falsafiy tafakkurni rivoylanish bosqichlari

PDF 32 pages 446.3 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 446.3 KB

File type PDF

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

tursunaliyeva-nilufar.pdf falsafiy tafakkurni ri vojlanish bosqichlar i. sharq falsafasi. 1  hozirgi adabiyotlarda falsafaning vujudga kelishini mark sizmning sinfiylik tamoyillariga asoslanib, quldorlik tuzum ining shakllanishi bilan bog‘lab, uning tarixini uch ming yil deb hisoblanadi. fikrimizcha, qadimgi asotirlardayoq falsa fiy fikrlashlar, olam va undagi hodisalarga aql ko‘zi va tajri ba mezoni bilan qarash unsurlari mavjuddir. shu bilan birg a falsafa tarixining rivojlanish bosqichlarini ijtimoiy taraqq iyotning u yoki bu davrlari bilan bog‘lab tushuntirish xam o‘zini oqlamaydi. 2 shuning uchun falsafaning rivojlanish bosqichlari turli min taqalarda o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lganligiga e’tibo rni qaratish kerak. o‘amma mintaqalar uchun falsafiy savo l va javoblar tug‘ilishini universal bosqichi bo‘lib mifologik tafakkurning parchalanish davrini olish mumkin. falsafiy fi kr rivojlanishiga yondashuvning o‘ziga xos xususiyatlarida n yana biri – bu, jahon tarixiy–falsafiy jarayonlarni turli–tu manligini toraytirib qo‘yadigan evropotsentrizm qarashlar idir. bu qarashlarni g‘ayriilmiyligini ko‘rsatish bilan sharq b ilan bog‘liq jihatini tahlil etganda ham osiyosentrizm g‘oy alari …

2 / 32

manbala r asosida shakllanadi. odamlar million yillar davomida oila-oila, gala-gala b o‘lib yashashdan bundan 50-40 ming yillar muqaddam kromonon tipidagi a jdodlarimiz jamiyat muxitida yashash va tarbiyalanish bosqichiga o‘tdilar. n atijada ibtidoiy hayotning murakkablashishi va kishilar ijtimoiy amaliyotinin g kengayishi ularni abstrakt fikrlashini rivojlantirdi, shu bilan birga asta-seki n ilmiy bilimlarni shakllantirdi. 4 qadimgi faylasuflar falsafa fani o‘ziga xos yondoshishga ega. qadimdan faylas uflar borliq nima? bor bo‘lishning o‘zi nima? degan savoll arga javob qidirganlar. falsafiy qarashlarning bu o‘ziga xos xususiyati qachon va nima uchun falsafa kelib chiqqan deg an savolga javob berishga imkon tug‘diradi.ijtimoiy hayot va ijtimoiy ongda, odatda, mifologiya yordamida hal qilib bo‘lmaydigan, ishontirishning ilojiy yo‘q jiddiy ziddiyatlar v ujudga keladi. bu o‘rinda shakllangan fikr bilan, haqiqatan qanday ekanligi xaqida bilimni farqlash ehtiyoji tug‘iladi. b u farqlash falsafa bilan birga vujudga keladi. 5 1.falsafada qonun tushunchasinarsa va hodisalarningmuhim, zaruriy, umumiy, nisbiy barqaror munosabatlariniifodalaydi.formal mantiqda(tafakkurda)ilmidaqonun tushunchasi fikrlash elementlari o’rtasidagiichki, …

3 / 32

belgiga ega bulmaydi. masalan, biror buyum bir vaqtning o’zida ham bor, ham yo’q bula olmaydi yoki inson ham e’tiqodli, ham e’tiqodsiz bula olmaydi. fikrda mantiqiy ziddiyatlarning mavjud bulishi uning noaniq, chalkash, tushunarsiz bulishiga olib keladi. buyum va hodisalar o’rtasidagi sababiy bog’lanishlar tafakkurga xos bo’lgan asoslilik belgisining obyektiv negizidir. inson fikr yuritish jarayonida iloji boricha chinligi asoslangan mulohazalarni bayon qilishga intiladi. yuqorida bayon qilingan belgilar tafakkur qonunlarining mazmunini tashkil etadi. 8 ayniyat qonuni biror buyum yoki hodisa haqida fikr yuritilganda ularga xos bo’lgan barcha muhim belgilar, tomonlar qamrab olinadi. predmet haqidagi fikr necha marta va qanday holatlarda takrorlanishiga qaramasdan doimiy, o’zgarmas va qat’iy mazmunga ega bo’ladi. tafakkurga xos bo’lgan bu aniqlik xususiyati ayniyat qonunining mohiyatini tashkil etadi. 9 10 ayniyat qonuniga ko’ra ma’lum bir predmet yoki hodisa haqida aytilgan ayni bir fikr ayni bir muhokama doirasida ayni bir vaqtda o’z- o’ziga tengdir. bu qonun formal mantiq ilmida « a-a dir» formulasi …

