quyosh sistemasining tuzilishi

PPTX 24 pages 3.3 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

презентация powerpoint quyosh sistemasining tuzilishi. o’qituvchi: turdiyev baxtiyor mardiyevich quyosh sistemasining tuzilishi to‘g‘risidagi tasavvurlarning rivojlanishi. olam tuzilishi haqida kopernikning geliosentrik ta’limoti. olam tuzilish haqida beruniy tasavvuri. quyosh sistemasining masshtabi va a’zolari. planetalarning konfiguratsiyalari va ko‘rinish shartlari. planetalarning quyosh atrofida aylanish davrlari. quyosh va uning a’zolari: sayyoralar va ularning yo‘ldoshlari, asteroidlar,kometalar, meteor jismlar. bu osmon jismlarining quyoshdan uzoqligi. ichki va tashqi sayyoralarning ko‘rinish shartlari. elongatsiya va kvadratura. planetalarning siderik va sinodik davrlari. darsning rejasi: quyosh sistemasining tuzilishi to‘g‘risidagi tasavvurlarning rivojlanishi. 1. miloddan oldingi iv asrda mashhur yunon faylasufi aristotel tomonidan yerning shar shaklida ekanligi isbotlangach, kishilar ongida koinotning markazida qattiq yer shari joylashib, uning atrofida qattiq osmon yulduzlari bilan joylashadi va aylanadi, degan tasavvur hukmronlik qilardi. milodning ii asrida astronom ptolemey olam tuzilishining geosentrik (ya’ni markazida yer turadigan) sistemasini yoqlab,koinotning markazida yer turib, boshqa pla- netalar, jumladan, quyosh uning atrofidarasmda keltirilgan tartib bilan aylanishini bayon etdi. shuningdek, bu ta’limotga ko‘ra, eng …

2 / 24

ti. xvi asrda mashhur polyak astronomi nikolay kopernik (1473–1543) tomonidan ko‘p yillik astrono-mik kuzatishlar asosida olam tuzilishining geliosentrik nazariyasi yaratildi. bu nazariyaga ko‘ra, olamning markazida quyosh turib, barcha planetalar, jumladan, yer uning atrofida tartib bilan aylanadi (23-rasm). yulduzlar esa, ptolemey nazariyasidagi kabi eng oxirgi sferada joylashib, quyoshning atrofida, bir-biriga nisbatan qo‘zg‘almagan holda aylanadi. kopernik birinchi bo‘lib, planetalarning yulduzlar fonidagi sirtmoqsimon harakatlanishining sababi yerning quyosh atrofida boshqa barcha planetalar qatori aylanishi tufayli sodir bo‘lishini aniqladi (24-rasm). kopernikning olam tuzilishi haqidagi bu nazariyasi geliosentrik nazariya deb nom oldi. 23-rasm. olam tuzilishining geliosentrik sistemasi (markazda quyosh). 24-rasm. planetalarning ko‘rinma sirtmoqsimon harakatini tushuntirish. olam tuzilishining geliosentrik na- zariyasi mashhur italiyalik olim, faylasuf jordano bruno (1548–1600) tomonidan rivojlantirildi. u o‘z nazariyasida olam qo‘zg‘almas yulduzlar sferasi bilan che- garalanmaganligini, yulduzlar quyoshdan turli masofalarda yotuvchi unga o‘xshagan obyektlar ekanligini, ularning atroflarida ham quyosh atrofidagi kabi o‘z planetalari bo‘lishi mumkinligini uqtirdi. keyingi yuz yilliklar ichida o‘tkazilgan astronomik kuzatishlar …

3 / 24

uzilish haqida beruniy tasavvuri. 25-rasm. beruniyning olam tuzilishi haqidagi qarashlariga ko‘ra, quyosh o‘z atrofida aylanayotgan yo‘ldoshlari – merkuriy va venera bilan birga yer atrofida aylanadi. quyosh sistemasining masshtabi va a’zolari. quyosh sistemasiga kiruvchi jismlar bilan biz dastlab «tabiatshunoslik» darslarida tanishgan edik. ma’lumki, bu sistemaning eng yirik jismi quyosh bo‘lib, uning diametri yernikidan 109 marta katta, massasi esa 330 000 yer massasiga teng (26-rasm). uning atrofida 8 ta yirik planeta bir-biriga yaqin tekisliklarda, turli davrlar bilan aylanadi. quyoshdan uzoqligiga ko‘ra bu planetalar uning atrofida quyidagi tartib bilan joylashgan: merkuriy, venera, yer, mars, yupiter, saturn, uran, neptun. 26-rasm. yer massasini quyosh massasi bilan solishtirish. quyosh sistemasini shartli ravishda chegaralovchi neptun quyoshdan yerga qaraganda salkam 30 marta uzoqda joylashgan. yerning quyoshdan o‘rtacha uzoqligi 149,6 million kilometr, binobarin, neptunning quyoshdan uzoqligi o‘rtacha 4554,4 million kilometrni tashkil etadi. quyoshdan yergacha uning nurlari 8 minutdan sal ko‘proq vaqtda yetib kelgani holda, quyoshdan neptungacha 4,5 soat atrofida …

