astrofizikada keng qo’llaniladigan kvant fizikasi tushunchalari

DOC 233.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1446978958_62051.doc ср гц м вт kt h c h t i × × × - = 2 2 3 1 ) / exp( 1 2 ) , ( n n n 2 2 2 ) , ( n n c kt t i = 4 ) , ( ) ( t d t i i t s n n p e = = = ò 2 5 . 13 n w n - = å 1 ) 1 1 ( 912 1 1 2 2 k n nk - × = l 5 10 1 10 2 . 1 k a k × = 5 9 1 10 6 k a kk × = - å = kn k a t 1 = = 21 2 1 a t ) exp( 1 1 1 e i i i kt g g n n e e - - = ) / …

di. osmon yoritqichlarining spektri teleskopga o’rnatilgan spektrograf yordamida olinadi (bu mavzuga biz keyinrok qaytamiz). ma’lumki, oq nurni rangli nurlarga ajratish va o’rganish osmon yoritqichi, quyosh, nurini prizma orqali o’tqazishdan (isaak n’yuton, 1660) boshlangan. keyinchalik olingan yuqori ajratilganlikka ega quyosh spektri qora chiziqlar bilan kesilgan tutash, rangba-rang, spektrdan iborat ekanligini ko’rsatdi. nemis olimi fraungofer 1814 y da bu chiziqlarni ro’yxatga oldi. 1859 y.da nemis olimlari kirxgof va bunzen bu qora chiziqlar tabiatini ochib berdilar. fraungofer chiziqlari quyoshning nisbatan past temperaturadagi atmosfera qatlamida hosil bo’ladi. quyoshning ichki qaynoq qatlamlaridan kelayotgan nurlanish uning nisbatan past temperturaga ega atmosfera qatlamlaridagi atomlar va ionlar tomonidan ko’plab marta yutilib-chiqarilgandan so’ng fazoga sochiladi. atmosfera moddasi ma’lum yutish va sochish koefitsenti bilan belgilanadi. bu koefitsentlar yuza birlikka ega. yutish koefitsenti katta bo’lsa atmosfera notiniq bo’ladi. chiqarish koefitsenti atmosferaning (muhitning) nurlanish intensivligini belgilaydi. chiqarish koefitsenti katta bo’lsa, muhit kuchli nurlanish sochadi. nurlanish va yutish koefitsentlari atom o’tishlar ehtimoliga va …

luksiz) spektrdan iborat. osmon yoritqichlari orasida shundaylari ham borki ularning spektri murakkab ko’rinishga ega. spektrning bir (yorug’lik nurlari) qismi qora chiziqlar bilan kesilgan tutash spektrdan iborat bo’lsa, boshqa qismi (ultrabinafsha va rentgen) xira tutash spektr yuzida ko’rinadigan emission (yorug’) chiziqlardan tashkil topgan. bu bizga osmon yoritqichi har xil fizik sharoitga ega qatlamlar bilan o’ralganligidan dalolat beradi. ko’pchilik osmon yoritqichlarining (masalan yulduzlarning) tashqi qatlamlari minglab va millionlab gradus temperaturaga ega. bunday temperaturadagi qatlamlar keng spektral diapazonida, to’g’rirog’i elektromagnit to’lqinlar shkalasining barcha qismlarida tiniq va nurlanish sochadi. hozirgi zamon astrofizikasi elektromagnit to’lqinlar shkalasining barcha qismlarida (gamma nurlardan tortib radio to’lqinlargacha) kuzatish-tekshirish ishlari bajarish imkoniyatiga ega. yer atmosferasi ikkita tiniqlik «darchasi» ga ega: optik (0.29 – 1 mkm) va radio (1 mm dan 20 m gacha) darcha. bu darchalardan tashqaridagi elektromagnit nurlanish raketalar va yerning suniy yo’ldoshlariga o’rnatilgan va yer atmosferasidan tashqariga chiqarilgan priborlar yordamida tekshiriladi. 1- jadvalda astrofizik tekshirishlar qamrab olgan elektromagnit …