4 / 32

so’zlarning qo’llanishi ham ba’zan turli fikrlarning o’zaro aynanlashtirilishiga, ya’ni noto’g’ri muhokamaga olib keladi. masalan: falsafiy nuqtai nazardan «sifat» tushunchasi, o’ziga xos mazmunga ega bo’lsa, biror hunarmand tomonidan bu tushuncha, boshqa mazmunda (yaroqli, foydali) qo’llaniladi. bahs-munozara jarayonida qanday qilib bo’lsa ham raqibni aldash va yutib chiqish maqsadida ayniyat qonunining talablarini ataylab buzuvchilar sofistlar deb ataladi; ularning ta’limoti esa sofistika deyiladi. 12 ba’zan turli ma’nodagi bir xil so’zlarni mohirlik bilan ishlatish orqali ajoyib she’riy misralar yaratiladi. sharq adabiyotida «tuyuq» nomi bilan ma’lum bo’lgan bu she’riy misralar go’zalligi, insonga o’ziga xos zavq berishi bilan ajralib turadi. bunga fozil yo’ldosh o’g’lining quyidagi misralari misol bula oladi: qo’lingdan kelgancha chiqar yaxshi ot, yaxshilik qil bolam, yomonlikni ot, nasihatim yod qilib ol farzandim, yolg’iz yursa chang chiqarmas yaxshi ot. yuqoridagi to’rtlikda «ot» tushunchasining turli ma’nolarda qo’llanilishi, ayniyat qonuni talabining buzilishini emas, balki unga rioya qilinganligini ifodalaydi. 13 ayniyat qonuni predmet va hodisalarning nisbiy barqarorligini ifoda etgan …

5 / 32

i, obyektiv voqealikdagi buyum va hodisalar bir vaqtda, bir xil sharoitda biror xususiyatga ham ega bulishi, ham ega bulmasligi mumkin emas. masalan, bir vaqtning o’zida, bir xil sharoitda inson ham axloqli, ham axloqsiz bulishi mumkin emas. u yo axloqli, yo axloqsiz bo’ladi. 15 nozidlik qonuni ayni bir predmet yoki hodisa haqida aytilgan ikki o’zaro bir-birini istisno qiluvchi (qarama-qarshi yoki zid) fikr bir vaqtda va bir xil nisbatda birdaniga chin bulishi mumkin emasligini, xech bulmaganda ulardan biri albatta xato bulishini ifodalaydi. bu qonun «a ham v, ham v emas bula olmaydi» formulasi orqali beriladi. mulohazalar mantig’ida bu qonun quyidagi formula orqali yoziladi: x (r (x)(x)), ya’ni har qanday r (x) mulohaza uchun r (x) va uning inkori birgalikda chin bulmasligi to’g’ridir. 16 nozidlik qonuni qarama-qarshi va zid mulohazalarga nisbatan qo’llaniladi. bunda qarama-qarshi mulohazalarning har ikkalasi ham bir vaqtda xato bulishi mumkin; o’zaro zid mulohazalar esa bir vaqtda xato bulmaydi, ulardan biri …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkurni rivoylanish bosqichlari"

tursunaliyeva-nilufar.pdf falsafiy tafakkurni ri vojlanish bosqichlar i. sharq falsafasi. 1  hozirgi adabiyotlarda falsafaning vujudga kelishini mark sizmning sinfiylik tamoyillariga asoslanib, quldorlik tuzum ining shakllanishi bilan bog‘lab, uning tarixini uch ming yil deb hisoblanadi. fikrimizcha, qadimgi asotirlardayoq falsa fiy fikrlashlar, olam va undagi hodisalarga aql ko‘zi va tajri ba mezoni bilan qarash unsurlari mavjuddir. shu bilan birg a falsafa tarixining rivojlanish bosqichlarini ijtimoiy taraqq iyotning u yoki bu davrlari bilan bog‘lab tushuntirish xam o‘zini oqlamaydi. 2 shuning uchun falsafaning rivojlanish bosqichlari turli min taqalarda o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lganligiga e’tibo rni qaratish kerak. o‘amma mintaqalar uchun falsafiy savo l va javoblar tug‘ilishi...

This file contains 32 pages in PDF format (446.3 KB). To download "falsafiy tafakkurni rivoylanish bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkurni rivoylanish… PDF 32 pages Free download Telegram