ҳуқуқ нормалари

DOCX 8 стр. 24,3 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 24,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

9-мавзу: ҳуқуқ нормалари ўқув машғулотининг натижасида талабада ҳуқуқ нормалари тушунчаси, белгилари, ҳуқуқ нормасининг тузилиши: гипотеза, диспозиция ва санкция, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда ҳуқуқ нормаларини баён этиш усуллари ва ҳуқуқ нормаларини турли асосларга кўра таснифлаш тўғрисида тушунчалар шаклланади. · ҳуқуқ нормаси ўзида нималарни ифодалайди? ҳуқуқ нормаси – давлат томонидан ўрнатиладиган, маъқулланадиган, муҳофазаланадиган, муайян шаклда ифодаланадиган, ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган умуммажбурий юриш-туриш (хулқ-атвор) қоидаси. ҳуқуқ нормаси ҳуқуқ мазмунининг бошланғич нуқтаси ҳисобланади. ҳуқуқ нормасининг белгилари: - давлат томонидан ўрнатилади, халқнинг иродасини ўзида акс эттиради; - давлат томонидан муҳофазаланади; - умуммажбурийлик характерига эга; - расмий аниқликка эга; - норматив (ваколат берувчи ва мажбурият юкловчи) характерга эга. гипотеза – ҳуқуқ нормасида белгиланадиган қоида қандай шароит ва ҳолатда ким томонидан амалга оширилиши кўрсатилади. гипотеза ҳуқуқ нормасининг бир қисми бўлиб, унда диспозицияда кўрсатилган қоиданинг кучга кириши учун зарур бўлган муайян аниқ ҳаётий ҳолатлар (воқеа, ҳаракат, ҳолатлар) ўзининг ифодасини топади. ҳуқуқ нормаларининг амал қилиши билан боғлиқ бўлган битта шарт-шароит …

2 / 8

анлигини баён этади. масалан, ўзбекистон республикаси жиноят процессуал кодексининг 322-моддасида жиноят ишини қўзғатиш асос ва сабаблари баён қилинган бўлиб, жиноят ишини қўзғатишнинг муқаррарлиги тўғрисидаги мажбуриятни бажариш санаб ўтилган сабаб ва асослардан бирининг мавжудлиги билан амалга оширилиши мумкин. диспозиция – лотинча, “dispositio” – жойлашув. диспозиция ҳуқуқ нормасининг бир қисми бўлиб, унда гипотезада кўрсатилган ҳолатлар мавжуд бўлганида ҳуқуқ субъектлари риоя этишлари лозим бўлган хатти-ҳаракат қоидаси (ҳуқуқ ва мажбуриятлари) ифодаланган бўлади. бу юридик норманинг ўзаги, ҳуқуққа мувофиқ ҳулқ-атвор намунаси, моделидир. бироқ диспозиция тартибга солиш хусусиятларини гипотеза ва санкция билан биргаликдагина намоён эта олади, ҳаракатда бўлади. юриш-туриш қоидасининг ифодаланишига кўра диспозициялар оддий, мураккаб ва муқобил ҳамда хулқ-атвор қоидаларини баён қилишнинг тўлалиги бўйича тавсифловчи, бланкет ва ҳавола этувчидиспозицияларга бўлинади. оддий диспозиция хулқ-атвор,юриш-туришнинг конкрет вариантини унинг мазмунини тўла очиб бермаган ҳолда кўрсатиб ўтади. масалан, ўзбекистон республикаси конституциясининг 10-моддаси мазмунига биноан, ўзбекистон республикаси халқи номидан фақат у сайлаган республика олий мажлиси ва президенти иш олиб бориши мумкин. …

3 / 8

ринбосари айблов хулосаси билан келган жиноий ишни кўриб чиқиб, қуйидаги қарорлардан бирини чиқариши мумкин: 1) айблов хулосасини тасдиқлаш ва судга юбориш тўғрисида; 2) айблов хулосасини жиддий бўлмаган ўзгартиришлар билан тўлдириб, тасдиқлаш ва судга юбориш тўғрисида; 3) қўшимча терговга қайтариш ҳақида; 4) иш юритишни тўхтатиш ҳақида; 5) ишни тугатиш ҳақида. тавсифловчи диспозиция - ҳуқуқбузарлик белгиларининг тўлиқ баёнини ўз ичига олади (масалан, жк нинг 169-моддаси: ўғрилик - ўзгалар мулкини яширин равишда эгаллаб олиш (қонунда, гарчанд бу мантиқан ўринли бўлмаса-да, талон-торож қилиш, деб ёзилган). бунда норма диспозицияси ҳаммага тушунарли бўлиши учун маълум бир маънода, қисқа шаклда изоҳ берилади. бланкет диспозиция ҳуқуқбузарликнинг белгиларини аниқлаш учун шу қонунда ёки қонунчиликнинг бошқа соҳалари нормаларида белгиланган тегишли қоидаларга ҳавола қилади. масалан, жиноят кодексида ёнғин хавфсизлиги, техника хавфсизлиги, саноат санитарияси ёки меҳнатни муҳофаза қилишнинг бошқа қоидаларини бузганлик учун жиноий жавобгарлик белгиланган. бу қоидаларнинг мазмуни жиноят кодексида эмас, балки жкнинг моддаларини қўллашда мурожаат қилиш зарур бўлган бошқа норматив ҳужжатларда …

