hayvon o'rganiy haqiqiyatining asosiy belgilari

DOCX 66 pages 10.4 MB Free download

66 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 10.4 MB

File type DOCX

Pages 66

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 66

1. ҳайвон организмларнинг асосий характерли белгилари. hayvonlar barcha yashash joylarini o'zlashtirdilar. ular quruqlikda va tuproqda, havoda, suvda va parazit turlari - boshqa organizmlarda yashashi mumkin. ular uchun umumiy bo'lgan hujayra tuzilishi, kimyoviy tarkibining birligi, ovqatlanish turi, o'sish xususiyatlari, metabolik jarayonlar, harakat qilish qobiliyati. ushbu belgilarning farqlari turli xil sharoitlarga bog'liq: suv yoki havo harorati, quyosh energiyasining mavjudligi, oziq-ovqat miqdori va tabiati.quvvat usuli.hayvon organizmining xususiyatlari birinchi navbatda ovqatlanish usuli bilan belgilanadi. shu sababli ular heterotroflardir. bu shuni anglatadiki, hayvonlar faqat tayyor moddalarni iste'mol qilishi mumkin. ular oziq-ovqatni turli yo'llar bilan olishadi. masalan, yirtqichlar o'z o'ljasiga hujum qiladi va saprotroflar o'lik organik moddalarni parchalaydi. parazit hayvonlar boshqa organizmlar bilan oziqlanadi. turli organlarning tuzilishi ovqatning xususiyatiga bog'liq. m 2. бир ҳужайралилар кенжа дунѐси (protozoa) асосий таксонлари. bir hujayrali hayvonlarning tanasi bitta hujayradan tashkil topgan, ko'pchiligi mikroskopik kattalikdagi organizmlardir. hamma hujayralar singari bir hujayralilar ham hujayra qobig'i, sitoplazma va uning ichida joylashgan bitta yoki …

2 / 66

, sporalilar, infuzoriyalar va boshqa tiplarga bo'linadi. 3.euglenozoaтипи, euglenoideaсинфи: характерлибелгилари infuzoriyalar (infuzoria, ciliophora) — yuksakrivojlanganbirhujayralihayvonlar tipi. tanasininguzunligi 12 mkmdan 3 mm gacha.tashqikoʻrinishiharxil; erkinvaoʻtroq, yakkavakoloniyaboʻlibyashovchiturlari bor. harakatlanishorganoidlaritanasiniqoplabturuvchikipriklardaniborat. tanasiyupqavapishiqpellikulaqobiqbilanqoplangan. yadrosi 2 xil: bittakattayadro (makronukleus) vabittayokibirnechakichikyadro (mikronukleus)daniborat. kattayadroloviyasimon, zanjirsimon, taqasimonyokiboshqashaklda, kichikyadrodumaloqboʻladi. i. hazmqilishvaayirishorganoidlarininganchamurakkabtuzilganligibilanboshqabirhujayralilardanfarqqiladi. erkinyashovchi i. da ogʻizoldichuqurchasi, ogʻiz, halqum, hazmqilishvakuollarivachiqarishteshigiboʻladi. qisqaruvchanvakuollari 2 ta, murakkabtuzilganboʻlib, sitoplazmadansuyuklikyigʻuvchiuzunnaychalar, su-yukdiksaqlovchirezervuarvachiqarishnaychasidaniborat. i. ningektoplaz-masidahimoyavazifasinibajaruvchiipsimonotiluvchitanachalar (trixo-sistalar) joylashgan.parazit i. ningogʻizteshigivaqisqaruvchanvakuollaribulmaydi. bakteriyalarvasuvutlari b-n, ogʻizsizparazitturlarifagotsitozusuldaoziqlanadi. i. ikkigaboʻlinish, ketma-ketboʻlinish, koʻpmartaboʻlinish, kurtaklanishorqalikoʻpayadi. i. da jinsiyjarayonikkitainfuzoriyaoʻrtasidairsiybelgilarningalmashinuvi (konʼyugatsiya) orqalisodirboʻladi.8000 gayaqinturimaʼlum.dengiz, chuchuksuvvatuproqdauch-raydi. 2 sinf (kipriklivasoʻruvchiinfuzoriyalar) gaboʻlinadi. ayriminfuzoriyalarhayvonlar (halqalichu-valchanglar, mollyuskalar, sutemizuvchilar) oshqozonidasimbiozyashaydi.kavshqaytaruvchisutemizuvchilarosh-qozonidaofrioskoleksinfuzoriyasiyashaydi.birqancha i. parazitlikqiladi.baliqlardaixtioftirius, uyhayvonlarivaodamlardabalantidiyparazitlikqilib, kattaziyonkeltiradi. ayriminfuzoriyalar (mas, tufelka) lab.hayvonlarihisoblanadi. 4.амѐбасимонлар (ameboid protozoa): умумийбелгилари, таксонлари. sarkodalila

