o‘rta osiyo xududi yer yuzasining tuzilishi

PPTX 34 стр. 1,3 МБ Бесплатная загрузка

34 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,3 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 34

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 34

5-mavzu. o‘rta osiyo xududi yer yuzasining tuzilishi:tog’lik qismi. o‘rta osiyo xududi yer yuzasining xilma xilligi va tabiiy geografik komponentlar bilan bog‘liqligi. o‘rta osiyo relefining tarkib topishida yangi tektonik harakatlar, qadimgi va hozirgi zamon muzliklari, eol erozion va boshqa denudatsion va akkumulyativ jarayonlarning ahamiyati. o‘rta osiyoning tog‘li qismidagi tog‘ tizmalari, tog‘ oraliq botiqlari, tekislangan yuzalar, ularning geografik joylanishi, dengiz sathidan balandligi, muhim cho‘qqilari. o‘rta osiyoning tog‘li qismidagi asosiy balandlik relyef mintaqalari va ularga xos relyef shakllari (muzlik, erozion, denudatsion, gravitatsion, karst va boshqalar). urdu “geografiya” kafedrasi fan: jahon geografiyasi. o’rta osiyo qismi maruzachi: pedagogika fanlari nomzodi., dotsent matsaidova sayyora xudayberganovna o‘rta osiyo xududi yer yuzasining tuzilishi:tog’lik qismi reja: 1.o‘rta osiyo xududi yer yuzasining xilma xilligi va tabiiy geografik komponentlar bilan bog‘liqligi. 2.o‘rta osiyoning tog‘li qismidagi tog‘ tizmalari, tog‘ oraliq botiqlari, tekislangan yuzalar, ularning geografik joylanishi, dengiz sathidan balandligi, muhim cho‘qqilari. 3.o‘rta osiyoning tog‘li qismidagi asosiy balandlik relyef mintaqalari va ularga xos …

2 / 34

ga chiqarishini) jonlanishiga imkon beradi. to‘rtlamchi davrning plyuvial vaqti (1937 yilda i.p.gerasimov tomonidan aniqlangan), tog‘ massivlari relyefining parchalanishida muhim rol o‘ynab tog‘ tizmalarining chekka qismlarini yemiradi, suv ayirg‘ichdagi qoldiq-denudatsion yuzalarni buzadi. shuning uchun qadimgi tekislangan yuzalar, rayonning tog‘ qismida uncha katta bo‘lmagan parchasimon (fragmentlar) shaklda saqlanib qolgan. plyuvial davrda g‘ovak materiallar tog‘lardan suv oqimlari orqali tog‘li zonalardan tashqariga chiqarib tashlanib, tog‘ oralig‘i va tog‘ oldi depressiyalarida to‘planadi. bunga neogen va to‘rtlamchi davr yotqiziqlarining tog‘ oldi rayonlarini to‘ldirgan g‘ovak jinslarning qalinligi guvohlik beradi. masalan, sangzor daryosining vodiysida neogen va to‘rtlamchi davr tog‘ jinslari yotqiziqlarining umumiy qalinligi 300m dan oshib ketadi kontinental rejim boshlangandan buyon hozirga qadar eroziya, tektonik harakatlarning kuchayishini va sekinlashishini belgilab bordi. neotektonik harakatlar eroziya bilan birga bordi, ya’ni, suvayirg‘ich bilan bazis eroziyasi o‘rtasidagi farq qancha katta bo‘lsa, eroziya ham shuncha intensiv bo‘ladi. bu holni esa, relyefning siklik rivojlanishi misolida ko‘rish mumkin, u tog‘ yonbag‘irlaridagi qator tik ustunlar va …

3 / 34

ef shakllarning xarakteri bir-biridan farq qiluvchi geomorfologik komplekslar hosil bo‘lgan. eng qadimgi ko‘tarilgan uchastkalar 3000m balandlikka ko‘tarilgan, eng yosh relyef komplekslari esa, daryo o‘zanlarining yonida joylashadi. natijada, o‘rta osiyo tog‘lari atrofidagi tekisliklar qator zinapoyasimon pag‘onalar bilan tutashadi. har bir alohida zinapoyalar, ma’lum kompleks relyef xususiyatiga ega bo‘lgan vertikal yaruslardir (poyaslar), ya’ni ular geomorfologik yaruslardir. relyefning vertikal yarusligi (vertikal poyasligi) bu yerda, avvalo, ko‘tarilma ya’ni, tektonik harakatlar va joyning geologik tuzilishi bilan belgilanadi. tektonik hodisalar shu bilan bir vaqtda iqlimning vertikal zonal bo‘lishiga sabab bo‘lib, u esa o‘z navbatida, relyef hosil qiluvchi ekzogen jarayonlarning notekis tarqalishi farq qilishi bilan bog‘liq. relyef va iqlimning vertikal farq qilishi gidrotermik sharoitning har xil bo‘lishiga va tuproq - o‘simlik qoplamining almashishiga olib kelgan. tektonik harakatlar, yer osti suvlarining qaytadan tarqalishida muhim rol o‘ynagan. masalan a.a.yurev (1961) fikricha, to‘rtlamchi davrning o‘rtasiga (toshkent kompleksi) qadar sangzor daryosi zarafshon daryosining irmog‘i bo‘lgan. keyinchalik, qo‘shni hudud - mirzacho‘lning kuchli …

