estetika nazariyasi

PPT 31 pages 3.9 MB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.9 MB

File type PPT

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

urdu pedagogika fakulteti bt va sti yo’nalishi 303-guruh talabasi bekchanova rayhonning sotsiologiya fanidan taqdimoti. estеtika nazariyasi reja 1. estetika tushunchasi mohiyati. 2. falsafa tarixida estetik qarashlar evolutsiyasi. 3. estetika va dizayn. tabiat estetikasi va lanshaft dizayn. 4. san’at antropogenez omili. san’atdagi inqiroz(degumanizatsiya). estеtika (nafоsatshunоslik) eng qadimgi fanlardan biri. uning tariхi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga оladi. birоq u o’zining hоzirgi nоmini xviii asrda оlgan. ungacha bu fanning asоsiy muammоsi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulоhazalar har хil san’at turlariga bag’ishlangan risоlalarda, falsafa hamda ilоhiyot bоrasidagi asarlarda o’z aksini tоpgan edi. «estеtika» atamasini birinchi bo’lib buyuk оlmоn faylasufi alеksandr baumgartеn (1714—1762) ilmiy muоmalaga kiritgan. bunda u bоshqa bir ulug’ оlmоn faylasufi g. laybnist (1646-1716) ta’limоtidan kеlib chiqqan hоlda munоsabat bildirgan edi. laybnist insоn ma’naviy оlamini uch sоhaga: aql – idrоk, irоda-iхtiyor, his-tuyg’uga bo’ladi va ularning har birini alоhida falsafiy jihatdan o’rganish lоzimligini ta’kidlaydi. baumgartеngacha aql – idrоkni o’rganadigan fan …

2 / 31

keyinchalik firdavsiy «shohnoma»sidan o‘rin olgan buyuk turk hoqoni alp er to‘nga-afrosiyobning siyovush, kaykovus, kayxusrav bilan bo‘lgan munosabatlari buning dalilidir. ayni paytda, bu qadimgi ikki mintaqa orasida madaniy, ma’rifiy aloqalar yo‘lga qo‘yilganligi shubhasizdir. hususan, mashhur zardushtiylikning muqaddas kitobi «avesto»ning taqdiri bunga misol bo‘la oladi. bundan 3 ming yil avval qadimgi xorazmda spitoma urug‘idan dunyoga kelgan zardusht dastlab o‘z o‘lkasida axura mazda dinini targ‘ib etishda ko‘p qiyinchiliklarga duch kelgach, o‘zga yurtlarga bosh olib ketadi. qadimgi yunon mutafakkirlarining estetik qarashlari (suqrot, aflotun, arastu) qadimgi yunon mumtoz falsafasi haqida gap ketganda ko‘pgina adabiyotlarda uni go‘yo yunonistonda o‘z-o‘zidan paydo bo‘lib qolgan aqliy yuksaklik, ya’ni, yunonlarning (ovro‘paliklarning) boshqa irqlarga nisbatan buyukligidan dalolat beruvchi hodisa sifatida talqin etiladi. suqrot (miloddan avvalgi 469-399 yillar) jahon falsafasida birinchi bo‘lib antropologik yondoshuvga asos solgan mutafakkir, ungacha falsafaga faqat kosmologik yondoshuv hukmron edi. u diqqatni kosmos-fazoga emas, balki insonga qaratdi, insonni amaliy xatti-harakati, axloqiyligi nuqtai nazaridan o‘rganishga kirishdi. suqrot axloqshunoslik va …

3 / 31

i. go‘zallikning nisbatan yuksak ifodasi esa, tirik jonzotlarda, ayniqsa, insonda namoyon bo‘ladi. go‘zallikning yana bir belgisi, arastu fikriga ko‘ra, miqdorning cheklanganligi. «jonsiz narsalar kabi jonli mavjudotlar ham hajman oson ilg‘ab olinadigan bo‘lishlari kerak, deydi faylasuf- shunga o‘xshash fabula ham oson esda qoladigan cho‘ziqlikka ega bo‘lishi shart». go‘zallikning eng muhim belgisini esa, arastu uzviy yaxlitlik deb ataydi. uning talqiniga ko‘ra, yaxlitlik ibtido, markaz va intihodan iborat bo‘ladi. arastugacha go‘zallik va ezgulik aynanlashtirilar edi. arastu esa birinchi bo‘lib ularni farqlaydi; ezgulik faqat harakat orqali, go‘zallik harakatsiz ham voqe bo‘ladi, degan fikrni o‘rtaga tashlaydi. musulmon sharqi mutafakkirlarining estetik g‘oyalari (forobiy, ibn sino, imom g‘azzoliy). forobiyning qarashlarida ezgulik bilan go‘zallik ma’lum ma’noda aynanlashtiriladi, biri ikkinchisida yashovchi hodisalar sifatida talqin etiladi. shuning uchun uning asarlarida «go‘zal xatti-harakatlar», «go‘zal qilmishlar» degan iboralarni uchratish mumkin. go‘zallikka etishishni u falsafa tufayli ro‘y beradi, deb hisoblaydi. yana bir buyuk qomusiy olim, bobokalonimiz ibn sino (980-1037). «ishq risolasi» asarida muhabbatning …

