statistika faniga kirish

DOCX 11 pages 33.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.5 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

1-mavzu. statistika faniga kirish. “statistika” fanining predmeti va uslubi reja: 1.1. statistika to’g’risida umumiy tushuncha. 1.2. statitsika fani predmeti va uning o’ziga xos xususiyatlari. 1.3. statistika fani metodi. 1.4. bozor iqtisodiyoti sharoitida statistika roli va ahamiyati. 1.1. statistika to’g’risida umumiy tushuncha. jamiyat hayoti, turmushi haqidagi ma’lumotlarga bo’lgan amaliy ehtiyoj statistikani yaratdi. ilk bor statistikaning vujudga kelishi amaliy ehtiyojlar bilan uzviy bog’liq bo’lgan. qadim zamonlardayoq qurolli kuchlarga layoqatli kishilar sonini bilish, soliqqa tortish obyektlarini belgilash zarurati tug’ilgan, natijada aholi soni, uning yoshi va jinsi jihatdan tuzilishi haqidagi ma’lumotlarga ehtiyojlar paydo bo’ldi. bu esa davlatni aholi soni va tarkibida bo’layotgan o’zgarishlar ustidan kuzatishlar olib borishga undagan. fuqarolik munosabatlari rivojlanib borgan sari ular bilan bevosita bog’liq bo’lgan voqyealarni qayd qilishga zaruriyat ortib borgan. shuning uchun tug’ilish, o’lish, nikohga olish, ajralish kabi hodisalarni yozib borish tartibi o’rnatilgan, keyinchalik esa odamlarning bir joydan ikkinchisiga ko’chib yurishi bilan bog’liq bo’lgan migrasiyasi (harakati)ni qayd qilish tartibi belgilangan. …

2 / 11

aro iqtisodiy aloqalarning rivojlanishi, butun jahon xo’jaligining shakllanishi va taraqqiy etishi ayrim milliy iqtisodiyot va butun jaxon xo’jaligi miqyosida tovar va xizmatlar hamda daromadlarni yaratish, taqsimlash va istemol qilish jarayonlarini har taraflama tasvirlaydigan batafsil hisob-kitob yuritishni talab qiladi. hozirgi kunda bu masala ayrim milliy davlatlar va xalqaro tashkilotlarning dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. ma’lumotlarda ifodalangan tartib-qoidalarni anglash ishtiyoqi, tushuntirish yo’llarini topish zaru-riyati statistikani fan sohasiga aylan-tirdi. ammo, ilk bor vujudga kelishidayoq statistika davlatni boshqarish muhim quroli sifatida shakllangan va rivojlanib borgan bo’lsa ham, shu bilan bir vaqtda ko’pdan ko’p voqyealarni, faktlarni miqdoriy jihatdan hisobga olish va malum darajada tartibga solish natijasida ilmiy jihatdan juda qiziqarli materiallar ham jamg’arildi. bu ishning dastlabki onlaridayoq sezgir kuzatuvchi tarqoq butunlay tasodifiy tuyulgan o’g’il yoki qiz bola tug’ilish soni, nikoxlanish, yoki u yo bu yoshda o’lish soni va hokazo, shularga o’xshash hodisalarda malum tartib- qoidalar borligini payqab hayratda qoldi. natijada buning sabablarini anglash ishtiyoqi kishida uyg’onib,ularni …

3 / 11

odisalarni o’lchash natijasida hosil bo’ladi. pirovard oqibatda statistik tafakkur uslubi, ya’ni statistika nazariyasi va uslubiyati (metodologiyasi) shakllandi. endi bu uslub nafaqat ijtimoiy-iqtisodiy voqyealarni o’rganishda, balki boshqa sohalarni ham birin ketin egallay boshladi. hozirgi vaqtda u deyarlik barcha fan va texnika sohalarida, tajriba-eksperimentlarda, fizika, kimyo, biologiya, arxeologiya, agronomiya, tibbiyot, psixologiya, sosiologiya, pedagogika, tilshunoslik, harbiy ishlar va hatto tasviriy san’atda hamda musiqa bastalashda qo’llanilmoqda. shunday qilib, statistika yuzaki qarashda oddiy so’z bo’lsa ham, lekin ko’p qirrali mazmunga ega. statistika lotincha “status” - ahvol, holat so’zi bilan italyancha “state” - davlat so’zidan kelib chiqib, davlat ahvoli haqidagi fan. etimologiya, ya’ni so’zlarni kelib chiqishi jihatidan bu atama bevosita qandaydir bitta klassik - grekcha yoki lotincha ildizga ega emas. u lotincha “status”, ya’ni ahvol, holat degan so’zning italyancha “state” - davlat degan so’z qiyofasini olishidan kelib chiqadi. statistika so’zi kundalik hayotga va ilm-fanga xviii asrda kirib keldi. dastlab, savdo va moliya kapitali hamda pul munosobatlari …

