adabiy jarayon

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662584173.doc αζαρ adabiy jarayon reja: 1. adabiy jarayon tushunchasi. 2. adabiyot taraqqiyotining ichki va tashqi omillari. 3. adabiy jarayonni davrlashtirish. adabiyotshunoslikda "adabiy jarayon" atamasi tor va keng ma’nolarda qo‘llanadi. keng ma’noda qo‘llanganda adabiy jarayon atamasi badiiy adabiyotning eng qadimgi davrlaridan to hozirgi kunga qadar davom qilib kelayotgan uzluksiz taraqqiyot jarayonini bildiradi. tor ma’noda esa ushbu atama ostida muayyan bir davr adabiy jarayoni, undagi badiiy adabiyotning mavjudligi va rivoji bilan bog‘liq barcha narsa-hodisalar, jarayonlar tushuniladi. masalan, xx asr boshlaridagi turkiston adabiy jarayoni deganda o‘sha davr adabiy-ijtimoiy hayoti (ya’ni, unda faoliyat ko‘rsatgan ijodkorlar, ularning o‘zaro munosabatlari; jamiyat hayotida yetakchilik qilayotgan g‘oyalar, ijtimoiy maqsad va intilishlar va h.), davrning xarakterli adabiy-estetik hodisalari (badiiy adabiyotdagi yangiliklar, yangi adabiy-estetik tamoyillarning vujudga kelishi, yangi janrlarning paydo bo‘lishi, adabiyotning real hayotga yaqinlashuvi, uning ijtimoiylashuvi va h.), adabiyotning u yoki bu yo‘nalishda rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatgan ichki va tashqi omillar (ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy vaziyat, madaniy-ma’rifiy sharoit, adabiy aloqalar, adabiy …

sharoit deganda jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy, umummadaniy va umumma’rifiy holati tushuniladiki, bular bari badiiy adabiyot taraqqiyotining tashqi omili sanaladi. ma’lumki, jahon hamjamiyatiga kiruvchi turli millatlarning ijtimoiy taraqqiyot darajasi turlicha bo‘lib, bu narsa milliy adabiyotlar taraqqiy darajasida ham o‘z aksini topgan. e’tiborli jihati shundaki, umuman kishilik jamiyati taraqqiyotining ma’lum bosqichlariga xos ijtimoiy-tarixiy sharoit har bir konkret jamiyat rivojida mohiyatan o‘xshashdir. shunga ko‘ra milliy adabiyotlar taraqqiyot bosqichlarida ham muayyan o‘xshashliklar kuzatiladiki, ularni milliy adabiyotlar taraqqiyotidagi stadial umumiylik deb yuritiladi. fikrimizni oydinlashtirish uchun konkret misolga murojaat qilaylik. masalan, asrimiz boshidagi turkiston ijtimoiy-tarixiy sharoitining milliy adabiyotimiz taraqqiyotiga ta’sirini yorqinroq tasavvur qilish uchun, fikrimizcha, uni yevropa adabiyoti tarixi bilan muqoyasa qilish foydalidir. kuzatishlar shuni ko‘rsatadiki, jadidchilik harakati o‘zining ko‘p jihatlari bilan xyiii asrda yevropada keng quloch yoygan ma’rifatchilik harakatiga o‘xshashdir. har ikki harakatga xos mushtarak nuqtalarga bir qur nazar solinsayoq, bizningcha, bu fikrimizda jon borligi anglashiladi. avvalo shuki, har ikki harakat ham feodal asoslar yemirilib, ularning o‘rnida …

jamiyatning va o‘zining hayotiga faol ta’sir ko‘rsata oladigan unsur sifatida anglay boshlaydi. shaxs maqomining o‘zgarishi bilan feodal-monarxik tartiblarning eskirgani, jamiyat hayotini isloh etish zarurati tobora ravshan ko‘zga tashlana boradi. yevropaning qator mamlakatlarida ayni shu xil sharoit yuzaga kelganida maydonga chiqqan harakat ma’rifatchilik harakatidir. ma’rifatchilik harakatining ijtimoiy-tarixiy sharoit bilan uzviy bog‘liqligini shundan ham ko‘rsa bo‘ladiki, uning g‘oyalari yevropa mamlakatlarining hammasiga bir paytda emas, konkret mamlakatda buning uchun mos ijtimoiy sharoit yuzaga kelgandagina yoyilgan: avval angliyada, keyinroq fransiyada, so‘ng germaniyada(ma’lumki, jadidchilik g‘oyalarining qrim, tatariston, ozarbayjon, turkiston hududlariga yoyilishida ham shunga o‘xshash holni kuzatish mumkin: ularning har birida g‘oyaning o‘zlashishi va ommalashuv darajasi turlicha bo‘lgan). jadidchilikka o‘xshab, yevropa ma’rifatchiligining ham yagona harakat dasturi bo‘lgan emas, har ikki harakat ichida ham qarashlar turlichaligi(biroz konservativroq qarashlardan to radikal qarashlargacha) mavjud edi. ma’rifatchilar eskirgan ijtimoiy asoslarni tamomila inkor kilib, yangi - inson tabiatiga mos, "aql"ga muvofiq jamiyat qurish g‘oyasi bilan chiqqanlar. jadidchilarga o‘xshab, ular ham ijtimoiy …