4 / 34

alik faoliyati hisoblanadi. shunday qilib, butun o‘rta osiyo tog‘lariga xos va umumiy bo‘lgan relyef qonuniyati shundan iboratki, tog‘ massivlarining cho‘qqilardan boshlab daryo vodiysiga qarab, tog‘ tizmalarining yonbag‘irlarida ularning yo‘nalishi bo‘yicha qamrab olgan va balandlik pog‘onalari bo‘yicha polosa shaklida joylashgan bir qancha geomorfologik yaruslar kuzatiladi. 1. eng qadimgi geomorfologik yarus bu, tog‘larning suvayirg‘ich-qirra yoki yuzalari bo‘lib, ular qadimgi qoldiq denudatsion yuzalardir. ularning mutloq balandligi har xil bo‘lib: g‘arbiy chekkasida 2200-2600m gacha va 2800, 3400-4000m gacha etadi. yarus tog‘ tizmalarining vertikal kesimida eng yuqori balandlikni egallab, ular tog‘ massivlarining eng qadimgi yalang‘ochlangan tayanchi hamdir. hozirgi vaqtdagi relyefning eng xarakterli xususiyatlaridan biri-bosh tizmaning yon tomonlarida yumshoq baland va ba’zan yaxshi saqlanib qolgan tekislangan uchastkalardir. umuman olganda, suvayirg‘ich qirra yon ko‘rinishga ega bo‘lib, faqat ohaktoshlardan tuzilgan joylarda keng davonlar va qadimgi tekislangan yuzalar bilan bo‘lingan. bu yarusning relyefi mutloq balandlik va qaysi tog‘ jinsidan tuzilganligiga qarab, har xil tog‘ massivlarida o‘ziga xos xususiyatga egadir. …

5 / 34

aytib o‘tilgan yarusdan pastda joylashib, tog‘larning tik antiklinal burmali qanotlariga to‘g‘ri keladi. bu yarus yuqori tomon ko‘tarilgan juda ko‘p sonli ikkinchi darajali tog‘ tarmoqlari bo‘lib, ko‘ndalang chuqur daralar va soylar bilan bo‘lingan. yarusning mutloq balandligi masalan, chumqortog‘ tizmasida 1800 m dan 2200-2600 m gacha, molguzar tizmasining sharqiy qismida 1200 m dan 1800 m gacha etadi. tog‘ning tik yonbag‘irda o‘rtacha balandlikdagi yarus juda keskin va kuchli yemirilganligi bilan farq qiladi. yemirilish jarayoni ayniqsa ko‘tarilayotgan harakatning faollashgan davriga va muzlik vaqtiga to‘g‘ri keladi. daryo va kichik daryolarning tub tog‘ jinslarini chuqur o‘yib (kesib) borishi hozirgi vaqtda ham tik yonbag‘irli yarusda ushbu jarayonning davom etayotganligidan guvohlik beradi. tik yonbag‘irli o‘rtacha balandlikdagi yarus asosan ko‘ndalang daryolar va ularning irmoqlari bilan parchalangan. shu bilan birga daryolarning yemirish (erozion) faoliyati, tog‘ jinslarining petrografik xususiyatlariga, joyning bazis eroziyasining balandligiga, hamda, har xil yonbag‘irlardagi atmosfera yog‘inlarining miqdoriga bog‘liq. daryo vodiylari va ularning irmoqlarining vodiylari bu yarusning asosiy xarakterli …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 34 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘rta osiyo xududi yer yuzasining tuzilishi"

5-mavzu. o‘rta osiyo xududi yer yuzasining tuzilishi:tog’lik qismi. o‘rta osiyo xududi yer yuzasining xilma xilligi va tabiiy geografik komponentlar bilan bog‘liqligi. o‘rta osiyo relefining tarkib topishida yangi tektonik harakatlar, qadimgi va hozirgi zamon muzliklari, eol erozion va boshqa denudatsion va akkumulyativ jarayonlarning ahamiyati. o‘rta osiyoning tog‘li qismidagi tog‘ tizmalari, tog‘ oraliq botiqlari, tekislangan yuzalar, ularning geografik joylanishi, dengiz sathidan balandligi, muhim cho‘qqilari. o‘rta osiyoning tog‘li qismidagi asosiy balandlik relyef mintaqalari va ularga xos relyef shakllari (muzlik, erozion, denudatsion, gravitatsion, karst va boshqalar). urdu “geografiya” kafedrasi fan: jahon geografiyasi. o’rta osiyo qismi maruzachi: pedagogika fanlari nomzodi., dots...

Этот файл содержит 34 стр. в формате PPTX (1,3 МБ). Чтобы скачать "o‘rta osiyo xududi yer yuzasining tuzilishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘rta osiyo xududi yer yuzasini… PPTX 34 стр. Бесплатная загрузка Telegram