radiobiologiya fanining predmeti, tadqiqot ob’ekti, vazifalari va maqsadlari

DOCX 52 стр. 4,2 МБ Бесплатная загрузка

52 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 4,2 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 52

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 52

1, radiobiologiya fanining predmeti, tadqiqot ob’ekti, vazifalari va maqsadlari radiobiologiya (radio... va biologiya) — ionlovchi nurlarning tirik organizmlar, ular uyushmalari va umuman biosferaga taʼsirini oʻrganadigan fan, radiologiyaning bir boʻlimi. r. tibbiyot, qishloq xoʻjaligi va sanoatda yadro nurlaridan foydalanish, tirik organizmlar, ayniqsa, insonni ionlovchi nurlardan muhofaza qilishning nazariy asosi. r. infraqizil, yorugʻlik va ultrabinafsha diapazonlarda taʼsir etadigan elektromagnit toʻlqinlari hamda mm va sm diapozonidagi radiotoʻlqinlar taʼsirini oʻrganadigan fotobiologiya bilan bevosita bogʻliq. r. radioaktiv zarrachalarni nurlanayotgan obʼyektlarning ichki qismiga kirib borib, ularning atom va molekulalardan tashkil topgan barcha tarkibiy qismlariga taʼsir etish xususiyatlarini hamda yuqori energiyaga ega boʻlgan kvantlar va zarrachalar (azarracha, elektronlar, pozitronlar, protonlar, neytronlar va boshqalar) bilan bogliq jarayonlarni oʻrganadi. ionlovchi nurlarning biologik taʼsirini oʻrganish v.k.rentgen rentgen nurlarini (1888), a. bekkerel radioaktivlikni (1896), p. kyuri va m. kyurisklodovskaya tomonidan radiy elementining kashf etilishi bilan deyarli bir vaqtda boshlangan. lekin r. mustaqil fan sifatida faqat 20-asrning 1-yarmida shakllandi. bu koʻp jihatdan …

2 / 52

dioaktiv moddalardan keng foydalanishi, yadro qurollarining sinovdan utkazilishi, atom elektrostansiyalarining koʻplab qurilishi tufayli yer yuzining radioaktiv moddalar, birinchi navbatda stronsiy va gneziyning uzoq yashaydigan nuklidlari bilan ifloslanishi r. oldiga yangi vazifalarni quydi. bularga organizmga tushgan radioaktiv moddalarning uziga xos taʼsirini urganish, ularning toʻqimalarda taqsimlanishi, hujayralarning surunkali nurlanishi, organizmdan chiqib ketishi muddatlarini aniqlash kiradi. kichik dozali radiatsiyaning organizmga surunkali taʼsir etish muammolarini oʻrganish ham muhim ahamiyatga ega. 1960—70 yillarda reparatsiya, yaʼni qayta tiklanish hodisasi, radioaktivlik taʼsirida zararlangan dnk molekulasining fermentlar yordamida qayta tiklanishi aniqlandi. bu kashfiyot radiatsiyaning taʼsir mexanizmi haqidagi oldingi xulosalarni qayta koʻrib chiqishni taqozo etdi. nurlangan toʻqima va hujayralardagi biokimyoviy oʻzgarishlarni hamda hujayra strukturaviy elementlarining zararlanishini oʻrganish radiatsiyaning taʼsirini tushuntiruvchi yangi strukturaviy — metabolik gipotezani ishlab chiqishga imkon berdi (a. m. kuzin, 1970). bu gipotezaga koʻra, radiatsiya taʼsiriga uchragan organizmdagi radiatsion effektning harakteri molekulalar va ulardan yuqori turuvchi strukturalarda sodir boʻladigan jarayonlarni boshqaruvchi sistemalardagi moddalar almashinuvi bilan bogʻliq. zamonaviy …

3 / 52

cha rivojlangan mamlakatlarda r. markazlari mavjud. oʻzbekistonda bunday markazlar toshkent, samarqand va boshqa viloyatlarda faoliyat koʻrsatmoqda. oʻzbekiston fanlar akademiyasi yadro fizikasi instituti, biokimyo, genetika va eksperimental biol. intlarida r.ga oid tadqiqotlar olib boriladi. gammanurlar va radioaktiv fosfordan foydalanib gʻoʻzaning yangi navlari yaratilgan. radiatsiyaning tirik xujayralarda boradigan fizik-kimyoviy jarayonlarga taʼsiri oʻrganilmoqda. respublikada r.ning rivojlanishi j. hamidov, n. nazirov, a. ibroximov, a. krsimov, a. miraxmedov, a. aminov, l. murtazayeva, p. xoliqov, s. xoliqov va boshqalarning tadqiqotlari bilan bogʻliq.dio 2,korpuskulyar ionlashtiruvchi nurlanish biologiya fani 3,tabiiy va sun’iy radioaktivlik radioaktiv parchalanish (yadroviy parchalanish, radioaktivlik deb ham ataladi) bu beqaror atom yadrosining nurlanish taʼsirida energiyasini yuqotish jarayonidir. turg'un bo'lmagan yadrolarni oʻz ichiga olgan modda radioaktiv hisoblanadi. emirilishning eng keng tarqalgan uchta turi alfa-parchalanish (α-decay), beta-emirilish (β-decay) va gamma-nurlanish (γ-decay) boʻlib, ularning barchasi bir yoki bir nechta zarrachalarni chiqarishni oʻz ichiga oladi. zaif kuch beta-parchalanish uchun javobgar boʻlgan mexanizmdir, qolgan ikkitasi esa elektromagnit va yadroviy kuch …