ronni n = 2 sathda bo’lish vaqti 2(10-9, sek, n = 3 sathda bo’lish vaqti esa t3=(a31+a32)-1 = 10-8 sek. ehtimoli juda kichik bo’lgan o’tish taqiqlangan o’tish deb ataladi. shundaylardan biri vodorodning asosiy energetik sathi (n=1) da joylashgan. bu sath bir-biriga juda yaqin ikkita sathga bo’linadi. ulardan biri atom o’zagi spini bilan elektron spini bir xil yo’nalgan holiga to’g’ri kelsa, ikkinchisi ular qarama - qarshi yo’nalgan holga to’g’ri keladi. vodorod atomini bu holatlarning biridan ikkinchisiga o’tish ehtimoli a10=2.85(10-15 s-1 ga teng. bunday o’tishlar natijasida atom h( energiya chiqaradi ((=1420.4 mgs yoki ( = 21.11 sm). bu ta’qiqlangan chiziq radiodiapozonga to’g’ri keladi. kosmik sharoitlarda ko’pgina taqiqlangan chiziqlar kuzatiladi. nega bu chiziqlar labaratoriya sharoitida kuzatilmaydi? taqiqlangan chiziqni beradigan sath metastabil sath deb ataladi. atom metastabil holatda uzoq vaqt (1015 s) bo’lishi mumkin. atom bunday holatdan ikki xil yo’l bilan chiqishi mumkin: 1) atom shu sathdan ketish uchun yetarli energiyadagi kvantni yutadi yoki …

st zichlikka (n (0, bo’ladi, ya’ni, harakatlanayotgan manba chizig’ining to’lqin uzunligi qo’zg’olmas manbanikidan katta, demak, u spektrning qizil qismi tomon siljigan bo’ladi (qizilga siljish). bu hol manba kuzatuvchidan uzoqlashayotganda ro’y beradi va vr(0 . agar (((0 bo’lsa, manba kuzatuvchiga yaqinlashayotgan va vr(0 bo’ladi. agar vr=10 km/c bo’lsa, u holda, vodorodning h( chizig’ining qizil tomonga siljishi ((=0,022 nm ga teng bo’ladi. bunday siljish miqdori to’lqin uzunligi bilan solishtirganda kichik miqdor, biroq chiziqning kengligi bilan solishtirganda yetarli darajada katta miqdordir. 1.6-rasm. spektral chiziq profili: absissa o’qi bo’ylab chiziq markazidan masofa, ordinata- nisbiy intensivlik. a) lorenscha, b) dopplercha. chiziqni hosil qilayotgan atomlar har xil tezliklar bilan betartib harakat qiladilar. atomlarni bunday issiqlik harakat tezliklari taqsimoti maksvell formulasi yordamida ifodalanadi betartib harakatdagi atomlarning asosiy qismini tezligi -v((v( v( oraliqda bo’ladi va v tezlikdagi atom chiqarayotgan kvantning to’lqin uzunligi qo’zg’olmas atom chiqarayotgan kvantnikiga nisbatan (( = v(( / c ga siljigan bo’ladi. natijada harakatdagi minglab …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "astrofizikada keng qo’llaniladigan kvant fizikasi tushunchalari"

1446978958_62051.doc ср гц м вт kt h c h t i × × × - = 2 2 3 1 ) / exp( 1 2 ) , ( n n n 2 2 2 ) , ( n n c kt t i = 4 ) , ( ) ( t d t i i t s n n p e = = = ò 2 5 . 13 n w n - = å 1 ) 1 1 ( 912 1 1 2 2 k n nk - × = l 5 10 1 10 2 . 1 k a k × = 5 9 1 10 6 k a kk × = - å = kn k a …

DOC format, 233.5 KB. To download "astrofizikada keng qo’llaniladigan kvant fizikasi tushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: astrofizikada keng qo’llaniladi… DOC Free download Telegram