4 / 8

ҳуқуқ нормаларида давлатнинг аниқ битта мажбурлов чораси кўрсатилади. нисбатан аниқ санкцияли ҳуқуқ нормалари эса турли хил жазо турларидан бирини ёки ҳуқуқий таъсир чораларидан бирини қўллашни назарда тутади. масалан, маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 131-моддасида ифодаланган ҳуқуқ нормасининг ҳайдовчиларнинг транспорт воситаларини алкоголли ичимликдан, гиёҳванд модда таъсиридан ёки ўзгача тарзда маст ҳолда бошқариши тўғрисидаги таъқиқидан иборат диспозицияси бузилганда маъмурий жарима ёки транспортни бошқариш ҳуқуқидан маҳрум қилиш каби жазоларнинг бирини қўллашни назарда тутувчи санкциясига мурожаат этилади. кумулятив санкцияли ҳуқуқ нормалари ўзида асосий жазодан ташқари қўшимча жазо берилишини ҳам назарда тутади. хусусан, ўзбекистон республикаси жкнинг 43-моддасида “жазо тизими” белгиланган бўлиб, унга кўра жиноят содир этишда айбли деб топилган шахсларга нисбатан муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш фақат асосий жазо сифатидагина эмас, балки қўшимча жазо тариқасида ҳам қўлланилиши мумкин. ҳуқуқ нормаларининг гипотеза, диспозиция ва санкцияга бўлиниши мантиқий норма деб таърифланади. чунки мантиқий норма унсурлари ўзаро бир-бири билан боғлиқ ва норматив ҳужжатлар матнларида қуйидаги шартли схемада ифодаланади: “агар . …

5 / 8

сининг 29-моддасига биноан, “ҳар ким фикрлаш, сўз ва эътиқод эркинлиги ҳуқуқига эга…”. 2) ҳуқуқ субъектига муайян ҳаракатларни содир этиш лозимлигини (шартлигини) кўрсатувчи ҳуқуқ нормаларимажбурият юкловчи нормалардейилади. масалан, ўзбекистон республикаси конституциясининг 51-моддасида “фуқаролар қонун билан белгиланган солиқлар ва маҳаллий йиғимларни тўлашга мажбурдирлар”, дейилган ва бу қоида мажбурият юклаш характерига эга. 3) ҳуқуқ субъектига муайян хатти-ҳаракатларни содир этишни ман қилувчи нормалар таъқиқловчи нормалар, деб аталади. масалан, ўзбекистон республикаси конституциясининг 58-моддасида мустаҳкамлаб қўйилган “…давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг жамоат бирлашмалари фаолиятига аралашишига, шунингдек жамоат бирлашмаларининг давлат органлари ва мансабдор шахслар фаолиятига аралашишига йўл қўйилмайди”, деган қоида таъқиқловчи норма ҳисобланади. булардан ташқари, ҳуқуқ нормалари бошқа бир қатор мезонлар асосида ҳам таснифланади. жумладан, ҳуқуқ нормалари ўзида хатти-ҳаракатни шакллантиришнинг мавҳумлигига қараб абстракт(мавҳум)ваказуистик нормаларга, гипотезада мустаҳкамланган ҳолатнинг фактик жиҳатлари аниқ ёки нисбий эканлигига қараб аниқ ва нисбий аниқ нормаларга, гипотезанинг ҳажмига қараб оддий, мураккаб ва альтернатив нормаларга, диспозициянинг аниқлигига қараб мутлақ аниқ, нисбатан аниқ ва бланкет нормаларга,ҳуқуқий …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳуқуқ нормалари"

9-мавзу: ҳуқуқ нормалари ўқув машғулотининг натижасида талабада ҳуқуқ нормалари тушунчаси, белгилари, ҳуқуқ нормасининг тузилиши: гипотеза, диспозиция ва санкция, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда ҳуқуқ нормаларини баён этиш усуллари ва ҳуқуқ нормаларини турли асосларга кўра таснифлаш тўғрисида тушунчалар шаклланади. · ҳуқуқ нормаси ўзида нималарни ифодалайди? ҳуқуқ нормаси – давлат томонидан ўрнатиладиган, маъқулланадиган, муҳофазаланадиган, муайян шаклда ифодаланадиган, ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган умуммажбурий юриш-туриш (хулқ-атвор) қоидаси. ҳуқуқ нормаси ҳуқуқ мазмунининг бошланғич нуқтаси ҳисобланади. ҳуқуқ нормасининг белгилари: - давлат томонидан ўрнатилади, халқнинг иродасини ўзида акс эттиради; - давлат томонидан муҳофазаланади; - умуммажбурийлик характерига эга...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (24,3 КБ). Чтобы скачать "ҳуқуқ нормалари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳуқуқ нормалари DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram