ekologiya va atrof-muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari

PDF 10 pages 239.3 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 239.3 KB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1-mavzu: ekologiya va atrof-muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari. reja 1. ekologiyaning pedmeti, maqsadi va vazifasi. autekologiya va sinekologiya. 2. ekologiyaning tarixi 3. ekologiya obyektlarini kuzatish usullari 4. ekologiyaning qishloq xo’jaligidava inson hayotidagi ahamiyati 1. ekologiyaning pedmeti, maqsadi va vazifasi. autekologiya va sinekologiya. ekologiya yunoncha "oikos" (eykos) – yashash joyi, makon va «logos» – fan, so’zidan olingan bo’lib, tirik organizmlarning tevarak atrofdagi muhit bilan o’zaro munosabatini o’rganadigan biologik fan hisoblanadi. ekologiya muhit omillarining o’simlik va hayvonlar organizmiga ta’sirini, organizm va populyasiyaning muhit omillariga ko’rsatadigan reaksiyalarini, populyasiyalar soni va tizimini bir xil saqlovchi mexanizmlarni (jarayonlarni), tabiiy guruhlarning biologik mahsuldorligini, biogeosenozlar yoki ekosistemalarning harakatlanish qonuniyatlarini va biosferani o’rganadi. tirik tabiat qanday tuzilgan, qaysi qonunlar asosida mavjud va rivojlanadi, u inson ta’siriga qanday javob beradi, bularning barchasi ekologiyaning predmetidir. inson borki, hayot uchun kurashadi, tabiatning barcha injiqliklariga moslashishga intiladi, har bir kishi tabiat in’omlaridan foydalanadi, quradi, bunyod etadi. odatda inson biror maqsadni …

2 / 10

’r-ko’rona yondoshish, uning ehsonlaridan ayovsiz foydalanish pirovardida og’ir asorat qoldirishi mumkin. bizni o’rab turgan butun tabiat, borliq, ming yillar mobaynida shunday bir muvozanatga kelganki, uning bir bo’lagiga yetkazilgan ozor boshqa bo’laklariga ham salbiy ta’sir ko’rsatmay qolmaydi. tabiatga ta’sir etishda ba’zi jiddiy xatolarga yo’l qo’yilishi mumkin ekanligini orol fojiasi misolida yaqqol ko’rsatish mumkin. hozirgi zamon ekologiyasi odam va biosfera o’rtasidagi o’zaro munosabat masalalarini jadal o’rganmoqda. hozirgi zamon ekologiyasining yana muhim vazifalaridan biri bu biologik resurslardan oqilona foydalanish, odam faoliyati ta’sirida tabiat o’zgarishlarini oldindan ko’ra bilish, tabiatda kechayotgan jarayonlarni boshqarish yo’llarini o’rganish, zararkunandalarga qarshi kurashning zararsiz va samarador usullarini yaratish, sanoat korxonalarida chiqindisiz texnologiyani ishlab chiqish va joriy etish. ekologiya umumiy va xususiy yoki tarmoqli bo’ladi. umumiy ekologiya yoki sinekologiya har xil sistemalar (populyasiyalar, jamoalar va ekosistemalar) ning tuzilishini, xossalarini hamda ularning funksional prinsiplarini, xususiy ekologiya yoki autekologiya esa ayrim turlarning ular yashab turgan muhit bilan o’zaro munosabatini, turlarning muhitga ko’proq va …

3 / 10

ari natijasida unumdor yerlar eroziyaga uchrab unumsiz yerlarga aylanmoqda, dasht ekosistemasi degan tabiiy ekosistemalar deyarli yo’qolib bormoqda, inson qo’li tegmagan o’rmonlar ham juda kam qolgan. yer yuzi quruqligidagi o’rmonlar maydoni 75 % dan 25 % gacha kamaygan. agar yashil o’simliklar maydoni kengaytirilmasa, gidroenergiya va atom energiyasidan keng foydalanishga o’tilmasa, yana 100 yildan so’ng atmosferada kislorod kamayib, karbonat angidrit miqdori ko’payib kishi organizmining yashashi uchun xavf tug’diradi. qurg’oqchil mintaqalarda kishilarning xo’jalikdan noto’g’ri foydalanishi natijasida qayta cho’llanish hodisasi yil sayin kuchayib bormoqda. hozir yer kurrasi bo’yicha cho’llashgan maydonlar 30 mln km2 ga yetgan bo’lib, bu sayyoramiz quruqlik maydonining 20 % ni egallaydi. fan va texnika taraqqiy etgan sari insonning tabiatga ta’sir etish yo’llari va shakllari ko’payib, ular tabiatda bo’ladigan miqdor o’zgarishgagina emas, balki sifat o’zgarishlarga ham olib keladi. ekologiya tabiat bilan tirik organizmlarning uzviy bog’lanishini ifoda etar ekan, u shubhasiz tabiatni muhofaza qilishning ilmiy asosini tashkil etadi. 2. ekologiyaning tarixi ekologiya atamasini …