o‘lgan mafkura deb hisoblaydilar. yangi mafkuraning o‘zagini "inson aqlu zakovatigina dunyoni o‘zgartirishi mumkin", degan qarash tashkil etadi. darhaqiqat, ma’rifatchilik g‘oyalari ijtimoiy ongning keyingi taraqqiysiga jiddiy ta’sir ko‘rsatdi: xyiii asrdan boshlab moddiyunchilik qarashlari tobora ko‘proq kishilarning ongini zabt eta boradi. muayyan ijtimoiy sharoit mahsuli sifatida dunyoga kelgan bu mafkura jamiyat hayotining barcha sohalarida, ayniqsa, adabiyot va san’atda tub burilishlar yasadi. yevropada ma’rifatchilik g‘oyalari ta’sirida yangicha estetik prinsiplarga tayangan adabiyot shakllandiki, uning asosida "dunyoni va insonni o‘zgartirishga qodir g‘oyaviy adabiyot kerak", degan aqida yotadi. ya’ni, boshqacha aytsak, ma’rifatchilarning ijtimoiy ideali - "inson tabiati va "aql"ga muvofiq jamiyat qurish" ma’rifatchilik adabiyotining estetik idealiga aylandi. bu esa adabiyotning-da shunga muvofiq holda o‘zgarishini taqozo qildi. mazkur o‘zgarishlar orasida eng muhimi — idealning "yerga tushgani"dirki, buning natijasi o‘laroq badiiyat, go‘zallik tushunchalariga ham jiddiy tahrirlar kiritildi. jadidchilar kabi ma’rifatchilar ham adabiyotda avvalo o‘quvchilarni tarbiyalash asosida ijtimoiy hayotni isloh qilish vositasini ko‘rganlar. shu bois ham ma’rifatchilik adabiyotidagi qator …

belgilovchi xos xususiyatlar sifatida ko‘rsatilishi mumkin. ma’rifatchilar o‘z maqsadlarini amalga oshirish uchun qulay imkoniyatlar beruvchi san’at turlari va janrlarga ayricha ahamiyat berganlar. xususan, ular teatrni o‘z g‘oyalarini targ‘ib etish minbari deb bilganlar, shu bois ham dramatik janrlar rivojlantirilgan, sahnada o‘ynalayotgan voqealar xayotiylik kasb etib borgan. didro, lessing kabi yirik ma’rifatchilar teatr san’atiga, dramaturgiyaga bag‘ishlangan maxsus tadqiqotlar yaratishganki, bu ham yuqoridagi fikrimiz daliliga xizmat qiladi. shuni ham aytish kerakki, ma’rifatchilik adabiyotida badiiy proza ayniqsa faol rivojlantirildi: "epistolyar roman", "sayohatnoma roman", "tarbiya romani", "falsafiy qissa" kabi qator yangi janrlar ishlab chiqildi; inson xarakterini yaratishning yangi-yangi imkoniyatlari kashf etildi, yangi usulu vositalar joriy qilindi. ma’rifatchilik adabiyotida, ayniqsa, hayotni atroflicha badiiy tahlil etishu yaxlit badiiy konsepsiyani ifodalash imkonini beruvchi roman janri gurkirab rivoj topdi. shu o‘rinda jadidchilarning milliy teatrimizni shakllantirish yo‘lidagi jonbozliklarini, jadid nashrlarida bot-bot uchrab turgan "bizga tiyotr va ro‘mon kitoblari kerak" qabiladagi xitoblarni eslasak, mushtaraklik yana ham bo‘rtib ko‘zga tashlanadi. e’tiborli jihati …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiy jarayon"

1662584173.doc αζαρ adabiy jarayon reja: 1. adabiy jarayon tushunchasi. 2. adabiyot taraqqiyotining ichki va tashqi omillari. 3. adabiy jarayonni davrlashtirish. adabiyotshunoslikda "adabiy jarayon" atamasi tor va keng ma’nolarda qo‘llanadi. keng ma’noda qo‘llanganda adabiy jarayon atamasi badiiy adabiyotning eng qadimgi davrlaridan to hozirgi kunga qadar davom qilib kelayotgan uzluksiz taraqqiyot jarayonini bildiradi. tor ma’noda esa ushbu atama ostida muayyan bir davr adabiy jarayoni, undagi badiiy adabiyotning mavjudligi va rivoji bilan bog‘liq barcha narsa-hodisalar, jarayonlar tushuniladi. masalan, xx asr boshlaridagi turkiston adabiy jarayoni deganda o‘sha davr adabiy-ijtimoiy hayoti (ya’ni, unda faoliyat ko‘rsatgan ijodkorlar, ularning o‘zaro munosabatlari; jamiyat hayotida yetakchi...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "adabiy jarayon", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiy jarayon DOC Бесплатная загрузка Telegram