4 / 31

ning tug‘maligi, tabiiyligi va uni anglab etish orqali xis qilish borasida hozir ham baxsli qarashlarning mavjudligi g‘azzoliy o‘rtaga tashlagan estetika muammolari hanuz dolzarb ekanini tasdiqlaydi. umumestetik kategoriyalar nafosat dahshatlilik mubolag‘a garmoniya hazil forig‘lanish qahramonlik ideal latofat go‘zallik fojeaviylik kulgulilik ulug‘vorlik hunuklik disgarmoniya go‘zallik - ma’naviy va moddiy xususiyatga ega bo‘lgan, ijtimoiy hayotda favqulodda ahamiyat kasb etuvchi tushuncha bo‘lib, narsa-hodisalarning inson tafakkurida lazzatning uyg‘unlik, me’yor, hamohanglik, mutanosiblik, maqsadga muvofiqlik asosida namoyon bo‘lishidir. tabiat estetikasi insonni uyg‘unlikka asoslangan go‘zallikni ko‘rish, xis qilish, zavqlanish va qadrlashga o‘rgatadi. chunki, tabiat go‘zalligi ko‘z bilan ko‘rish, qalb bilan his etish va harakat bilan barpo etish orqali idrok etiladi. bu jarayon uchta jihatni to‘laqonli anglash va munosabatda bo‘lishni taqozo etadi. bu: a) tabiiy organizmning o‘ziga xos tuzilishi va o‘zaro mutanosibligini; b) doimiy harakatda, rivojlanishda bo‘lgan jonli organizmning o‘ziga xos xususiyatlarni; v) tabiiy ob’ektlarga xos bo‘lgan dekorativ nafosatni. bunday hodisa odatda san’at orqali etkazib beriladi. ekoestetikaning xxi asr …

5 / 31

ing tabiatga, jamiyatga, turmush tarziga, atrof-muhitga bo‘lgan munosabatida tobora aks etmoqda. ekoestetika quyidagi prinsiplarga asoslanadi: dunyoni ekologik manzarasiga estetik munosabat. inson hayoti- hayvonot dunyosi - nabotot olami uyg‘un rivojlanishi. atrof-muhitni muhofaza qilishning estetik asoslari. tabiatni estetik qadriyat sifatida baxolash. tirik organizmlar bir butunliginini estetik anglash. tabiiy jarayonlar va hodisalarning antropotsentrikdan biotsentrik va politsentrikka o‘zgarishi usulini qo‘llash. ekologik tanglikning estetik madaniyat tangligi sifatida xis etish. ishlab chiqarish munosabatlarni estetik mezonlar asosida tartibga solish. ekoestetika va etikosferaning axloqiy-estetik maqomini anglash. insoniyat barqaror rivojlanish konsepsiyasiga tabiat va jamiyat koevolyusiyasi sifatida estetik baho berish. atrof-muhitga bepisandlik, tabiat ne’matlariga hurmatsizlik, o‘simlik va nabotot olamiga e’tiborsizlik bugungi kunga kelib pirovardida inson va uning genofondiga salbiy ta’sirini o‘tkaza boshladi. bundan tashqari, tabiatga g‘ayriestetik munosabat biologik xilma-xillikning qisqarishiga, katta hajmdagi sanoat va boshqa xil chiqindilarning ko‘payishiga, cho‘llanish, er va suv resurslari degradatsiyasiga hamda mintaqaviy va global miqyosda echilishi zarur bo‘lgan muammolarni keltirib chiqardi. bu muammolar inson hamda uning …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "estetika nazariyasi"

urdu pedagogika fakulteti bt va sti yo’nalishi 303-guruh talabasi bekchanova rayhonning sotsiologiya fanidan taqdimoti. estеtika nazariyasi reja 1. estetika tushunchasi mohiyati. 2. falsafa tarixida estetik qarashlar evolutsiyasi. 3. estetika va dizayn. tabiat estetikasi va lanshaft dizayn. 4. san’at antropogenez omili. san’atdagi inqiroz(degumanizatsiya). estеtika (nafоsatshunоslik) eng qadimgi fanlardan biri. uning tariхi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga оladi. birоq u o’zining hоzirgi nоmini xviii asrda оlgan. ungacha bu fanning asоsiy muammоsi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulоhazalar har хil san’at turlariga bag’ishlangan risоlalarda, falsafa hamda ilоhiyot bоrasidagi asarlarda o’z aksini tоpgan edi. «estеtika» atamasini birinchi bo’lib buyuk оlmоn faylasufi alеksa...

This file contains 31 pages in PPT format (3.9 MB). To download "estetika nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: estetika nazariyasi PPT 31 pages Free download Telegram