ярим ўтказгичли асбоблар

DOC 163.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1409026462_58845.doc s s s ³ @ @ , exp ÷ ø ö ç è æ - = kt wi n n n m e r n m p m n m n m n m др u r e r е др r r × = m u ( ) . e p n q j p n др m m + = r ; ÷ ø ö ç è æ = dx dn qd j n n дди r . ÷ ø ö ç è æ - = dx dp qd j p рдиф r ; n t n q kt dn m j m = × ÷ ÷ ø ö ç ç è æ = . p t p q kt dp m j m = × ÷ ÷ ø ö ç ç è æ = q kt t / = j t j t ярим ўтказгичли асбоблар …
2
увчи бирор рухсат этилган энергия қийматига эга бўлади. энергетик сатҳлар электронлар учун таъқиқланган энергиялар билан ажратилган. улар таъқиқланган зоналар деб аталади. қаттиқ жисмларда қўшни электронлар бир-бирига жуда яқин жойлашганлиги учун, энергетик сатҳларни силжиши ва ажралишига олиб келади ва натижада рухсат этилган энергетик зоналар юзага келади. энергетик зонада рухсат этилган сатҳлар сони кристалдаги атомлар сонига тенг бўлади. рухсат этилган зоналар кенглиги одатда бир неча электрон – вольтга тенг (электрон – вольт – бу 1в га тенг бўлган потенциаллар фарқини енгиб ўтган электроннинг олган энергияси). рухсат этилган зонадаги минимал энергия сатҳи туби (wc), максимал энергия эса шипи (wv) деб аталади. 1-расмда ярим ўтказгичнинг зона диаграммаси келтирилган. таъқиқланган зона кенглиги (wт ярим ўтказгичнинг асосий параметри бўлиб ҳисобланади. 1 – расм. электроникада кенг қўлланиладиган ярим ўтказгичларнинг таъқиқланган зона кенгликлари (wт (эв) қуйидагига тенг: германий учун – 0,67, кремний учун – 1,12 ва галлий арсениди учун -1,38. диэлектрикларда таъқиқланган зона кенглиги (wт 2 эв, металларда …
3
зона энергетик диаграммаси (б) келтирилган. агар ярим ўтказгич кристалли таркибида киритма умуман бўлмаса ва кристалл панжаранинг тузулмасида нуқсонлар (бўш тугунлар, панжара силжиши ва бошқалар) мавжуд бўлмаса, бундай ярим ўтказгич хусусий деб аталади ва i ҳарфи билан белгиланади. 2 - расм 2 – расмдан кўриниб турибдики, кремний хусусий кристаллида унинг атомининг тўртта валент электрони кремнийнинг қўшни атомининг тўртта электрони билан боғланиб, мустаҳкам саккиз электронли қобиқ (тўғри чизиқ) ҳосил қилади. 0 к температурада бундай ярим ўтказгичда эркин заряд ташувчилар мавжуд бўлмайди. лекин температура ортиши билан ёки ёруғлик нури туширилганда ковалент боғланишларнинг бир қисми узилади ва валент электронлар ўтказувчанлик зонасига ўтиш учун етарлича энергия оладилар (2 б-расм). натижада валент электрон эркин заряд ташувчига айланади ва кучланиш таъсир эттирилса, у ток ҳосил қилишда иштирок этади. электрон йўқотилиши натижасида атом мусбат ионга айланади. бир вақтнинг ўзида валент зонада бўш сатҳ ҳосил бўлади ва валент электронлар ўз энергияларини ўзгартиришларига, яъни валент зонасининг бирор рухсат этилган сатҳидан …
4
ва валент зонасида ковакнинг юзага келиши 2 б-расмда мос ишоралар ёрдамида айланалар кўринишида тасвирланган. стрелка ёрдамида электроннинг валент зонасидан ўтказувчанлик зонасига ўтиши кўрсатилган. генерация натижасида юзага келган электронлар ва коваклар ярим ўтказич кристаллида яшаш вақти деб аталадиган бирор вақт мобайнида тартибсиз ҳаракатланадилар, сўнгра эркин электрон тўлиқ бўлмаган боғланишни тўлдиради ва боғланиш ҳосил бўлади. бу жараён рекомбинация деб аталади. ўзгармас температурада (бошқа ташқи таъсирлар мавжуд бўлмаганда) кристалл мувозанат ҳолатда бўлади. яъни, генерацияланган заряд ташувчилар жуфтлиги сони рекомбинацияланган жуфтликлар сонига тенг бўлади. бирлик ҳажмдаги заряд ташувчилар сони, яъни уларнинг концентрацияси, солиштирма электр ўтказучанлик қийматини беради. хусусий ярим ўтказгичларда электронлар концентрацияси коваклар концентрациясига тенг бўлади (ni= pi). n (negative сўзидан) ва p (positive сўзидан) ҳарфлари мос равишда электрон ва ковакка мос келади. киритмасиз ярим ўткзгичда ҳосил бўлган электрон ва коваклар хусусий эркин заряд ташувчилар ва уларга асосланган электр ўтказувчанлик эса – хусусий электр ўтказувчанлик деб аталади. 3. киритмали электр ўтказувчанлик ярим ўтказгичли асбобларнинг …
5
ннинг донор сатҳи wd дан ўтказувчанлик зонасига ўтишига мос келади (3 б - расм). киритмали атом мусбат зарядланган қўзғалмас ионга айланади. бундай киритма донор деб аталади. ярим ўтказгичли асбоблар ясашда кўп киритма атомлари киритилади (1 см3 ҳажмга 1014-1018 даражадаги атомлар). хона температурасида киритманинг ҳар бир атоми биттадан эркин электрон ҳосил қилади. коваклар эса хусусий ярим ўтказичлардаги каби кремний атоми электронларининг ўтказувчанлик зонасига ўтишидаги термогенерация ҳисобига ҳосил бўлади. 3 – расм. ярим ўтказгич таркибига катта даражадаги донор киритманинг киритилиши эркин электронлар концентрациясини оширади, коваклар концентрацияси эса хусусий ярим ўтказгичдагига нисбатан сезиларли камаяди. эркин заряд ташувчилар концентрациясининг кўпайтмаси n(p ўзгармас температурада ўзгармас қолади ва фақат ярим ўтказгич таъқиқланган зона кенглиги билан аниқланади. шуни ёдда тутиш керакки, т=300 к (хона температурасида) кремнийда np 0,64∙1020 см-3, германийда эса np 4∙1026 см-3. шундай қилиб, агар кремний кристаллига концентрацияси 1016 см-3 бўлган донор киритма киритилса, т=300 к да электронлар ўтказувчанлиги n=1016 см-3, ковакларники эса – атиги …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ярим ўтказгичли асбоблар"

1409026462_58845.doc s s s ³ @ @ , exp ÷ ø ö ç è æ - = kt wi n n n m e r n m p m n m n m n m др u r e r е др r r × = m u ( ) . e p n q j p n др m m + = r ; ÷ ø ö ç è æ = dx dn qd j n n дди r . ÷ ø ö ç è æ - = dx dp qd j p рдиф r ; n t n q kt dn m j m = × ÷ ÷ ø ö ç ç è æ = . p t …

DOC format, 163.5 KB. To download "ярим ўтказгичли асбоблар", click the Telegram button on the left.