neft tarkibidagi geteroatomli birikmalar va ularning xossalari

PDF 12 sahifa 228,7 KB Bepul yuklash

12 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 228,7 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 12

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 12

6 ma’ruza. neft tarkibidagi geteroatomli birikmalar va ularning xossalari. neftning barcha turlari tarkibida oltingugurt, kislorod va azot atomlariga ega bo‘lgan birikmalar uchraydi. ularning miqdori neftning yoshiga va qayerdan olinishiga bog‘liqdir. neftlar tarkibida shuningdek neft to’zlari, metall komplekslari va kolloid holatdagi mineral moddalar ham uchraydi. bu moddalar tarkibiga kiruvchi elementlarni – mikroelementlar deyiladi va ularning miqdori 10-8 dan 10-2 % atrofida bo‘ladi. neftning oltingugurtli birikmalari neftda oltingugurt birikmalari geteroatomli birikmalar guruhidagi eng ko‘p tarqalgan tarkibga kiradi. neftlarda oltingugurt miqdori: kam oltingugurtli bo‘lsa 0,02 dan 0,5% gacha, yuqori oltingugurtli bo‘lsa 1,5 dan 7,0% gacha bo‘lishi mumkin. oltingugurt neft fraksiyalarida ham notekis tarqalgan. oltingugurt neftning 400 ºc gacha bo‘lgan yuqori fraksiyalarida nisbatan past haroratda qaynaydigan fraksiyalarinikidan ancha ko‘proqdir. asosiy miqdori neftni asfalten - smolasimon qismidadir. oltingugurt neft tarkibidagi zararli modda bo‘lib, u uglevodorodlar bilan korroziyani vujudga keltiruvchi faol birikmalar, yonganda oksidlar va ular orqali atmosferani ifloslovchi sulfat kislota hosil qiladi. hozirgi vaqtda yer …

2 / 12

miqdori 0,5% gacha; 2) oltingugurtli – oltingugurt miqdori 05 - 2,0% gacha; 3) yuqori oltingugurtli – oltingugurt miqdori 2 – 3,5 gacha; 4) o‘ta yuqori oltingugurtli – oltingugurt miqdori 3,5 % dan yuqori. janubiy o‘zbekiston hududidagi neftlarda oltingugurtni miqdori 5-6% gacha boradi. buxoro hududida olinayotgan neftlarda oltingugurt miqdori 1-2 % atrofida. neftda oltingugurt har xil birikmalar shaklida bo‘ladi: tiofenlar, benzotiofen va shunga o‘xshashlar. og‘ir fraksiyalarda asosan halqali birikmalar bo‘lib, bir molekulada oltingugurt, azot va kislorodlar bo‘lishi mumkin. oxirgi vaqtda engil va o‘rta fraksiyalardan 250 dan ortiq oltingugurt birikmalari ajratib olinib o‘rganilgan. og‘ir fraksiyalardagilarni to’zilishi to‘g‘risida faqat taxminiy fikr yuritiladi xolos. sof oltingugurt juda kam miqdorda bazi bir neftlarda uchrashi mumkin. vodorod sulfid gazi hamma neftlarda uchraydi. bazi bir beqaror oltingugurt birikmalari issiqlik tasirida parchalanib h2s gazini hosil qiladi. merkaptanlar (tiollar). merkaptanlar asosan neftning engil fraksiyalarida mavjud bo‘lib, ularning miqdori 40-50 dan 70-75 % ni tashqil etishi mumkin. harorat oshishi bilan …

3 / 12

sulfidlar nisbatan issiqqa chidamli bo‘lib, 400 – 450 °c da parchalanishi mumkin. aromatik halqali sulfidlarni alyumosilikat katalizatori ishtirokida 300-350 °c gacha qizdirilsa, parchalanib, merkaptan va uglevodorodlar hosil bo‘ladi. yana ham yuqoriroq haroratda h2s gazi va uglevodorod hosil bo‘ladi. katalitik kreking jarayonida: kuchli oksidlovchi moddalar (nitrat kislotasi, kmno4, konsentrlangan h2o2) tasirida sulfidlar sulfoksidlarga va keyin sulfonlarga aylanadi: disulfidlar. neft tarkibida disulfidlar (r–s–s–r1) kam uchraydi (asosan engil fraksiyalarida 7-15 %). ular harorat tasirida parchalanib merkaptan, h2s gazi va uglevodorodlarga aylanadi. tiofenlar. tiofen va uning hosilalari neftni o‘rta va yuqori fraksiyalar tarkibida uchraydi (45-84 % gacha). bu birikmalar haroratga chidamli. tiofen halqalari kokslash va piroliz jarayonlarining suyuq moddalari tarkibida saqlanib qoladi. tiofen halqasini yonida bir yoki ikki-uchta zanjirlar yoki tiofen halqasi bilan birga aromatik halqalar tutashgan bo‘lishi mumkin: neftni qoldiq fraksiyalarida bulardan ham murakkabroq to’zilishdagi birikmalar uchraydi. asfalten va smolasimon moddalarning tarkibida juda murakkab birikmalar bo‘lib, ularning tarkibiga oltingugurt, azot va kislorodlar kiradi. …