4 / 10

y qoplab olsa, boshqalarning ko’payishiga o’rin qolmaydi. shuning uchun dehqonlar ekinlarni o’toq qiladilar, asalarilar asalni bekorga yeydigan o’z jinslarini o’ldiradilar. beruniy - yer yuzining o’zgarishi o’simlik va hayvonlarning o’zgarishiga olib keladi, deb ta’kidlaydi. beruniy «saydana» degan asarida 1116 tur dori – darmonlarni tavsiflagan. beruniyning «qadimgi avlodlardan qolgan yodgorliklari» va «hindiston» degan asarlarida o’simlik va hayvonlarning tuzilishi hamda ularning tashqi muhit bilan aloqasi haqida ham qiziqarli ma’lumotlar keltiriladi. abu nasr farobiy (873-950) botanika, zoologiya, odam anatomiyasi va tabiatshunoslikning boshqa sohalarida fikr yuritib, tabiatda bo’lib turadigan tabiiy tanlanishni va insonlar tomonidan olib boriladigan sun’iy tanlanishni tan oladi. ekologiyaga doir fikrlarni buyuk davlat arbobi, shoir va tabiatshunos olim zahiriddin muhammad bobur (1482-1530) ham bayon qilgan. u o’zining "boburnoma" degan buyuk asarida o’simliklar va hayvonlarning o’xshash tomonlari va farqlari haqida aniq dalillar keltiradi. samarqand, buxoro hududlarida o’sadigan o’simliklar (archalar, butalar, sarv daraxtlari, zaytunlar, chinorlar) va hayvonlarning ko’pchiligi hindistonda o’sadigan o’simliklar va yashaydigan hayvonlarga o’xshash …

5 / 10

a asos soladi (1832 y.). biroq ekologiya hamma olimlar tomonidan tan olingan fan sifatida faqatgina 1900 yillari shakllandi. dastavval o’simliklar va hayvonlar ekologiyasi sohasida kuzatishlar olib borgan f.klements va v.shelfordlar, moddalar almashinuvi va oziqa zanjiri konsepsiyalariga asos solgan. t.lindeman va dj.xatchinsonlar va ko’l sistemalarini kuzatgan e.birdje va chana djudeye hamda shularga o’xshash boshqa olimlarning kuzatishlari umumiy ekologiya fanining nazariy asoslarini tashkil etdi. xx asr boshlarida o’simlik va hayvonlarning tashqi muhit bilan o’zaro ta’sirini o’rganish bosh masala qilib qo’yildi. shu bilan birgalikda organizmlarning ichki suv havzalarida yashash sharoitini o’rganish ham boshlab yuborildi. suvda yashovchi organizmlarni o’rganuvchi gidrobiologlar biomassa (nemis olimi t.demol), biosenoz mahsuloti (r.demol, a.tineman) tushun- chalarini ta’riflab berdilar. ekologlar o’z tajribalarini dala sharoitida olib boradigan bo’ldilar. ular zararkunandalar, kemiruvchilar va ov qilinadigan sut emizuvchilar sonining o’zgarib turishini tahlil qildilar, qor qoplamining hayvonlarga ta’sirini o’rgandilar, tuproqda yashaydigan umurtqasizlarni tekshirdilar. ekologiya fanini rivojlantirishga ekosistema va biogeosenoz tushunchalarining shakllanishi ham katta hissa qo’shdi. …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologiya va atrof-muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari"

1-mavzu: ekologiya va atrof-muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari. reja 1. ekologiyaning pedmeti, maqsadi va vazifasi. autekologiya va sinekologiya. 2. ekologiyaning tarixi 3. ekologiya obyektlarini kuzatish usullari 4. ekologiyaning qishloq xo’jaligidava inson hayotidagi ahamiyati 1. ekologiyaning pedmeti, maqsadi va vazifasi. autekologiya va sinekologiya. ekologiya yunoncha "oikos" (eykos) – yashash joyi, makon va «logos» – fan, so’zidan olingan bo’lib, tirik organizmlarning tevarak atrofdagi muhit bilan o’zaro munosabatini o’rganadigan biologik fan hisoblanadi. ekologiya muhit omillarining o’simlik va hayvonlar organizmiga ta’sirini, organizm va populyasiyaning muhit omillariga ko’rsatadigan reaksiyalarini, populyasiyalar soni va tizimini bir xil saqlovchi mexanizmla...

This file contains 10 pages in PDF format (239.3 KB). To download "ekologiya va atrof-muhit muhofazasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologiya va atrof-muhit muhofa… PDF 10 pages Free download Telegram