oqsillar biosintezi (translyatsiya)

DOCX 30 стр. 882,4 КБ Бесплатная загрузка

30 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 882,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 30

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 30

oqsillar biosintezi (translyatsiya) zamonaviy tabiatshunoslik fanining ikkita muhim muammolaridan biri-tirik hujayrada oqsillar biosintezidir. ikkinchisi esa noorganik tabiatda insoniyat uchun kelgusida energiya ajratish elementar zarralarning fizikaviy tadqiqoti asosida amalga oshishi mumkin. tirik tabiatda hayotiy jarayonlarni boshqarish oqsillarni o’rganish asnosida sodir bo’ladi. organizmning tiriklik belgisi muayyan oqsil yoki oqsillar kompleksi orqali namoyon bo’ladi. jonzotlarning biologik belgilari quyidagi generatsiya asosida amalga oshadi: dnk rnk oqsil belgi ma’lumki, sochimiz va terimizning rangi melonin degan pigmentga bog’liq bo’lib, albinoslarda u bo’lmaydi. melonin sintezi oqsil – ferment tirozinazaga bog’liq. mazkur oqsilning mutatsiyasi yoki inaktivatsiyasi albinoslarning paydo bo’lishiga sababchi bo’ladi. oqsillarga bog’liq bunday jarayonlarni organizmda juda ko’p kuzatish mumkin. oqsillar biosintezini to’liq aniqlash irsiyat qonunlarini tadqiq qilish, organizmlarni o’sish va rivojlanishini boshqarish, turli xil irsiy kasalliklar sabablarini aniqlash, davolash va boshqa bir qator muammolarni hal qilishga imkon yaratadi. oqsillar sintezi organizmda intensiv ravishda amalga oshadi. odam jigarida 10 kun davomida oqsillarning yarmi yangilanadi. qon zardobida 20-30 kunda …

2 / 30

sport rnk; · oqsil sintezidagi bosqichlar bo’lmish initsiatsiya, elongatsiya, terminatsiya va translyatsiya jarayonlarini amalga oshiruvchi oqsillar va fermentlar; · proteinogenli aminokislotalar; · aminoatsil-t-rnklarni hosil qiluvchi aminoatsil-t-rnk-sintetaza fermentlari; · makroergli nukleozidtrifosfatlar atf va gtf; · mg2+, ca2+, k+, nh4+ ionlari. oqsil biosintezida 200 dan ortiq makromolekulalar ishtirok etadi. bular oqsillar va nuklein kislotalari bo’lib, faqat aminokislotalarni faollashtirish va tashilishi uchun 100 ta makromolekulalar zarurligi aniqlangan. ribosoma 60 xil makromolekuladan tashkil topib, translyatsiyada 10 dan ortiq oqsil turlari ishtirok etadi. aynan ribosomalarda jonsiz molekula bo’lgan nuklein kislota jonli oqsillarga aylanadi. demak, ribosomalarda kimyo biologiyaga shakllanadi. 7.1. aminokislotalarning faollashuvi va rekognitsiyasi hujayra sitoplazmasida aminokislotalar puli erkin holatda bo’lmay, balki aminoatsil-t-rnk ko’rinishida bo’ladi. aminokislotalarning bu holati ularni metabolitik jarayonlardan saqlanishini va oqsil sintezini boshlab berishga qaratilgan. aminokislota-t-rnk kompleksi aminokislotani faollantirishga va uni maxsus t-rnk ni topib, birlashishini (rekognitsiya) ta’minlaydi. mazkur jarayon aminoatsil-t-rnk-sintetaza (ars-aza) fermenti ishtirokida sodir bo’ladi. bu fermentlarda ikkita faol markaz bo’lib, biri …

3 / 30

xos ars-azalari borligi yuqorida ta’kidlangan edi. ushbu reaksiyada yana pirofosfat ham hosil bo’ladi. hujayra suyuqligida pirofosfataza fermenti borligi tufayli pirofosfat tezda gidrolizga uchraydi. shuning uchun, aminoatsiladenilatning hosil bo’lishi qaytalama bo’lmasdan, bir tomonlama reaksiyadir. aminokislotaning keyingi bosqichida aminoatsiladenilatdagi qoldig’i t-rnk ning oxirgi qatoridagi adeninga tegishli ribozadagi 3i-uglerod atomiga bog’lanadi. uzoq vaqtlar davomida aminoatsil guruhi faqat adenindagi ribozaning 3i- uglerod atomiga bog’lanadi, deb kelar edik. keyinchalik ma’lum bo’lishicha, shunday vazifani ribozadagi 2i-uglerod atomi ham bajarishi mumkin ekanligi aniqlandi. jumladan, fenilalanin, leysin va izoleysinlar qoldiqlari ribozaning 2i-uglerod atomidagi gidroksil guruhiga ars-aza orqali bog’lanadi. serin va treonin aminokislotalari ribozaning 3i-uglerod atomiga bog’lanadilar. tirozin va sisteinlar esa ribozaning 2i-va 3i-uglerod atomidagi gidroksilga ulanadilar. aminoatsil-t-rnk ribozaning 2i-uglerod atomidan 3i-uglerod atomiga va teskari tomonga ko’chirilishi mumkin. hosil bo’lgan aminoatsil-t-rnk o’z aminokislotasini ribosomaga yetkazib, u yerda peptidlanish jarayoni ketadi. hujayrada oqsilning sitoplazmatik sintezi aminokislotaning faollashishi, transport rnk bilan bog’lanishi va ribosomaga ko’chirilishidan iborat: 44-rasm. aminokislotaning oqsil tarkibiga kirguncha …

