atrof-muhitni global ekologik muammolari

DOCX 13 pages 38.8 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.8 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

4- mavzu: atrof-muhitni global ekologik muammolari reja 1. umumbashariy (global) 2. iqlim va uni o’zgarishining insoniyat rivojlanishiga ta’siri 3. issiqxona samarasi umumbashariy (global) aholi sonining yildan yilga oshib borishi sanoat va transportning rivojlanishi, fan texnikaning taraqqiy etishi, insonning biosferaga ko’rsatayotgan ta’sir doirasini kengaytirib bormoqda. bu esa o’z navbatida u yoki bu ekologik muommolarning kelib chiqishiga sabab bo’lmoqda. ekologik muammo deganda insonning tabiatga ko’rsatayotgan ta’siri bilan bog’liq holda tabiatning insonga aks ta’siri, ya’ni uning iqtisodiyotiga, hayotida xo’jalik ahamiyatiga molik bo’lgan jarayonlar, tabiiy hodisalar bilan bog’liq (stixiyali talofatlar, ya’ni iqlimning o’zgarishi, hayvonlarning yalpi ko’chib ketishi va boshqalar) har qanday hodisa tushuniladi. ekologik muammolar 3 guruhga bo’linadi. 1. umumbashariy (global) 2. mintaqaviy (regional) 3. mahalliy (lokal) dunyo bo’yicha kuzatiladigan tabiiy, tabiiy antropogen yoki sof antropogen hodisalar umumbashariy muammolar deb qaraladi. ana shunday umumbashariy muammolarga ba’zi bir misolar keltirish mumkin: issiqxona samarasi. ya’ni atmosfera tarkibida issiqxona gazlari (karbonat angidridi, metan, azot chala oksidi va …

2 / 13

ta’sirida kelib chiqayotganligi aniqlangan. hozirgi davrda xlorftormetanlar (freonlar)dan keng foydalanish tufayli hamda azotli o’g’itlar, aviasiya gazlari, atom bombalarini portlatishlar atmosferada yetarli miqdorda ozon to’planishiga imkon bermayapti. shuning uchun maishiy turmushda sovutkichlarda ishlatiladigan freondan foydalanishni qisqartirish va yaqin yillarda uni ishlab chiqarishni butunlay to’xtatish ko’zda tutilgan. chuchuk suv muammosi. chuchuk suvning biosferadagi roli juda katta. gidrosferada chuchuk suv miqdori juda oz bo’lib, u 2,8 % ni tashkil etadi. chuchuk suv zahirasi asosan qutblardagi muzliklardir. jamiyatning rivojlanishi bilan aholining chuchuk suvga bo’lgan talabi ortib bormoqda. bizning asrimizda chuchuk suvdan foydalanish 7 marta ortgan. yiliga 3 – 3,5 km3 suv sarflanmoqda. xxi asrga borib ushbu ko’rsatkich 1,5 – 2 marta ortish imkoniga ega. daryolarning umumiy yillik oqimi yer yuzi bo’yicha 50 ming km3. ammo bunday foydalanishda chuchuk suv yetishmasligi aniq. qurg’oqchil mintaqalarda daryolardan to’liq foydalanilganda ularning suvi yetmay qolmoqda. 1980 yillarda bunday holat afrika, avstraliya, italiya, ispaniya, meksika davlatlari, nil, sirdaryo, amudaryo va …

3 / 13

. har yili dunyo bo’yicha hosildorlikni oshirish maqsadida 131 mln tonna mineral o’g’it va qishloq xo’jalik ekinlari zararkunandalariga qarshi kurashish uchun 1 mln tonna pestisidlar ishlatiladi. yaqin yillargacha o’zbekiston hududida agrolandshaftlarning har bir gektariga ishlatiladigan pestisidlarning o’rtacha miqdori 54 kg atrofida bo’lgan. bu ko’rsatkich rossiyada 1-2 kg ni, aqsh da 2-3 kg ni tashkil etgan. pestisidlar atmosferada uzoq masofalarga tarqalishi, shuningdek, suv orqali dala, daryo, ko’llardan o’tib dunyo okeanlarida to’planadi. eng xafvli joyi shundaki ular ekologik oziq zanjiriga qo’shilib, tuproqdan va suvdan o’simliklarga, undan hayvonlarga va qushlarga nihoyat oziq va suv bilan odam organizmiga o’tadi. pestisidlarning tirik tabiatda va odamga ko’rsatayotgan zarari jiddiy, shu bilan birga ular tashqi muhit omillariga nisbatan barqaror moddalar hisoblanadi. tirik tabiatdagi o’simlik va hayvon turlari sonining qisqarishi muammosi. yer yuzidagi hayotni ta’minlashda o’simliklar dunyosi, ayniqsa, o’rmonlarning ahamiyati beqiyosdir. hozirgi vaqtda yer yuzi quruqligining 25 % ni o’rmonlar tashkil etadi. ular shimoliy yarim sharda va tropik …

