsa, turkiy-arab, o'zbek-arab, o'zbek-tojik, o'zbek-qozoq, o'zbek-qirg'iz va o'zbek-turkman bilingvizmi kabi omillarning roli katta bo'lgan. ana shu tarixiy jarayonlar nuqtayi nazaridan qaralganda, hozirgi o'zb...

This file contains 9 pages in PPT format (858.5 KB). To download "o'zbek tili leksikasining tarixiy taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tili leksikasining tarix… PPT 9 pages Free download Telegram