qirqbo‘g‘imtoifa (equisetophyta) o‘simliklar bo‘limi

DOCX 6 pages 1.4 MB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

3-mavzu: qirqbo‘g‘imtoifa (equisetophyta) o‘simliklar bo‘limi. reja: 1. qirqbo‘g‘imlar klassifikatsiyasi. 2. qirqbo‘g‘insimonlar sinfi. asosiy vakillari. 3. ko‘payishi va tabiatda tarqalishi. tayanch so‘z va iboralar: qirqbo‘g‘imlilar morfologiyasi va ko‘payishi. dala qirqbo‘g‘imining tuzilishi, yashash sharoiti, ko‘payishi va ahamiyati haqida tushuncha. ayrim adabiyotlarda bu bo‘lim bo‘g‘imlilar deb yuritilgan. bunga sabab yuksak o‘simliklar orasida bular tnasining, ya’ni sporachi poyasining bo‘g‘im va bo‘g‘im oraliqlariga aniq ajralganligi hamda barglarining xalqasimon joylashganligidir. qirqbo‘g‘imlarning ko‘pchilik turlari bizgacha yetib kelmagan. hozirgi turlari yer ositida gorizontal va vertikal o‘suvchi ildizpoya hosil qiladi. barglari juda kichik, ular yon novdalari (telom)ning o‘zgarishidan kelib chiqqan. qirqbo‘g‘im ko‘p yillik o‘t o‘simliklardan iborat. daraxtsimon vakillari esa bizgacha yetib kelmagan. ularning balandligi 15-20 metrgacha va eni 0,5 gacha yetgan. ko‘pchilik qirqbo‘g‘imlar teng sporali o‘simliklar hisoblanadi. faqatgina qazilma vakillari orasida har xil sporalilar bo‘lgan. qirqbo‘g‘imtoifa o‘simliklar devon davrida (415-370 mln. yil oldin) kelib chiqqan va toshko‘mir davrida yaxshi taraqqiy etgan. trias davriga kelib ayniqsa, daraxtsimon vakillari qirila boshlagan. …

2 / 6

n ham bularni sporofillarini sporangiyaforlar deb ataladi. bo‘lim turlari paleozoy erasining toshko‘mir davrida keng tarqalgan va rivojlangan. ularning balandligi 15-20 metrgacha va eni 0,5 m gacha yetgan. ularni daraxt, buta shakldagilari yo‘qolib ketib, bizning davrimizgacha yetib kelgan emas, faqat keyinroq paydo bo‘lgan, ko‘p yillik o‘t o‘simliklargina bizgacha yetib kelgan. qirqbo‘g‘imlarni hozirgi davrda 30 ga yaqin turi ma’lum. ular dunyoning avstraliya va yangi zelandiya orollaridan tashqari barcha yerlarda uchraydi. o‘rta osiyoda 6 turi uchraydi. qirqbo‘g‘imlar kelib chiqishiga ko‘ra riniofitlarga borib taqaladi. chunki ularda ham mayda barglilik kuzatiladi (mikrofiliya). evolyusion nuqtai nazardan bu bo‘lim ham tupik hisoblanadi. bu bo‘lim 3 ajdodga bo‘linadi: i. gieniyasimonlar ajdodi - hyeniopsida; ii. ponabargsimonlar ajdodi - sphenophylopsida; iii. qirqbo‘g‘imsimonlar ajdodi – equisetopsida. i. gieniyasimonlar ajdodi. bu ajdod vakillari to‘lig‘icha yo‘qolib ketgan, devon davrida yashagan (415-370 mln. yil ilgari), bo‘yi 70-90 sm ga yetadigan buta o‘simliklar bo‘lgan. ajdod ikkita oilaga bo‘linadi: 1. gieniyadoshlar- hyeniaceae. 2. kalamofitondoshlar – calamophytaceae. …

3 / 6

trias davrigacha (380-240 mln yil ilgari) yashagan, hozirda qirilib yo‘qolib ketgan o‘simliklardir. ponabarglilar ajdodining oilalaridan biri ponabargdoshlar (sphenophyllaceae). uning muhim turkumi ponabarg (sphenophyllum) hisoblanadi. bu o‘simlikni poyasi uzun, ingichka (nozik), bo‘g‘im va bo‘g‘im oraliqlarga bo‘lingan. bo‘g‘imlarida ponasimon barglar xalqasimon bo‘lib joylashgan. poyasi ingichka bo‘lganligidan boshqa daraxt o‘simliklaridan tayanch topgan. poyasida kambiy xalqasi mavjud. shuning uchun ikkilamchi tartibda qalinlasha olgan. sporalar yordamida ko‘paygan (19-rasm, a). sporalari spora hosil qiluvchi boshoqchalarda vujudga kelgan. 19-rasm. ponabarg – sphenophyllum (a) va kalamit – calamites (b). iii. qirqbo‘g‘imsimonlar ajdodi. bu ajdod vakillari poyasining rosmana bo‘g‘im va bo‘g‘im oraliqlariga bo‘linganligi bilan xarakterlanadi. bu ajdod ikkita qabilaga bo‘linadi: 1. kalamitnamolar qabilasi – calamitales. 2. qirqbo‘g‘imnamolar qabilasi – eqvisetales. 1. kalamitnamolar qabilasiga mansub o‘simliklar hozirgi davrida yo‘qolib ketgan, paleozoy erasining devon, toshko‘mir davrlarida yashagan o‘simliklar hisoblanadi. bularning bo‘yi 30-40 metrga yetadigan daraxtlar bo‘lgan. shoxlari yirik va mayda bo‘lib, mayda shoxlarida, barglar xalqasimon bo‘lib joylashgan (19-rasm, b). poyasida kambiy …

