o'zbek tilini sohada qo'llanilishi fanidan taqdimot ishi

PPTX 22 pages 1.5 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

слайд 1 mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti 403-guruh talabalari suvonova qumriniso ro‘zmatbayeva nozimaning o‘zbek tilini sohada qo‘llanilishi fanidan tayyorlagan taqdimot ishi til va yozuv masalalari reja: 1.yozuvning paydo bo‘lishi,tarixi. 2.orfagrafiya va orfoepiya. 3.imlo qoidalari. yozuvning paydo bo’lishi – kishilik jamiyati yaratgan eng yirik mandaniy kashfiyot hisoblanadi. insoniyatning qo’lga kiritgan eng yirik davrga xos madaniy obidalar yig’indisi, fikriy natijalarning hozirgi davrga yetib kelishida yozuvning roli kattadir. agar yozuv bo’lmaganda, qadimgi ajdodlarimizdan qolgan meros, ular yaratgan ijodiy yodgorliklar bizgacha yetib kelmagan bo’lar edi. yozuvning yaratilishi, uning takomillashtirilishi, jamiyat taraqqiyoti, eng muhimi adabiy tilning rivojlanishini tezlashtirish hisoblanadi. markaziy osiyodagi xalqlar, shu jumladan, o`zbek xalqi behad ko`hna yozuv madaniyatiga ega. ular qadimda turli yozuvlardan foydalanib kelganlar. bu o`rinda so`g`d, o`rxun-yenisev (runik), uyg`ur, arab yozuvlarini esga olish kifoya. har biri o`ziga xos bu yozuvlar muayyan darajada oromiy yozuvi bilan bog`liq. turkiy tillarga oid eng qadimiy yozma matnlar eramizning beshinchi asriga tegishlidir. v—x …

2 / 22

nining bir nusxasi, “hibatul haqoyiq"ning bir necha nusxasi, xorazmiy “muhabbatnoma”sining bir nusxasi, hatto xv asrda ko`chirilib bir to`plamga kiritilgan lutfiyning bir necha g`azallari uyg`ur yozuvida yozilgan. arab alifbosiga asoslangan eski o`zbek yozuvi esa viii asrdan boshlab qo`llanila boshlanadi. deyarli 800 yil mobaynida bu yozuv uyg`ur yozuvi bilan yonma-yon ishlatilib kelindi. ammo xvi asrdan, ya'ni shayboniylar hukmronligi davridan uyg`ur yozuvi iste'moldan chiqib ketdi. arab yozuvida bizning eng nodir yozma yodgorliklarimiz, ming yillik tariximiz bitilgan bo`lsa-da, bu yozuv o`zbek tili fonetikasi va tabiatiga mos kelmas edi. shuning uchun jadidlar xx asrning boshlaridayoq eski o`zbek yozuvini isloh qilish, uni o`zbek tiliga moslashtirish uchun harakat qildilar.1921-yildan boshlab lotin alifbosi asosidagi o`zbek yozuviga o`tish harakati boshlandi. imlo (arab. — toʻgʻri yozish), orfografiya — soʻz va gaplarning, soʻz qismlarining fafika vositalari yordamida toʻgʻri yozilishi; muayyan tildagi toʻgʻri yozish qoidalari majmui. bu qoidalar soʻzlarning tovush tarkibi hamda soʻz va uning morfologik tarkibining yozilishi, soʻzlarni qoʻshib yoki alohida …

3 / 22

nlilar imlosi (1—7-bandlar); b) undoshlar imlosi (8—32-bandlar). 2. asos va qo‘shimchalar imlosi (33—37-bandlar). 3. qo‘shib yozish (38–50-bandlar). 4. chiziqcha bilan yozish (51—56-bandlar). 5. ajratib yozish (57—56-bandlar). 6. bosh harflar imlosi (66—74-bandlar). 7. ko‘chirish qoidalari (75—82-bandlar). a a harfi savol, zamon, bahor so‘zlarida «o» kabi aytilsa ham har vaqt «a» yoziladi. o o harfi boshqa tillardan kirgan quyidagi so‘zlarda «a» singari talaffuz etiladi, biroq hamisha «o» yoziladi: kollej, monitoring, dekoratsiya, omonim, okulist va h.k. shuningdek, o ba’zan o‘ kabi aytilishi ham mumkin, lekin baribir «o» yozilaveradi: tonna, noyabr, boks, tort va h.k. i i harfi bilan, bilim, til, tilak, har xil, qism kabi so‘zlarda qisqa aytiladi va «i» yoziladi, badiiy, ommaviy, lutfiy singari so‘zlarda «i» cho‘ziq aytiladi, lekin doimo «iy» yoziladi. u u harfi yutuq, butun, tovuq, sovuq, sovun kabi so‘zlarda «i»ga monand talaffuz etilsa-da, qoidaga binoan «u» yoziladi. o‘o‘ harfi o‘zbek, o ‘lka, o‘simlik kabi so‘zlarda old qator, o‘rta-keng, lablangan …

