sug’oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati va turlari

DOCX 7 pages 21.4 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.4 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

10-mavzu: sug’oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati va turlari. reja: 1. sug’oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati 2. ochiq zovurlar 3. yopiq zovurlar 4. tik zovurlar tayanch tushunchalar: ochiq gorizontal zovurlar, yopiq gorizontal zovurlar, tik zovurlar, zovur-quduq, kuzatish quduqlari,ta’sir etuvchi radius. adabiyotlar: 1, 2, 3,8, 9, 10, 11 1. zovurlashtirish deb, sug’oriladigan dehqonchilikda yerning sho’rlanishi va botqoqlanishiga qarshi kurashda sizot suvlarini suniy yo’l bilan chiqarib tashlash usuliga aytiladi. zovurning asosiy maqsadi- tuproqning tuz va suv rejimini tubdan yaxshilash uchun tuproq-gruntidan meyoridan ortiqcha sizot suvlarini chiqarib tashlashdir. ularning asosiy vazifasi:1) tuproqdan ortiqcha zararli tuzlarni yuvib chiqarib tashlash; 2) sizot suvlarini maqbul chuqurlikda saqlab turish. 3) chuchuklashtirilgan yoki sizot suvlar sathini tuproqning qayta sho’rlanishi hamda botqoqlanishiga imkon bermaydigan va unumdorligini taminlaydigan darajada saqlash. zovurlar yerning sho’rlanishi va botqoqlanishiga qarshi kurashdagi asosiy gidrotexnik tadbir bo’lib, ular suv-xo’jalik va agromeliorativ tadbirlar bilan qo’llaniladi. zovurlarning ahamiyati shundaki, ular tuproq-gruntdagi ortiqcha minerallashgan sizot suvlarni va sho’r yuvish davomida suvda erigan …

2 / 7

urlar orqalisizot suvlarni chiqarish. 3) tik (vertikal) zovurlar- maxsus quduqlardan sizot suvlarni nasoslar yordamida tortib chiqarish. 4) aralash zovurlar – ochiq yoki yopiq zovurlarga qo’shimcha o’rnatilgan tik quduqlar va ulardan cizot suvlarni tabiiy bosim bilan chiqishi. 2. ochiq gorizontal zovurlar asosan o’zbekistonning eskidan sug’orilib kelinayotgan yerlarida mavjuddir. ochiq zovurlar bir-biriga tutashgan ma’lum chuqurlikda va ma’lum masofada qazilgan kanal-chuqurlar yoki meliorasiya inshoatlaridir. bunday zovurlar loyiqali va loyiqasiz bo’lishi mumkin. loyiqali zovurlar tekis yerlarda, loyiqasiz zovurlar esa adir yoki relyefi notekis bo’lgan yerlarda qo’llaniladi. ochiq gorizontal zovurlar quyidagi tarmoqlardan iborat bo’ladi: guruh zovurlari, yig’ish zovurlari, kollektorlar, bosh ( magistral) kollektorlar. zovur va kollektorlardan yig’ilib chiqqan suvlar magistral yoki bosh kollektorlarga , ulardan suv qabul qilgich (vodopriyemnik)larga (dengiz, daryo, ko’l va hokazo) oqiziladi. ochiq zovurlar ekskovatorlarda qaziladi. kovlashda zovurlar nishabligi (0,001-0,002), ularning qdyaligi hamda tuproqning mexanik tarkibi hisobga olinadi. agar tuproqning tarkibi og’ir soz bo’lsa 1:0,5; o’rtacha bo’lganda 1:1 va yengil tarkibli bo’lganda …

3 / 7

zovur tubidan baland turgan vaqtdagina zovurga suv yig’iladi. ochiq zovurlar chuqurligi bo’yicha 2 ga bo’linadi: 1) umumiy chuqurligi, ya’ni yer yuzasidan zovurning tubigacha bo’lgan masofa. 2) ish chuqurligi, ya’ni yer yuzasidan zovurdagi sizot suvning sathigacha bo’lgan chuqurlikdir. zovurlarning chuqurligi sizot suvining satxddan pastda turishi kerak, shunda ular samarali faoliyat ko’rsatadi. zovurlarning chuqurligi sizot suvlariniyag chuqurligiga bog’liq holda quyidagicha bo’ladi: 1) guruq zovurlari chuqurligi 2,5-6,0 m 2) kollektorlar 4-5 m chuqurlikda kovlanishi maqsadga muvofiqsir. zovurlarni rejali joylashtirish ham muhim ahamiyatga ega. zovurlar yerniig asosiy nishabligi bo’ylab ikki sug’orish tarmog’ini o’rtasiga joylappirilgani ma’qul. chunki kanallardan sizib o’tgan suvlar shu zovurga tushushi kerak. zovurlar nishablikka nisbatan bo’ylama joylashtirilganda ko’ndalang joylashtirilganiga nisbatan ancha afzalliklarga ega bo’ladi. bo’ylama joylashtirilganda sizot suvlari katta tezlikda oqib kelib zovurga tushadi hamda kam loyqa bosadi. ochiq zovurlar orasidagi masofa quyidagi omillarga bog’lik bo’ladi: tuproq-gruntning suv o’tkazmaydigan qatlam chuqurliligiga; tuproq-gruntning suv-fizik xossalariga, xududning tabiiy zovurlashganlik darajasiga, sizot suvlarining pasayish tezligiga …