4 / 11

izda mamlakat iqtsodiyoti va aholisi haqidagi ma’lumotlar to’plami statistika deb yuritilsa ham, ammo u o’tgan asrlardagi “davlatshunoslik” dan tubdan farq qiladi. hozirgi zamon statistikasi davlatshu-noslikdan axborotlar-ning to’laligi, turli tumanligi va xarakteri bilan tubdan farq qiladi. bu farq nafaqat axborot turlari ko’pligi va to’laligida ko’zga tashlanib qolmasdan, shu bilan birga ularning xarakterida ham yaqqol kuzatiladi. endi statistika deganda faqat miqdoriy ifodalangan axborotlar tushuniladi. masalan, muayyan davlatda qanday siyosiy tizim xukmronligi, qaysi til davlat tili ekanligi statistikaga hyech qanday aloqasi yo’q, ammo siyosiy firqolar soni, ularning maqsadi, a’zolar soni va boshqa belgilar bo’yicha taqsimlanishi, yetakchi firqo tashkilotlari a’zolarining ijtimoiy holati, yoshi, jinsi va boshqa belgilari bo’yicha taqsimoti, qaysi tilda qancha aholi gaplashishi va hokazolar - bular statistikadir. mamlakat hududiy bo’linmalarining ro’yhati yoki jo’g’rofiy xaritada joylanishi statistika emas, biroq aholini soni, sanoat tarmoqlari va hokazolarning hududiy kesimda taqsimoti statistikadir. statistikaga oid ma’lumotlar uchun umumiy o’ziga xos xususiyat shundan iboratki, ular ayrim yakka hodisalarga …

5 / 11

a yangisi yoki ikkinchi boshqa to’plam paydo bo’lmaydi. agarda hodisa yakkayu yagona bo’lib, keyinchalik unga o’xshash hodisa yuzaga chiqishi kutilsa, u holda bu hodisa mustaqil statistika obyektini tashkil etadi. masalan, asakadagi o’zbek-quriya qo’shma yengil mashinalar ishlab chiqaruvchi korxona ishga tushishi bilan respublika xo’jaligida yangi tarmoq shakllanishiga asos solindi. demak, bu korxona statistika, obyekti hisoblanadi, chunki keyinchalik unga o’xshash mashinasozlik korxonalari vujudga kelishi mumkin, xaqiqatda ham paydo bo’la boshladi. statistika so’zi paydo bo’lishidan boshlab, to hozirgacha ham ko’plik, ham birlik sonda ishlatilib kelindi va qo’llanilmoqda. burunlari mamlakat aholisiga oid ma’lumotlar, turli masalalarni tasvirlaydigan axborotlar tegishli hodisa yoki predmet nomi bilan birgalikda falon voqyea statistikalari deb atalar edi, masalan aholi statistikalari (ya’ni soni), uning yosh - jinsiy yoki milliy taqsimoti statistikalari (soni), tug’ilish yoki o’lish statistikalari (soni), savdo statistikalari, baho statistikalari, siyosat statistikalari va hokazo. shu bilan birga statistika so’zi birlik shaklda ham ishlatildi, jumladan yuqorida ta’kidlaganimizdek, davlatning turli diqqatga sazovor tomonlarini …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "statistika faniga kirish"

1-mavzu. statistika faniga kirish. “statistika” fanining predmeti va uslubi reja: 1.1. statistika to’g’risida umumiy tushuncha. 1.2. statitsika fani predmeti va uning o’ziga xos xususiyatlari. 1.3. statistika fani metodi. 1.4. bozor iqtisodiyoti sharoitida statistika roli va ahamiyati. 1.1. statistika to’g’risida umumiy tushuncha. jamiyat hayoti, turmushi haqidagi ma’lumotlarga bo’lgan amaliy ehtiyoj statistikani yaratdi. ilk bor statistikaning vujudga kelishi amaliy ehtiyojlar bilan uzviy bog’liq bo’lgan. qadim zamonlardayoq qurolli kuchlarga layoqatli kishilar sonini bilish, soliqqa tortish obyektlarini belgilash zarurati tug’ilgan, natijada aholi soni, uning yoshi va jinsi jihatdan tuzilishi haqidagi ma’lumotlarga ehtiyojlar paydo bo’ldi. bu esa davlatni aholi soni va tarkibida bo’layot...

This file contains 11 pages in DOCX format (33.5 KB). To download "statistika faniga kirish", click the Telegram button on the left.

Tags: statistika faniga kirish DOCX 11 pages Free download Telegram