4 / 30

birliklari birga assotsiatsiya holatida bo’lmay, ajralgan ko’rinishda bo’ladilar. transkripsiya jarayonida hosil bo’lgan i-rnk ribosomaga bog’langandan so’ng u faol holatiga o’tadi. ribosomalar faol holatda oqsillarni genetik kod asosida sintezlaydi. 7.2. genetik kod “kod” yoki “shifr” degan so’zga duch kelsangiz, harbiylardagi razvedkachi va josuslarning sirli xatlari va belgilari ko’z oldingizga keladi. umuman olganda, har qanday savodli odam har doim rang-barang kodlarning muayyan kalitlar bilan ochilishini ishtirokchisi bo’ladi. bizning xatimiz ham kod bo’lib, ayrim belgi-harflar ma’lum tovushlarga mos keladi. xuddi shunga o’xshash dnk dagi nukleotidlar harf bo’lsa, oqsildagi aminokislotalar tovush vazifasini bajaradi. masalan, “a” tovushi maxsus harf orqali belgilanib, boshqa tovushlar ham shunga o’xshash harflar orqali ifodalanadi. nuklein kislotalar nukleotidlardan, oqsil esa aminokislotalardan tashkil topgan: n1-n2-n3..............nm nuklein kislota 1-2-3............n oqsil oqsildagi aminokislotalarning ketma-ket joylanish tartibi, nuklein kislotalardagi nukleotidlarning muayyan joylashgan o’rniga bog’liq. nuklein kislotadagi nukleotid o’rni o’zgarsa, oqsildagi aminokislota qatori ham o’zgaradi. ko’pchilikka ma’lumki, morze alifbosi orqali xabarlar va telegrammalar shaharlardan shaharlarga uzatiladi. …

5 / 30

molekulasidagi 4 xil mononukleotidlar yordamida ifodalanishiga genetik kod deb ataladi. dnk molekulasidagi nukleotidlar soni faqat 4 ta bo’lganligi uchun bitta nukleotid yagona aminokislotani ifoda eta olmasligi ma’lum. xuddi shunga o’xshash, ikkita nukleotiddan tashkil topgan juft to’plami ham (dupletli) 20 ta aminokislotani ifodalash uchun kifoya qilmaydi. shuning uchun g.gamov (aqsh) genetik kod 3 ta nukleotid to’plamidan (tripletli koddan) tashkil topgan bo’lishi kerak degan g’oyani ilgari suradi. ingliz olimi f.krik kod hosil bo’lishida 3 ta nukleotid qatnashishi mumkinligini nazariy hisoblab, triplet kodini kodon deb atashni taklif etgan. 1961 yilda m.nirenberg o’z shogirdlari bilan birgalikda sintetik polinukleotid matritsa-poliuridin kislotadan foydalanib, triplet kodini tasdiqlagan. bunday matritsa e.coli hujayra shirasi yordamida faqat polifenilalaninni sintezlashi kuzatilgan. polisitidil esa poliprolinni, poliadenil esa polilizinni sintezlar ekan. shu sababli uuu tripleti finilalaninni, sss prolinni, aaa lizinni kodlashini aniqlangan. tajribalar tufayli, oqsil tarkibida uchraydigan barcha aminokislotalarni ifodalovchi tripletlar aniqlandi. keyinchalik f.krik ularni juftlab, shu asosda genetik kod lug’atini tuzdi (4-jadval). …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 30 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "oqsillar biosintezi (translyatsiya)"

oqsillar biosintezi (translyatsiya) zamonaviy tabiatshunoslik fanining ikkita muhim muammolaridan biri-tirik hujayrada oqsillar biosintezidir. ikkinchisi esa noorganik tabiatda insoniyat uchun kelgusida energiya ajratish elementar zarralarning fizikaviy tadqiqoti asosida amalga oshishi mumkin. tirik tabiatda hayotiy jarayonlarni boshqarish oqsillarni o’rganish asnosida sodir bo’ladi. organizmning tiriklik belgisi muayyan oqsil yoki oqsillar kompleksi orqali namoyon bo’ladi. jonzotlarning biologik belgilari quyidagi generatsiya asosida amalga oshadi: dnk rnk oqsil belgi ma’lumki, sochimiz va terimizning rangi melonin degan pigmentga bog’liq bo’lib, albinoslarda u bo’lmaydi. melonin sintezi oqsil – ferment tirozinazaga bog’liq. mazkur oqsilning mutatsiyasi yoki inaktivatsiyasi albinoslarning...

Этот файл содержит 30 стр. в формате DOCX (882,4 КБ). Чтобы скачать "oqsillar biosintezi (translyatsiya)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: oqsillar biosintezi (translyats… DOCX 30 стр. Бесплатная загрузка Telegram