4 / 7

ladi. zovur oqimi moduli deb - bir gektar yerdan bir sekund davomida zovur orqali chiqib ketayottan suv miqdoriga aytiladi. u bir gektarga l/sek hisobida ifoda qilinadi. zovurlarning urtacha yillik oqim moduli gektariga 0,15-0,25 l/sek bo’lishi, sho’r yuvish davomida esa s,50-0,85 l/sek.ga ko’payishi mumkin. zovur oqimi modulining qiymati rosa, zovurlar oralig’idagi masofa qisqaroq olinadi va aksincha, modul miqdori kamaysa, zovur oralig’idagi masofa kattaroq olinadi. zovur oralig’idagi masofa zovur chuqurligiga va sizot suv sathining pasayish tezligiga ham bog’liq. amaliyotda kuchli sho’rlangan va sho’rhok yerlarni o’zlashtirishda hamda sizot suvlari yer oziga juda yaqin joylashgan yerlarda ochiq muvaqqat zovurlardan ham keng foydalaniladi. ochiq muvaqqat zovurlarning chuqurligi 0,8-1,2 m, tuproqning mexanik tarkibi bo’yicha, orasidagi masofa 40-80 m bo’ladi. ochiq muvakqat zovurlar s-100 markali ikkita traktorga tirkalgan km-800, km-1200 markali kanal qazigichlar yordamida olinadi va ular ochiq doimiy chuqur zovurlarga tutashtiriladi. 3. ochiq zovur va kollektorlarning asosiy kamchilliklari: a) tez ko’milib qoladi va uzanni o’t bosadi, …

5 / 7

ular sizot suvlar sathini butun dala bo’ylab yoki butun sug’oriladigan massiv bo’yicha bir zayilda pasaytiradi. sug’orishdan yoki sho’r yuvishdan keyin sizot suvlar sathi tezda pasayadi va shu tufayli sizot suvlarini maqbul chuqurlikda saqlab turish imkoniyatini beradi. tuproqning sho’rlanish darajasi asta-sekin kamayib boradi. bu zovur turi tuproq- gurunt ichida yopiq holda bo’lganligi uchun kata yer maydonini egallamaydi va yerdan foydalanish koeffisiyenti ochiq zovurlarga nisbatan yuqori bo’ladi. yopiq zovurlarni barpo qilish quyidagicha bo’ladi: ularni kovlashda kovushli ekskovatorlardan foydalaniladi.transheyaning tubi tekislanib 10-15 sm qalinlikda shag’al-filtrlar to’shaladi, shag’al-filtr ustidan uzunligi 33-100 sm bo’lgan sapol yoki 3-4 m asbasement quvurlar bir-biriga kiyishtirilgan holda yotqizib chiqiladi. quvurlarni 0,003-0,004 nishablikda yotqizish kerak. quvurlar tekis yotqizilib bo’lgandan keyin ularning ustiga yana shag’al-filtrlar solinib transheya ehtiyotlik bilan qo’miladi va zichlanadi. yopiq zovurlarning ish faoliyatini kuzatish uchun har 250-400 m masofada beton yoki asbosement quvurlardan nazorat quduklari qilinadi. bu quduqlar zovurdagi suvning oqishini nazorat qilish, shuningdek tuplangan oqizindilarni tozalash uchun …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sug’oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati va turlari"

10-mavzu: sug’oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati va turlari. reja: 1. sug’oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati 2. ochiq zovurlar 3. yopiq zovurlar 4. tik zovurlar tayanch tushunchalar: ochiq gorizontal zovurlar, yopiq gorizontal zovurlar, tik zovurlar, zovur-quduq, kuzatish quduqlari,ta’sir etuvchi radius. adabiyotlar: 1, 2, 3,8, 9, 10, 11 1. zovurlashtirish deb, sug’oriladigan dehqonchilikda yerning sho’rlanishi va botqoqlanishiga qarshi kurashda sizot suvlarini suniy yo’l bilan chiqarib tashlash usuliga aytiladi. zovurning asosiy maqsadi- tuproqning tuz va suv rejimini tubdan yaxshilash uchun tuproq-gruntidan meyoridan ortiqcha sizot suvlarini chiqarib tashlashdir. ularning asosiy vazifasi:1) tuproqdan ortiqcha zararli tuzlarni yuvib chiqarib tashlash; 2) sizot suvlarin...

This file contains 7 pages in DOCX format (21.4 KB). To download "sug’oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati va turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: sug’oriladigan yerlardagi zovur… DOCX 7 pages Free download Telegram