4 / 13

alib yuruvchilar 74 61 135 1,8 4 amfibiyalar 34 7 41 2,8 5 chuchuk suvdagi baliqlar 169 25 194 3,5 6 yuksak o’simliklar 25000 dan kam emas 10 dan kam emas aholi sonining ortishi, xo’jalik faoliyatining kengayishi tufayli tabiatning inson qo’li tegmagan joyi qolmayapti. hayvonlarning asosiy ko’payish hududlari, migrasiya qiluvchi yo’llari, dam olish joylari tuyoqli hayvonlarning oziqlanish maydonlari sun’iy qoplamlarga aylangan, suvlar bosib, mol boqib yoki haydab yuborilgan. ayniqsa, nam tropiklarda ko’pchilik hayvon turlarining qirilib ketishi kuzatilmoqda. o’simlik va hayvon turlarini davlat muhofazasiga olish, qonunlar orqali ovchilikni to’g’ri yo’lga qo’yish, shuningdek, qo’riqxonalar, zakazniklar, milliy bog’lar, botanika bog’lari va «qizil kitob» lar o’simlik va hayvon turlarini asrashda katta rol o’ynaydi. iqlim va uni o’zgarishining insoniyat rivojlanishiga ta’siri iqlim tushunchasi taxminan 2200 yil oldin yunonistonlik olim gipparx tomonidan fanga kiritilgan bo’lib, u yunonchada quyosh nurlarining kun yarmida yer yuzasiga «og’ishi»ni bildiradi. hozirgi vaqtda iqlim deganda harorat, namlik va atmosfera sirkulyasiyasining o’ziga xos …

5 / 13

hlagan. afrikadagi buyuk yoriq vodiysidagi eng qadimgi ajdodlarimiz daraxtlarda yashashga moslashgan edilar. lekin iqlimning uzoq vaqt davom etgan o’zgarishlari natijasida daraxtlar o’t-o’simliklar bilan almashgan. eng qadimgi ajdodlarimiz oilalari o’zlari moslashgan sovuqroq va quruq yalang tekislikka o’tib, yirtqichlar yetishi mumkin bo’lgan sharoitga tushib qolganlar. ana shunday qirilib ketishi mumkin bo’lgan sharoitda ikki evolyusion sakrash yo’li bilan moslashib olganlar: birinchisi, uzoq masofalarga tik yurib bora oladigan, qo’llari bola va oziqni tashish uchun bo’sh bo’lgan mavjudotlarga va undan keyin katta aqliy imkoniyatlarga ega bo’lgan, mehnat va ov qurollarini ishlata oladigan, ham go’sht va o’simlik yeydigan mavjudotlarga aylanganlar. ikkinchisi - aql qobiliyati bo’lgan mavjudotlar dastlabki odam deb qaralgan. inson keyinchalik moslasha borib ko’chib yurib, yanada kuchli bo’lib iqlim o’zgarishlariga moslashgan. muzlik davrida quruqlik ko’priklari orqali osiyodan amerikaga va tinch okeani orollariga ko’chib o’tganlar. bu ketma-ket ko’chishlarda albatta falokatlar ham bo’lgan. bu falokatlarning ayrimlari unchalik kuchli bo’lmagan. oxirgi yuz yilliklar va ayniqsa, xx asrning xususiyati …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atrof-muhitni global ekologik muammolari"

4- mavzu: atrof-muhitni global ekologik muammolari reja 1. umumbashariy (global) 2. iqlim va uni o’zgarishining insoniyat rivojlanishiga ta’siri 3. issiqxona samarasi umumbashariy (global) aholi sonining yildan yilga oshib borishi sanoat va transportning rivojlanishi, fan texnikaning taraqqiy etishi, insonning biosferaga ko’rsatayotgan ta’sir doirasini kengaytirib bormoqda. bu esa o’z navbatida u yoki bu ekologik muommolarning kelib chiqishiga sabab bo’lmoqda. ekologik muammo deganda insonning tabiatga ko’rsatayotgan ta’siri bilan bog’liq holda tabiatning insonga aks ta’siri, ya’ni uning iqtisodiyotiga, hayotida xo’jalik ahamiyatiga molik bo’lgan jarayonlar, tabiiy hodisalar bilan bog’liq (stixiyali talofatlar, ya’ni iqlimning o’zgarishi, hayvonlarning yalpi ko’chib ketishi va boshqalar) h...

This file contains 13 pages in DOCX format (38.8 KB). To download "atrof-muhitni global ekologik muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: atrof-muhitni global ekologik m… DOCX 13 pages Free download Telegram