4 / 52

tezligi parchalanish doimiysi yoki yarim yemirilish davri sifatida ifodalanishi mumkin. radioaktiv atomlarning yarimyemirilish davri juda ko'p vaqt talab qiladi. parchalanadigan yadro asosiy radionuklid (yoki asosiy radioizotop[note 1]) deb ataladi va jarayon kamida bitta qiz nuklidni hosil qiladi. gamma-parchalanish yoki yadroviy qoʻzgʻalgan holatdan ichki konversiyadan tashqari, parchalanish yadroviy transmutatsiya boʻlib, natijada turli xil protonlar yoki neytronlar (yoki ikkalasi) ni oʻz ichiga oladi. protonlar soni oʻzgarganda, boshqa kimyoviy element atomi hosil boʻladi. · alfa parchalanishi yadro alfa zarrachasini (geliy yadrosi) chiqarib yuborganda sodir boʻladi. · beta-parchalanish ikki shaklda sodir boʻladi: · 1.beta - plus · 2.beta - minus · gamma-nurlanishda radioaktiv yadro avval alfa yoki beta zarrachalarining chiqishi bilan xarakterlanadi. natijada paydo boʻlgan qiz yadrosi odatda qo'zg'algan holatda qoladi va u gamma-nurli fotonni chiqarish orqali past energiya holatiga tushishi mumkin. · neytron emissiyasida, boshqa turdagi parchalanish natijasida yoki koʻplab ketma-ket neytron tutilishi natijasida hosil boʻlgan neytronga boy yadrolar vaqti-vaqti bilan neytron emissiyasi …

5 / 52

ta beqaror yadro oʻz-oʻzidan ikkita (yoki baʼzan uchta) kichikroq qiz yadroga boʻlinganida sodir boʻladi va odatda bu mahsulotlardan gamma nurlari, neytronlar yoki boshqa zarrachalarning emissiyasiga olib keladi. bundan farqli oʻlaroq, spinli yadrodan parchalanish spin yoʻnalishi boʻyicha izotrop boʻlmagan holda taqsimlanishi mumkin. yoki elektromagnit maydon kabi tashqi taʼsir tufayli yoki yadro spin yoʻnalishini cheklab qoʻygan dinamik jarayonda hosil boʻlganligi sababli, anizotropiya aniqlanishi mumkin. bunday ota-ona jarayoni oldingi parchalanish yoki yadroviy reaksiya boʻlishi mumkin.[5][6][7][note 2] 4.nurlanish dozalari nurlanish.dozalari — nurlarning biror muhitga taʼsirini belgilovchi miqdorlar. bir necha turlari mavjud. yutilgan doza — nurlanayotgan muxitning massa birligiga yutiladigan n. energiyasi; ionlashtiruvchi nurlar (rentgen 7-nurlar, a - va r -zarralar, neytronlar, kosmik nurlar va h. k.)ning muhitda yutilgan dozalari radlarda ifodalanadi. nurlantirish dozasi — n. miqdorini ifodalaydigan va havoning tonlanishi bilan oʻlchanadigan miqdor, rentgen va u-nurlari rentgenlarda, boshqa ionlashtiruvchi nurlar esaberlarda ifodalanadi. biologik doza — nurlarning organizmga biologik taʼsirini ifodalovchi miqdor; ber (rentgenning biologik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 52 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "radiobiologiya fanining predmeti, tadqiqot ob’ekti, vazifalari va maqsadlari"

1, radiobiologiya fanining predmeti, tadqiqot ob’ekti, vazifalari va maqsadlari radiobiologiya (radio... va biologiya) — ionlovchi nurlarning tirik organizmlar, ular uyushmalari va umuman biosferaga taʼsirini oʻrganadigan fan, radiologiyaning bir boʻlimi. r. tibbiyot, qishloq xoʻjaligi va sanoatda yadro nurlaridan foydalanish, tirik organizmlar, ayniqsa, insonni ionlovchi nurlardan muhofaza qilishning nazariy asosi. r. infraqizil, yorugʻlik va ultrabinafsha diapazonlarda taʼsir etadigan elektromagnit toʻlqinlari hamda mm va sm diapozonidagi radiotoʻlqinlar taʼsirini oʻrganadigan fotobiologiya bilan bevosita bogʻliq. r. radioaktiv zarrachalarni nurlanayotgan obʼyektlarning ichki qismiga kirib borib, ularning atom va molekulalardan tashkil topgan barcha tarkibiy qismlariga taʼsir etish xusus...

Этот файл содержит 52 стр. в формате DOCX (4,2 МБ). Чтобы скачать "radiobiologiya fanining predmeti, tadqiqot ob’ekti, vazifalari va maqsadlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: radiobiologiya fanining predmet… DOCX 52 стр. Бесплатная загрузка Telegram