kiberxavfsizlik asoslari

PDF 23 pages 1.4 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PDF

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

презентация powerpoint kiberxavfsizlik asoslari 4-ma’ruza: kriptografiyaning asosiy tushunchalari. simmetrik kriptografik algoritmlar @s_s_sodiqov reja: • kriptografiyaning asosiy tushunchalari • kerkxofs prinsipi • kodlash va shifrlash orasidagi farq • kriptografiya va steganografiya • kriptografiyaning asosiy bo‘limlari • simmetrik kriptotizimlardagi muammolar • rsa algoritmi kriptografiyaning asosiy tushunchalari • kriptografiya – axborotni aslidan o‘zgartirilgan holatga akslantirish uslublarini topish va takomillashtirish bilan shug‘ullanadi. dastlabki kriptografik uslublar eramiz boshida, yuliy sezarning ish yuritish yozishmalarida uchraydi. • axborotni himoyalash masalalari bilan kriptologiya (kryptos - mahfiy, logos - ilm) fani shug‘ullanadi. kriptologiya maqsadlari o‘zaro qarama-qarshi bo‘lgan ikki yo‘nalishga ega – kriptografiya va kriptoanaliz. “kripto”ning asosiy tushunchalari quyidagilarni o‘z ichiga oladi • kriptologiya - “maxfiy kodlar”ni yaratish va buzish fani va san’ati; • kriptografiya – “maxfiy kodlar”ni yaratish bilan shug‘ullanadi. • kriptotahlil – “maxfiy kodlar”ni buzish bilan shug‘ullanadi; • kripto – yuqoridagi tushunchalarga (hattoki bundanda ortig‘iga) sinonim bo‘lib, kontekst ma’nosiga ko‘ra farqlanadi •shifr yoki kriptotizim ma’lumotni shifrlash uchun ishlatiladi. …

2 / 23

harfdan) iborat lotin alfaviti; • ikki yuzi ellik oltita belgidan iborat assii kompyuter belgilarining alfaviti; • binar alfavit, ya’ni 0 va 1 belgilardan iborat alfavit; • sakkizlik va o‘n oltilik sanoq sistemalari belgilaridan iborat alfavitlarni keltirish mumkin kerkxofs prinsipi kriptografiyaning fundamental nazariyasiga ko‘ra kriptotizimning ichki ishlash prinsipi hujumchiga to‘liq oshkor bo‘lishi mumkin. hujumchiga faqat kriptotizimda foydalanilgan kalit noma’lum bo‘lishi zarur. bu ta’limot kerkxofs prinsipi deb ataladi. kodlash va shifrlash orasidagi farq • aksariyat hollarda foydalanuvchilar ma’lumotni shifrlash va kodlash tushunchalarini bir xil deb tushunishadi. aslida ular turlicha tushunchalardir. kodlash – ma’lumotlarni osongina asliga qaytarish uchun hammaga (hattoki hujumchiga ham) ochiq bo‘lgan sxema yordamida ma’lumotlarni boshqa formatga o‘zgartirish. kodlash ma’lumotlardan foydalanish qulayligini ta’minlash uchun amalga oshiriladi va hamma uchun ochiq bo‘lgan sxemalardan foydalaniladi. masalan, ascii, unicode, url encoding, base64. ascii kodlash standarti kriptografiya va steganografiya • steganografiya – bu maxfiy xabarni sohta xabar ichiga berkitish orqali aloqani yashirish hisoblanadi. • boshqacha …

3 / 23

rasida aes (advanced encryption standard) va des (data encryption standard) mavjud. asimmetrik shifrlash: assimetrik shifrlash bir juft kalitdan foydalanadi: shifrlash uchun ochiq kalit va shifrni ochish uchun shaxsiy kalit. ochiq kalit bilan shifrlangan xabarlar faqat tegishli shaxsiy kalit bilan shifrlanishi mumkin. rsa va ecc (elliptic curve cryptography) assimetrik shifrlash algoritmlariga misoldir. • kriptografik xesh funksiyalari: kriptografik xesh funksiyasi kirish ma'lumotlarini (to‘g‘ri matn) oladi va xesh qiymati yoki dayjest sifatida tanilgan qat'iy uzunlikdagi belgilar qatorini ishlab chiqaradi. xesh funksiyalari ma'lumotlar yaxlitligini tekshirish, raqamli imzolarni yaratish va parollarni xavfsiz saqlash uchun ishlatiladi. masalan, sha-256 va md5. • raqamli imzolar: raqamli imzolar xabar yoki hujjatning haqiqiyligi va yaxlitligini tekshirish usulini taqdim etadi. ular shaxsiy kalit yordamida yaratilgan va tegishli ochiq kalit yordamida tekshirilishi mumkin. raqamli imzolar odatda xavfsiz aloqa va autentifikatsiyada qo‘llaniladi. • autentifikatsiya: kriptografiya aloqada ishtirok etayotgan tomonlarning shaxsini tekshirish uchun ishlatiladi. bu siz yolg‘onchi emas, balki mo‘ljallangan oluvchi bilan muloqot qilishingizni …