4 / 22

j, tiraj so‘zlarida esa til oldi, jarangli, sirg‘aluvchi «dj» undosh tovushini ifodalash uchun yoziladi. 7. sh sh harfi shahar, shimol, shoshmoq, osh, bosh kabi so‘zlarda til oldi, jarangsiz, sirg‘aluvchi tovushni ifodalash uchun yoziladi. sh harfi ikki tovushni ifodalasa, oraga tutuq belgisi qo‘yiladi: is’hoq, as’hob kabi. 8. ch ch harfi chumoli, choy, achchiq, soch kabi so‘zlarda til oldi, jarangsiz, qorishiq undosh tovushni ifodalash uchun yoziladi. 9. r r harfi rahmat, rahm, diyor; l l harfi lola, bol, olmoq; n n harfi non, ona, osmon; g g harfi gul, ega, eg; kk harfi kam, ikki, tok; y y harfi yetti, yuz, dunyo, toy; ng ng harfi ko‘ngil, tong, ong; q q harfi qizil, oq, aql; g‘ g‘ harfi g‘oz, og‘a, tog‘; x x harfi xalq, axborot, baxt; h h harfi hamma, hosil, ehson, isloh kabi so‘zlardagi muayyan tovushlarni ifodalash uchun yoziladi. 10. farzand, band, poyezd so‘zlaridagi «d» undoshi, go‘sht, past, artist so‘zlaridagi, …

5 / 22

ishloq — qishlog‘i kabi. erki, ishtiroki, huquqi, ravnaqi singari so‘zlarda bunday holat kuzatilmaydi. 3. singil, o‘rin, ko‘ngil, og‘il, shahar kabi soʻzlarga egalik qo‘shimchasi, qayir, ayir so‘zlariga nisbat yasovchi qo‘shimcha, ikki, olti, yetti so‘zlariga jamlovchi son hosil qiluvchi qo‘shimcha qo‘shilsa, asosda tovush tushishi hodisasi ro‘y beradi. 4. u, shu, o‘sha kabi olmoshlarga -da, -dan, -day, -dagi, -dosh, -cha qo‘shimchalari qo‘shilsa, bitta n orttiriladi, aksincha, men, sen olmoshlariga -ni va -ning qo‘shimchalari qo‘shilsa, bitta n tushirib qoldiriladi: bunda, shundan, o‘shancha, meni, sening kabi. 5. parvo, obro‘, mavqe so‘zlariga egalik qo‘shimchalari (i va ii shaxsda) qo‘shilsa, bitta y tovushi orttiriladi va shunday yoziladi: parvoyi, obro‘yim, mavqeyim kabi. 6. -boz, -bon qo‘shimchalari -vos, -von kabi aytilsa-da, doimo asl shakli bo‘yicha yoziladi: dorvoz, bog‘bon kabi. 7. -dir nisbat yasovchi qo‘shimchasi jarangli undosh bilan tugagan bir bo‘g‘inli so‘zlarga qo‘shiladi: yondir, bordir, quvdir kabi (kel so‘zi bundan mustasno), qolgan o‘rinlarda -tir shaklida aytiladi va shunday yoziladi: ektir, …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilini sohada qo'llanilishi fanidan taqdimot ishi"

слайд 1 mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti 403-guruh talabalari suvonova qumriniso ro‘zmatbayeva nozimaning o‘zbek tilini sohada qo‘llanilishi fanidan tayyorlagan taqdimot ishi til va yozuv masalalari reja: 1.yozuvning paydo bo‘lishi,tarixi. 2.orfagrafiya va orfoepiya. 3.imlo qoidalari. yozuvning paydo bo’lishi – kishilik jamiyati yaratgan eng yirik mandaniy kashfiyot hisoblanadi. insoniyatning qo’lga kiritgan eng yirik davrga xos madaniy obidalar yig’indisi, fikriy natijalarning hozirgi davrga yetib kelishida yozuvning roli kattadir. agar yozuv bo’lmaganda, qadimgi ajdodlarimizdan qolgan meros, ular yaratgan ijodiy yodgorliklar bizgacha yetib kelmagan bo’lar edi. yozuvning yaratilishi, uning takomillashtirilishi, jamiyat taraqqiyoti, eng muhimi ada...

This file contains 22 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "o'zbek tilini sohada qo'llanilishi fanidan taqdimot ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilini sohada qo'llanili… PPTX 22 pages Free download Telegram