3 / 66

r — sarkomastigoforalartipigamansubbirhujayralihayvonlarsinfi.tanasisirtdansitoplazmatikmembranabilanqoplangan; hujayraqobigʻiboʻlmaydi.koʻpchilikturlaritanasioqakyokikremniychigʻanoqichidajoylashgan; chigʻanoqteshiklaridansitoplazmasioʻsimtalari (soxtaoyoklar) chiqibturadi.soxtaoyoqlar (psevdopodiylar) harakatlanishvaoziqniqamrabolishvazifasinibajaradi. soxtaoyoklaryassiparraksimon, ipsimonyokinursimonboʻladi.yadrosibittayokibirnechta.chuchuksuvdayashaydigans.ningqisqaruvchivakuolalari bor. bakteriyalar, suvoʻtlar, shuningdek, birhujayralihayvonlarbilanoziqlanadi.koʻpchilik s noqulaysharoitdasistahosilqiladi. 2 gayokikoʻpmartaboʻlinish (shizogoniya) vakurtaklanishorqalijinssiz ham birxiltipdagigametalar (izogametalar) yokiharxiltipdagigametalar (anizogametalar) hosilqilishorqalijinsiykoʻpayadi. 4 ta kenjasinf (ildizoyoqlilar, nurlilar, quyoshlilar, akantariyalar)gaboʻlinadi. 11000 danortiqturimaʼlum.koʻpchilik s. dengizlarvachuchuksuvlarda, birqanchaturlarituprokdayoʻsinlibotqoqliklarvaoʻrmonlardayashaydi. ayrimturlari (mas, ichburugʻamyobasi) parazit. 5.alveolataтипи,apicomplexa=sporozoaкенжатипи,gregarineaсинфи:умумийбелгилари.gregarinalar500-1000tumio'zichigaoladi.hammagregarinalarumurtqasizhayvonlardaparazitlikqiladi.asosiyko'pchilikturlaribo'g'imoyoqlilar,asosanhasharotlamingichagidayashaydi.ayrimvakillarihalqalichuvalchanglar,ignaterililarvaqobiqlilardahamuchraydi.gregarinalamihayvonlamingtanabo'shlig'i,jinsiyorganlarivaboshqaorganlaridauchratishmumkin.gregarinalamingjinsiyko'payishio'zigaxosbòlib,boshqasporalilardankeskinfarqqiladi.ularorasidabo'g'imoyoqlilamingichagidayashovchihaqiqiygregarinalar(eugregarinida)turkumivakillariengmurakkabtuzilgan.tuzilishi.gregarinalarxilma-xilshaklda;kattaligi10mkmdan16mmgachabo'ladi.tanashaklivakattaligiulamingqaysiorgandaparazitlikqilishigako'pjihatdanbog'liq.ichakdayashovchigregarinalaranchayirik(16mmgacha)duksimon;tanabo‘shlig'idanolinganvakillariesayumaloqshakldabo‘ladi.anchamurakkabtuzilgangregarinalamingtanasidayadro

4 / 66

sijoylashganengyirikoxirgibo'limideytomeritdanvaundanoldingibo'limiprotomeritdeyiladi(13-rasm).protomeritdayopishuvorganiepimeritjoylashgan.epimeritog'izchavazifasinihambajaradi.deytomeritvaprotomeritbo'limlaribir-biridantiniqsitoplazmaqatlamibilanajralibturadi.buqatlamektoplazmadanhosilbo'ladi.gregarinalamingepimeritiichakdevorigayopishibturishuchunxizmatqilganisababliturlishaklgaegabo'ladi.gregarinalamingtanasitashqitomondanmustahkampellikulaqobiqbilanqoplangan.sitoplazmasijudaaniqchegarabilantiniqektoplazmavabirozqoramtir-qo'ng'irendoplazmagaajralibturadi.endoplazmadagranulashaklidagijudako'pzapasglikogenzarrachalaribo'ladi.glikogenmoddalaralmashinuvijarayonidako'psarfbo'ladi.ektoplazmadako'pinchatanabo'ylabvahalqashakldamuskultolalarijoylashgan.bumuskullamingqisqarishinatijasidagregarinalartanasiniqisqartirishiyokicho'zishimumkin.gregarinalamingharakatlanishorganoidlaribo'lmaydi.pellikulasidatanabo'ylabjoylashganmaxsusbo'rtmalamingto'lqinsimonharakadanishinatijasidaacta-sekinsirpanadi.ko'payishivahayotsikli.jinssizko'payishfaqatkamsonliarxegregarinalarhamdaneogregarinalarturkumlarivakillaridakuzatilgan.asosiyko'pchilikgregarinalar,xususanhaqiqiygregarinalarturkumivakillarifaqatjinsiyyo'lbilanko'payadi.jinsiyko'payishquyidagichaboradi.tanasima’lumbirkattalikkayetgangregarinalarepimeritiniyo‘qotadn;juft-juftbo'libbir-birigayopishib,sizigiyhosilqiladi(13drasm).sizigiyatrofigaumumiyqobiq(sista)hosilboiadi.sizigiydagiharqaysigregarinaningyadrosimustaqilravishdako‘pmartamitozyo'libilanbo'linadi.hosilbo'lganyadrobo'lakchalarisitoplazmachetibo'ylabjoylashadi.harqaysiyadrochaatrofigabirozsitoplazmaajralibchiqishinatijasidajudako'pjinsiyhujayralar(gametalar)hosilbo'ladi.sitoplazmaningishlatilmayqolganqismikeyinchalikyo'qolibketadi.bittasizigiyningharxilindividlari(gamontlari)dahosilbo'lgangametalaro'rtasidakopulyatsiya(juftlashish)sodirbo'ladi(juftlashadi).gregarinalardakopulyatsiyabirxilgametalar(izogamiya)yokiharxilkattalikdagigametalamingqo'shilishi(anizogamiya)tariqas