4 / 23

aytirish uchun zarurdir. • xavfsiz protokollar: kriptografiya https (xavfsiz veb-sahifalarni ko‘rish uchun), ssl/tls (xavfsiz ma'lumotlarni uzatish uchun) va ssh (xavfsiz masofaviy kirish uchun) kabi turli xil xavfsiz aloqa protokollarida qo‘llaniladi. • ushbu asosiy tushunchalarni tushunish kriptografiya bilan ishlaydigan yoki xavfsiz aloqa va ma'lumotlarni himoya qilish uchun unga tayanadigan har bir kishi uchun juda muhimdir. kriptografiya keng va rivojlanayotgan soha bo‘lib, zamonaviy raqamli dunyoda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. steganografiya: qat'iy kriptografiya bo‘lmasa-da, steganografiya bir ma'lumotni boshqasida aniqlash qiyin bo‘lgan tarzda yashirish amaliyotidir. bu tasvirlar, audio yoki boshqa zararsiz ko‘rinadigan fayllardagi xabarlarni yashirishni o‘z ichiga olishi mumkin. shifrlash: shifrlash algoritm va kalit yordamida ochiq matnni (odam tomonidan o‘qiladigan ma'lumotlarni) shifrlangan matnga (o‘qib bo‘lmaydigan ma'lumotlar) aylantirish jarayonidir. maqsad ma'lumotlarni ruxsatsiz shaxslarga o‘qib bo‘lmaydigan qilishdir. misol: xabarni kodlash uchun alifbodagi harflarni almashtirish uchun sezar shifridan foydalanish (masalan, "a" ni "d" ga o‘tkazish). shifrni hal qilish: shifrni hal qilish shifrlashning teskari jarayonidir. bu to‘g‘ri shifrni …

5 / 23

a oshirish tartibi bilan farq qilib, foydalanilayotgan tizim xususiyatidan kelib chiqqan holda tanlanadi. • simmetrik kriptotizimlarning ishlashi bilan tanishishda quyidagi belgilanishlarni aniqlab olamiz: • − ochiq matn 𝑃𝑃 ni simmetrik kalit 𝐾𝐾 bilan shifrlash: 𝐶𝐶 = 𝐸𝐸(𝑃𝑃,𝐾𝐾); − shifrmatn 𝐶𝐶 ni simmetrik kalit 𝐾𝐾 bilan deshifrlash: 𝑀𝑀 = 𝐷𝐷(𝐶𝐶,𝐾𝐾). bu yerda, 𝐸𝐸() va 𝐷𝐷() lar mos ravishda simmetrik kriptotizimdagi shifrlash va deshifrlash funksiyalari. •oas (on-access scan): — ochiq tarmoqlarda vaqti-vaqti bilan o‘tkaziladigan skanerlar orqali aniqlangan tahdidlar soni. •ods (on-demand scan): — foydalanuvchi yoki tizimning talabiga binoan bajarilgan skaner orqali aniqlangan tahdidlar soni. •mav (mail anti-virus): — elektron pochta orqali tarqalgan zararli dasturlar soni. •wav (web anti-virus): — veb-sahifalarda aniqlangan zararli dasturlar soni. •ids (intrusion detection system): — tarmoqqa kiritilgan yoki tarmoqda aniqlangan kiruvchi hujumlar soni. •vul (vulnerability): — tizimdagi aniqlangan zaifliklar soni. •kas: — kasperskiyning himoya tizimlari tomonidan aniqlangan tahdidlar soni. •bad: — xavfli dasturlar bilan bog'liq holatlar. •rnm: — …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kiberxavfsizlik asoslari"

презентация powerpoint kiberxavfsizlik asoslari 4-ma’ruza: kriptografiyaning asosiy tushunchalari. simmetrik kriptografik algoritmlar @s_s_sodiqov reja: • kriptografiyaning asosiy tushunchalari • kerkxofs prinsipi • kodlash va shifrlash orasidagi farq • kriptografiya va steganografiya • kriptografiyaning asosiy bo‘limlari • simmetrik kriptotizimlardagi muammolar • rsa algoritmi kriptografiyaning asosiy tushunchalari • kriptografiya – axborotni aslidan o‘zgartirilgan holatga akslantirish uslublarini topish va takomillashtirish bilan shug‘ullanadi. dastlabki kriptografik uslublar eramiz boshida, yuliy sezarning ish yuritish yozishmalarida uchraydi. • axborotni himoyalash masalalari bilan kriptologiya (kryptos - mahfiy, logos - ilm) fani shug‘ullanadi. kriptologiya maqsadlari o‘zaro qarama-qa...

This file contains 23 pages in PDF format (1.4 MB). To download "kiberxavfsizlik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: kiberxavfsizlik asoslari PDF 23 pages Free download Telegram