4 / 6

chka, bo‘g‘im oralig‘ining uzunligi ham 10 sm dan oshmaydi. vertikal ildizpoya gorizontal ildizpoyadan taraqqiy etadi. ildiz hosil qiluvchi kurtaklarining taraqqiy etishi tufayli yangi ildizlar hosil bo‘ladi. vertikal va gorizontal ildizpoyalarning ayrim yon kurtaklaridan tugunaklar hosil bo‘ladi. bu tugunaklar kelib chiqishi jihatdan qisqargan va yo‘g‘onlashgan novda bo‘lib, o‘zida ko‘p miqdorda oziqa modda, ya’ni kraxmal to‘playdi, hamda vegetativ ko‘payish vazifasini bajaradi. qirqbo‘g‘im turkumining vakillari yer usti poyasining morfologiyasiga ko‘ra ikkita guruhga bo‘linadi. birinchi guruh turlarining poyalari bir xil tuzilishga ega. ularda spora boshoqlari poyasining uchida, ayrimlarida yon novdalarining uchlarida hosil bo‘ladi. bu guruhga o‘zbekistonda keng tarqalgan shoxlangan qirqbo‘g‘im e. ramo-issimum kiradi. ikkinchi guruhga kiruvchi qirqbo‘g‘im turlarining yer usti poyasi ikki xil bo‘ladi. birinchisi qo‘ng‘ir yoki yashil rangli, spora hosil qiladi, ikkinchisi yashil rangli, vegetativ poya deb ataladi. o‘zbekiston sharoitida o‘suvchi dala qirqbo‘g‘imida (e. arvense) spora hosil qiluvchi poya erta bahorda o‘sib chiqib, spora hosil qilgandan so‘ng quriydi. u xlorofillsiz qo‘ng‘ip rangli va …

5 / 6

qalqon, b) oyoqcha, v) 8-10 ta sporangiy. sporangiylar ichida shakl jihatdan teng bo‘lgan elaterali sporalar hosil bo‘ladi. sporalar 3 qavatdan tuzilgan: a) ichki (intina), b) o‘rta (ekzina), v) tashqi (perina). sporalar yetilib tashqariga sochilishdan oldin, tashqi perina qavatdan qoshiqsimon ipcha-o‘simta (elatera) o‘sib chiqadi. uning vazifasi sporalarni sochilib turishiga yordam beradi. sporasi tashqi morfologiyasi bo‘yicha bir xil bo‘lsa ham, ichki fiziologiyasi va bioximiyoviy tarkibi jihatdan har-xil. shu sababdan yangi rivojlangan gametofit ayrim jinsli bo‘ladi. tuproqqa tushgan sporalar qulay sharoit (suvli muhit) da o‘sib gametofitni hosil qiladi. gametofitlari yashil plastinka shaklida, ayrim jinsli. anteridiyda yetilgan spermatozoidlar suv yordamida harakatlanib, arxegoniydagi ypg‘ochi tuxum hujayrani urug‘lantiradi. uruglangan tuxum hujayradan hosil bo‘lgan zigota taraqqiy etib, yangi yosh qirqbo‘g‘imning sporafitiga aylanadi (21-rasm). 21-rasm. dala qirqbo‘g‘imi sporofiti (a) ning umumiy ko‘rinishi: b-boshoqchasi; v-sporofil; g-spora va uning o‘nishi; d-gametofit; ye-anteridiy; j-arxegoniy; z-tuxum hujayra; i-spermatozoidlar; k-zigota; l-o‘simta. 3. ahamiyati: dala qirqbo‘g‘imi dorivor o‘simlik sifatida xalq tabobatida ko‘p ishlatiladi. uning …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qirqbo‘g‘imtoifa (equisetophyta) o‘simliklar bo‘limi"

3-mavzu: qirqbo‘g‘imtoifa (equisetophyta) o‘simliklar bo‘limi. reja: 1. qirqbo‘g‘imlar klassifikatsiyasi. 2. qirqbo‘g‘insimonlar sinfi. asosiy vakillari. 3. ko‘payishi va tabiatda tarqalishi. tayanch so‘z va iboralar: qirqbo‘g‘imlilar morfologiyasi va ko‘payishi. dala qirqbo‘g‘imining tuzilishi, yashash sharoiti, ko‘payishi va ahamiyati haqida tushuncha. ayrim adabiyotlarda bu bo‘lim bo‘g‘imlilar deb yuritilgan. bunga sabab yuksak o‘simliklar orasida bular tnasining, ya’ni sporachi poyasining bo‘g‘im va bo‘g‘im oraliqlariga aniq ajralganligi hamda barglarining xalqasimon joylashganligidir. qirqbo‘g‘imlarning ko‘pchilik turlari bizgacha yetib kelmagan. hozirgi turlari yer ositida gorizontal va vertikal o‘suvchi ildizpoya hosil qiladi. barglari juda kichik, ular yon novdalari (telom)ning o‘z...

This file contains 6 pages in DOCX format (1.4 MB). To download "qirqbo‘g‘imtoifa (equisetophyta) o‘simliklar bo‘limi", click the Telegram button on the left.

Tags: qirqbo‘g‘imtoifa (equisetophyta… DOCX 6 pages Free download Telegram