ulug‘bekning samarqanddagi ilmiy maktabi va akademiyasi

DOC 77,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1459743410_64184.doc ulug‘bekning samarqanddagi ilmiy maktabi va akademiyasi reja: 1. "ziji kuragoniy" haqida 2. qozizoda rumiy 3. g‘iyosiddin jamshid koshiy 4. ali qushchi 5. abu ja’far muhammad ibn al-hasan nasiriddin tusiy ulug‘bek va uning astronomiya maktabi .ulug‘bek 1394 yilning 22 martida amir temurning eron va yaqin osiyo mamlakatlariga qilgan buyuk «besh yillik» yurishi davrida ozarbayjonning sultoniya shahrida qoldirgan ugrugida dunyoga keldi. temur bu yurishda ko‘pincha karvonni xotinlari bilan (o‘ziga yuldosh bo‘ladiganlaridan tashqari) sultoniyada qoldirardi. 1393/1394 yillardagi karvonning to‘xtatishida, uning 17 yoshli o‘g‘li shoxruxning xotini, chig‘atoy zodagoni g‘iyosiddin tarxanning qizi gavharshod unga o‘g‘il nevara hadya qiladi. ayni paytda temurning askarlari mesopotomiyada (iroqda) jang qilishardi. 17 aprelda esa sultoniyadan yetib kelgan chopar, temurni nabira bilan tabrikladi. bu xushxabar sabab bo‘lib, temur mardin shahri ahliga shafqat qildi va soliq to‘lovidan ozod qildi. astronom g.jalolov o‘zining «sharq adabiyotidan oy kalendari» maqolasida ulug‘bekning to‘g‘ulishi tarixi bayon qilingan quyidagi ma’lumotlarini keltiradi. tarixchi sharafiddin ali yazdiy o‘zining «zafarnoma» …

lar, tug‘ilish vaqtini aniqlashga kirishdilar va bir vaqtning o‘zida ekliptikada va gorizontda yotgan nuqtaning uzunlamasini, boshqacha aytganda, to‘g‘ulish momentida chiqayotgan birinchi uyning (gorizont ustidagi osmonning yarim sferasi 15 darajadan qilib 12 uyga bo‘linadi) uzunlamasini topdilar. ular qolgan uylarning va sayyoralar o‘rinlarining uzunlamalarini ham aniqladilar. olingan ma’lumotlar asosida ajoyib bir qalam yordamida, oppoq qog‘ozga (tug‘ilish momentida) chiqayotgan nuqtaga mos shoxona goroskop (to‘le) chizdilar". yoshlik yillarida ulug‘bek ning turli sohalar bo‘yicha bilimlari, saviyasi va dunyoqarashining shakllanishida, shubhasiz, uning ugruk bilan turli mamlakatlarga sayohati, o‘sha davrning bilimdon va madaniyatli ayonlari bilan uzluksiz muloqotda bo‘lishi, bobosi huzurida turli diplomatik uchrashuvlarda ishtirok etishi katta rol o‘ynagan. ulug‘bek aflotun, aristotel, gipparx, ariabxata kabi yunoniston. misr va hindiston allomalarining va sharq donishmandlaridan, al-xorazmiy, al-farg‘oniy, al-battoniy, abul vafo al-buzjoniy, abu nasr ibn iroq, al-farobiy, al-beruniy, abu ali ibn sino, umar xayyom, maxmud al-chag‘miniy hamda nasriddin tusiy kabi olimlarning ilmiy meroslaridan keng foydalangani uning so‘nggi yillar ilmiy faoliyatidan yaxshi …

ning otakalik qilgan davridan so‘ng, ya’ni mamlakatni boshqarishga mustaqil kirishishganidan keyin boshlangan deb xulosa qiladilar. muhammad tarag‘ay -ulug‘bek 15 yoshligidan davlatni boshqara boshlaydi. u ko‘proq ilm, fan bilan shug‘ullangan. 1417 yili buxoroda, 1420 yili samarqandda, 1432-33 yili g‘ijduvonda madrasalar qurib, o‘sha davrning oliy bilimgohlarini tashkil qildi. samarqandda ilmiy maktab barpo qildi. bu maktabda o‘sha davrning buyuk olimlari salohiddin muso ibn muhammad ibn mahmud qozizoda rumiy, g‘iyosiddin jamshid koshiy, mirim chalabiy, aloviddin ali ibn muhammad qushchi, abdulam birjandiy, bahovuddin omuliy, najmiddin alixon va boshqalar matematika va astronomiya sohasida chuqur va keng ilmiy tadqiqotlar olib borar edilar. rasadxonani ilmiy maktab yoki akademiya markazi deb qarash mumkin. akademiya nomini fransuz yozuvchisi ilmiy maktab deb atagan. bu maktabda: a) o‘nli kasrlar ijod etildi; b) bir hol uchun uchinchi darajali tenglamani yechish; v) sonlardan ixtiyoriy darajali ildiz chiqarishning bir necha usullari; g) ya sonini katta aniqlik bilan aniqlash; d) 1 burchak sinusini katta aniqlik bilan …