4 / 24

tta bo‘lishiga qaramay, quyosh bilan solishtirganda, unga nisbatan juda kichik osmon jismlari hisoblanadi. planetalar va barcha mayda jismlarning massasi birgalikda quyosh sistemasi jismlari umumiy massasining 0,15% ini, quyoshning massasi esa taxminan 99,85% ni tashkil etadi. shuning uchun ham quyosh o‘z sistemasiga kiruvchi barcha jismlarning harakatlarini boshqaradi. planetalarning konfiguratsiyalari va ko‘rinish shartlari quyosh atrofida harakatlanayotgan planetalarning yulduzlar fonidagi vaziyatlari harakatlanayotgan yerdan kuzatilganligi tufayli, murakkab ko‘rinishga ega bo‘ladi. planetalarning yerdan qaraganda quyoshga nisbatan egallagan vaziyatlari ularning konfiguratsiyalari deyiladi. planetalardan ikkitasining konfiguratsiyalari bilan tanishaylik. 28-rasmda ulardan birining orbitasi ichki planetaga (orbitasi yer orbitasining ichida joylashgan – merkuriy yoxud veneraga), ikkinchisi esa tashqi planetalarga (orbitasi yer orbitasidan tashqarida yotganiga) tegishlidir. yerning rasmdagi vaziyatida ichki planeta egallagan 1- va 2-holatlar planetaning quyosh bilan qo‘shilish holatlari deyilib, bu holatlarda planeta quyosh shafag‘iga ko‘milib ko‘rinmaydi, ya’ni bunda uning ko‘rinmaydigan davri bo‘ladi. 28-rasm. planetalarning konfiguratsiyalari va ko‘rinish shartlari. ichki planetaning quyoshdan sharq va g‘arb tomonga maksimal uzoqlashgan (yoy …

5 / 24

a quyosh bilan qo‘shilib, yerdagi kuzatuvchi uchun o‘zining ko‘rinmaydigan davrini o‘tayotgan bo‘ladi. 6-holatda esa quyoshga qarama-qarshi turganidan, quyosh botishi bilan planeta sharq tomonda gorizontdan ko‘tariladi va butun tun davomida uni kuzatish mumkin bo‘ladi. planetaning 7- va 8-holatlari, mos ravishda, uning sharqiy va g‘arbiy kvadratura holatlari deyiladi. planeta 7-holatda bo‘lganda, uni quyosh botgandan to yarim kechagacha, 8-holatda bo‘lganda esa uni yarim kechadan to erta tonggacha gorizont ustida ko‘rish mumkin bo‘ladi. elongatsiya va kvadratura. planetalarning quyosh atrofida aylanish davrlari barcha planetalar quyosh atrofida bir tomonga qarab, ya’ni g‘arbdan sharqqa tomon harakatlanib aylanadi. quyoshdan uzoqliklariga ko‘ra, ularning aylanish davrlari har xil bo‘lib, quyoshga yaqinlari kichik, uzoqdagilari esa katta davrlar bilan aylanadi. masalan, quyoshga eng yaqin merkuriy uning atrofida taxminan 88 kunda aylanib chiqqani holda, neptun quyosh atrofida salkam 165 yillik davr bilan aylanadi. ularning harakat tezliklari ham har xil bo‘lib, quyoshdan uzoq masofada aylanadigan planetalar yaqin masofadagilariga qaraganda ancha kichik tezlik bilan harakatlanadi. …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quyosh sistemasining tuzilishi"

презентация powerpoint quyosh sistemasining tuzilishi. o’qituvchi: turdiyev baxtiyor mardiyevich quyosh sistemasining tuzilishi to‘g‘risidagi tasavvurlarning rivojlanishi. olam tuzilishi haqida kopernikning geliosentrik ta’limoti. olam tuzilish haqida beruniy tasavvuri. quyosh sistemasining masshtabi va a’zolari. planetalarning konfiguratsiyalari va ko‘rinish shartlari. planetalarning quyosh atrofida aylanish davrlari. quyosh va uning a’zolari: sayyoralar va ularning yo‘ldoshlari, asteroidlar,kometalar, meteor jismlar. bu osmon jismlarining quyoshdan uzoqligi. ichki va tashqi sayyoralarning ko‘rinish shartlari. elongatsiya va kvadratura. planetalarning siderik va sinodik davrlari. darsning rejasi: quyosh sistemasining tuzilishi to‘g‘risidagi tasavvurlarning rivojlanishi. 1. miloddan olding...

This file contains 24 pages in PPTX format (3.3 MB). To download "quyosh sistemasining tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: quyosh sistemasining tuzilishi PPTX 24 pages Free download Telegram