4 / 12

o‘prog‘i asfalten va smolasimon moddalarni tarkibiga kiradi. azot ham oltingugurt kabi neftni qayta ishlashda qo‘llaniluvchi katalizatorlarga zaharli tasiri va yoqilg‘ilar yonganda azot oksidlarini hosil qilishi sababli neftdagi zararli moddalar tarkibiga kiradi. kimyoviy xossalariga ko‘ra azot birikmalari asos va neytral xususiyatga ega bo‘lib, asos xususiyatiga ega bo‘lganlarni kislotalar yordamida ajratib olish mumkin: bularni boshqa hosilalari ham bor: masalan, bir yoki ikkita metil yoki etil radikalligi, halqali alkan bilan birlashgani va shu kabilar. bazan shunday moddalar uchraydiki molekulasida ham azot, ham kislorod atomlari bor, yoki ham azot, ham oltingugurt atomlari bor. neytral xarakterdagi azot birikmalari asosan pirrolni hosilalaridan iborat. pirrolni alifatik hosilalari o‘rganilmagan, ammo aromatik halqali hosilalari o‘rganilgan. indol karbazol benzkarbazol pirrol bu birikmalar neftni 450-540 °c dagi fraksiyalarda uchraydi. neftda azot tutgan birikmalardan yana biri porfirin birikmalari bo‘lib, porfirin tarkibini to‘rtta pirrol molekulasi tutgan metall komplekslari tashqil qiladi: demak benzin fraksiyasida azot deyarli uchramaydi, dizel va solyar fraksiyasida asosli azot birikmalari …

5 / 12

n kislotalari ko‘rinishida bo‘ladi. moy fraksiyalarida ularning miqdori kamaya boshlaydi. ularning to’zilishi: naften kislotalar karbon kislotalarining hamma reaksiyalariga kirishadilar. xalq xo‘jaligida asosan naften kislotalarining to’zlari keng ishlatiladi. ishqoriy metallarning to’zlari suvda yaxshi eriydi va texnik sovun (mo‘lonaft) sifatida surkov moylariga qo‘shiladi. fenollar. fenollarning miqdori naften kislotalaridan kamroq (0,05% gacha). naftening yuqori fraksiyalarida ko‘p xalqali fenollar uchraydi. efirlar. neftlarda murakkab efirlar borliga aniqlangan, lekin ularni ajratib olishga muvoffiq bo‘lingani yo‘q. ular asosan 370°c yuqorida qaynovchi fraksiyalarda uchraydilar, qoldiq fraksiyalarda 1% miqdorda murakkab efirlar bor. ketonlar, laktanlar, furan birikmalari neftlarda juda kam miqdorda uchraydi. kislorod neft tarkibida umumiy miqdorda 0,05 dan 0,8% gacha bo‘lib, ayrim hollarda 3,5% gacha etishi mumkin. kislorod neftlarda karbon va naften kislotalar hamda fenollar kabi birikmalar ko‘rinishida uchraydi. kislorod ham azot kabi neftning og‘ir fraksiyalarida ko‘payadi va uning miqdori fraksiya og‘irlashishi bilan ortib boradi. neftning kislorod tutgan birikmalari yuqori korrozion faollikka ega. neft kislotalari. neftning kerosin, dizel va …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 12 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"neft tarkibidagi geteroatomli birikmalar va ularning xossalari" haqida

6 ma’ruza. neft tarkibidagi geteroatomli birikmalar va ularning xossalari. neftning barcha turlari tarkibida oltingugurt, kislorod va azot atomlariga ega bo‘lgan birikmalar uchraydi. ularning miqdori neftning yoshiga va qayerdan olinishiga bog‘liqdir. neftlar tarkibida shuningdek neft to’zlari, metall komplekslari va kolloid holatdagi mineral moddalar ham uchraydi. bu moddalar tarkibiga kiruvchi elementlarni – mikroelementlar deyiladi va ularning miqdori 10-8 dan 10-2 % atrofida bo‘ladi. neftning oltingugurtli birikmalari neftda oltingugurt birikmalari geteroatomli birikmalar guruhidagi eng ko‘p tarqalgan tarkibga kiradi. neftlarda oltingugurt miqdori: kam oltingugurtli bo‘lsa 0,02 dan 0,5% gacha, yuqori oltingugurtli bo‘lsa 1,5 dan 7,0% gacha bo‘lishi mumkin. oltingugurt neft fraksiyalari...

Bu fayl PDF formatida 12 sahifadan iborat (228,7 KB). "neft tarkibidagi geteroatomli birikmalar va ularning xossalari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: neft tarkibidagi geteroatomli b… PDF 12 sahifa Bepul yuklash Telegram