ona quradi va ulug‘bek rasadxonasini ko‘p yillar davomida ko‘p ilmiy ishlar qilganligini alohida ta’kidlaydi. · rasadxonada «ziji jadidi ko‘ragoniy» jadvali 1437 yilda yozib tamomlandi astronomiyaning nazariy va amaliy masalalariga bagishlangan bu asarda kalendar tuzish bilan bog‘liq masalalar arablar, yunonlar, eron, xitoy va uygur sanalari, davrlar, yil va oylar, kun va haftalar sanalarining kelib chiqishi, quyosh va oyning harakati bayon qilingan. ulug‘bek ekliptika tekisligining ekvatorga ogmaligini hisoblab o‘zining natijalarini boshqa olimlar natijalari bilan taqqoslaydi (bu ishni beruniy ham bajargan. yulduz yilini ulug‘bek 365 kun 6 soat 10 minut 8 sekund deb hisoblaganda xatolik 1 minutu 2 sekundga teng bo‘lgan.. ana shunday yulduz yilini hisoblab boshqa olimlar ishlari bilan solishtirgan. 1. hindlarda 365 kun 6 soat 12 minut 30 sekund 2. xolleylarda 365 kun 6 soat 11 minut 00 sekund 3. aristarxda 365 kun 6 soat 10 minut 49 sekund 4. ibn qurrada 365 kun 6 soat 9 minut 12 sekund 5. …

iridan 51 sm uzoqlikda joylashgan katta aylana yoyi rasadxonaning bosh instrumenti-sekstant ekanligini ma’lum qildi. yoy buylab joylashgan marmar plitalarga uyib yozilgan sonlar esa, kuzatilayotgan yoritkichlarning balandliklarini o‘lchash imkonini beradigan darajalangan shkala ekanligi aniqlandi. keyingi tadqiqotlar ushbu meridian yoyining radiusi 40,2 m bo‘lganligini tasdiqladi. sekstant yoyidagi ingichka o‘yiq chiziqlar bilan belgilangan shtrixlar orasi 70,2 sm dan bo‘lib u 1 gradusga to‘g‘ri keladi. 1 minutga to‘g‘ri keladigan sekstant yoyi esa 11,7 mm ni tashkil qiladi. bosh teleskop yoyining uzunligi salkam 50 m ga teng. uning janubiy tomonida joylashgan dioptr (tuynuk) ning yer sirtidan ko‘tarilgan uchi 28 m gacha boradi. v.l.vyatkin qazilmalari, bu ulkan asbobning qoldigi (qoyaga o‘yilgan chuqurlikdagi qismi) janubiy tomonda yer sathidan 11 m chuqurlikkacha borishi aniqladi. yoyning ostki chetida 90 gradusli belgi bo‘lib, undan yer sathigacha 45 sm gradusli yoyni tashkil qiladi. yer sathidan biroz pastda yoy uzilgan joyda 57 gradusli yoy belgisi tushirilgan yoy belgisi topildi. biroq shunisi qizikki …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ulug‘bekning samarqanddagi ilmiy maktabi va akademiyasi"

1459743410_64184.doc ulug‘bekning samarqanddagi ilmiy maktabi va akademiyasi reja: 1. "ziji kuragoniy" haqida 2. qozizoda rumiy 3. g‘iyosiddin jamshid koshiy 4. ali qushchi 5. abu ja’far muhammad ibn al-hasan nasiriddin tusiy ulug‘bek va uning astronomiya maktabi .ulug‘bek 1394 yilning 22 martida amir temurning eron va yaqin osiyo mamlakatlariga qilgan buyuk «besh yillik» yurishi davrida ozarbayjonning sultoniya shahrida qoldirgan ugrugida dunyoga keldi. temur bu yurishda ko‘pincha karvonni xotinlari bilan (o‘ziga yuldosh bo‘ladiganlaridan tashqari) sultoniyada qoldirardi. 1393/1394 yillardagi karvonning to‘xtatishida, uning 17 yoshli o‘g‘li shoxruxning xotini, chig‘atoy zodagoni g‘iyosiddin tarxanning qizi gavharshod unga o‘g‘il nevara hadya qiladi. ayni paytda temurning askarlari mesopot...

Формат DOC, 77,0 КБ. Чтобы скачать "ulug‘bekning samarqanddagi ilmiy maktabi va akademiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ulug‘bekning samarqanddagi ilmi… DOC Бесплатная загрузка Telegram