5 / 66

idasodirbo'lishimumkin. 6..споралилартипи.коккцидиясимонларсинфивакилларинингривожланиш цикли.уларникелтирибчиқарадиганкасалликлари.sporalilar(sporozoa)—birhujayralilarkenjadunyosigamansubgʻayvonlartipi.xivchinlilardankelibchiqqan.s.turlihayvonlarvaodamninghujayra,toʻqimavaorganlaridaparazitlikqilib,ogʻirkasalliklarnikeltiribchiqaradi.parazithayotkechirishtaʼsiridatanatuzilishibirmunchasoddalashgan.harakatlanishorganoidlari,qisqaruvchivaovqatxazmqiluvchivakuollaririvojlanmagan.hayotsiklisporaxrsilqilishbilantugallanadi;sporaqobigʻiparazitninoqulaymuhittaʼsiridanhimoyaqiladi.s.hayotsiklidajinssiz,jinsiyvasporogoniyajarayonlarialmashinibturadi.jinssizkoʻpayishhujayraningkoʻpmartaboʻlinishi(shizogoniya),jinsiykoʻpayishesakoʻpchiliksporalilardaikkixiltipdagigametalar(anizogametalar)ningkopulsiyasidaniborat.faqatfegarinalarbirxiltipdagigametalar(izogametalar)gʻosilqiladi.zigotasi,odatda,qalinpustbilanuralganboʻlib,ootsistadeyiladi.ootsistaichidasporogoniyanatijasidasporozoitlarhosilboʻlishibilanparazitningrivojlanishsiklitugallanadi.s.tipiga400danortiqturkiradi.s.tipifegarinalarvakoksidiyasimonlarsinflarigaajratiladi.ayrims.ningrivojlanishibittaxujayindaoʻtadi(koʻpchilikkoksidiyalar)vaootsistlariyordamidatarqaladi.boshqas.ningrivojlanishiikkitaxoʻjayinda,yaʼnijinssizkoʻpayishibirxoʻjayinda,gametogenezvasporogoniyadavrlariboshqaxoʻjayindaoʻtadi.bundays.hayvonlarvaodamgaalimentaryoʻlbilan(zararlanmaganhayvonzararlanganhayvonniyeyishi)yokiqonsoʻruvchihasharotlarorqali(bezgakparazitiningchivinopkaliyuqishi)oʻtadi. 7.7alveolata типи, apicomplexa=sporozoa (споралилар) кенжа типи, haematozoea (қон споралилар синфи): характеристикаси, тиббиѐтдаги аҳамияти муҳим вакиллари.sporalilar (sporozoa) — bir hujayralilar kenja dunyosiga mansub gʻayvonlar tipi. xivchinlilardan kelib chiqqan. s. turli hayvonlar va odamning hujayra, toʻqima va organlarida parazitlik qilib, ogʻir kasalliklarni keltirib chiqaradi. parazit hayot kechirish taʼsirida tana tuzilishi birmuncha soddalashgan. harakat

Want to read more?

Download all 66 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hayvon o'rganiy haqiqiyatining asosiy belgilari"

1. ҳайвон организмларнинг асосий характерли белгилари. hayvonlar barcha yashash joylarini o'zlashtirdilar. ular quruqlikda va tuproqda, havoda, suvda va parazit turlari - boshqa organizmlarda yashashi mumkin. ular uchun umumiy bo'lgan hujayra tuzilishi, kimyoviy tarkibining birligi, ovqatlanish turi, o'sish xususiyatlari, metabolik jarayonlar, harakat qilish qobiliyati. ushbu belgilarning farqlari turli xil sharoitlarga bog'liq: suv yoki havo harorati, quyosh energiyasining mavjudligi, oziq-ovqat miqdori va tabiati.quvvat usuli.hayvon organizmining xususiyatlari birinchi navbatda ovqatlanish usuli bilan belgilanadi. shu sababli ular heterotroflardir. bu shuni anglatadiki, hayvonlar faqat tayyor moddalarni iste'mol qilishi mumkin. ular oziq-ovqatni turli yo'llar bilan olishadi. masalan, yir...

This file contains 66 pages in DOCX format (10.4 MB). To download "hayvon o'rganiy haqiqiyatining asosiy belgilari", click the Telegram button on the left.

Tags: hayvon o'rganiy haqiqiyatining … DOCX 66 pages Free download Telegram