ontologik va munosabatdosh kategoriyalarning uyg’unligi

PDF 15 pages 445.8 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 445.8 KB

File type PDF

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

falsafa-1-mustaqil-taliq.pdf toshkent tibbiot akademiyasi 1-davolash ishi fakulteti 111-’a’ talabasi madetboyev faxriddinning falsafa fanidan ‘ontologik va munosabatdosh kategoriyalarning uyg’unligi ‘ mavzusida tayorlagan tayorlagan mustaqil talimmi tekshirdi:iskandarov sherzod ontologik va munosabatdosh kategoriyalarning uyg’unligi • reja: •1.’’ontologiya’’ atamasi haqida. uning fanga kirb kelishi u ozi nima? •2.’’borliq’’ tushunchasi va bu haqidagi fan turli faylasuflarning fikrlari. uning turlari uning o’z ichiga oluvchi narsalar •3.o’zimda hosil bolgan tushunchlar. ’’ontologiya’’ atamasi haqida. «ontologiya» atamasi. falsafaning ko‘plab sohalari va turli yo‘nalishlari bor. ular orasida borliq to‘g‘risidagi fan «ontologiya» muhim o‘rin egallaydi. ontologiyaning predmetini borliq tashkil etadi. uning mazmuni borliq va yo‘qlik, me’yor va sifat, miqdor va olchov, makon va zamon, harakat va o‘zgarish kabi tushunchalar orqali yoritiladi. 0 ‘z o‘rni va ahamiyatiga ko‘ra asl falsafani o‘rganish aynan ontologiyadan boshlanadi. shuning uchun ham olmishda yashagan faylasuf va mutafakkirlar ijodida ontologiya qamrab oladigan borliq va mavjudlik, koinot va olam, botiniylik va zohiriylik, borlik va yo‘qlik, materiya va harakat, makon …

2 / 15

ida bahs yuritishgan. ular borliqning vujudga kelishi, mohiyati, xususiyatlari va shakllari haqida ko‘plab asarlar yozishgan. xo‘sh, borliq nima? bu savol bir qarashda juda oddiy ko‘ringani bilan unga shu choqqacha barcha kishilarni birday qanoatlantiradigan javob topilgani yo‘q. bu holat borliqqa turlicha nuqtayi nazarlardan qarashlarning mavjudligi bilan izohlanadi. masalan, ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan boglab tushuntirishadi. ularning nuqtayi nazarlaricha, borliq — obyektiv realliknigina qamrab oluvchi tu~ shunchadir. u holda fikr, inson tafakkuri, o‘y-xayollarimiz borliq tushunchasidan chetda qolar ekanda, degan savolga ular, bunday tushunchalar obyektiv reallikning hosilasidir, deb javob berishadi. falsafaning borliq haqidagi ta’limotni izohlaydigan qismi —ontologiya deb ataladi (bu tushunchani falsafada birinchi bor x. volf qollagan). olam va borliq masalalarini falsafaning ana shu sohasi o‘rganadi. yo‘qlik hech nima demakdir. hamma narsani hech narsaga aylantiruvchi, hamma narsaning ibtidosi ham, intihosi ham yo‘qlikdir. bu ma’noda yo‘qlik cheksizlik, nihoyasizlik va mangulik bilan birdir. yo‘qlik chekingan joyda borliq paydo bo'ladi. demak, borliqning bunyodkori ham, …

3 / 15

r (glyuon — yopishtiruvchi degan ma’noni beradi)dan tashkil topgandir. proton va neytron nuklonlar (lot. nucleus — yadro, o‘zak) hisoblanadi, nuklonlar va xiperon (yun. hiper — ustida, yuqoridan tashqari)lar, barionlar (yun. barys — og‘ir) deyiladi. bular oglr zarrachalar sifatida kuchli o‘zaro ta’sirlar maydonida bolib, adronlar (yun. adros — kuchli) gruppasiga mansub. organik va anorganik moddalar molekula tuzilishi bilan birbiridan farq qiladi. jonli organizmlar organik moddalardan tashkil topgan boladi. jonli organizmlarning tarkibi asosida hujayralar va hujayra sistemalari yotadi. yer shari atrofini qurshab turuvchi biosferani bir butun jonli sistema deb olish mumkin. mikroorganizmlar, o'simlik dunyosi, hayvonot dunyosi va insonning o‘zaro aloqadorliklari bu biosferaning mavjudligini ta’minlab turadi. ma’lumki,'yer shari va o‘z atrofida harakatlanuvchi oy bilan birga yilda bir marta quyosh atrofini aylanib chiqadi. bu sistema ham biosferaga o‘z ta’sirini o‘tkazadi. yer yuzida mintaqalarning farq qilishi, fasllarning almashinuvi ana shu sistema harakati bilan boglangandir. quyosh va uning atrofida harakatlanuvchi sayyoralar, ularning yoldoshlari, asteroidlar, meteoritlar, kometalar …

4 / 15

irlashadi, uning diametri 40 megaparsek bolib, o‘zida 10 mingdan ziyod galaktikani birlashtiradi. o la yirik majmualar koinotning boshqa strukturaviy biriiklariga kiradi. koinotning radiusi esa 15—20 mlrd. yo.y. tengdir. bu sistemalarni falsafiy jihatdan umumlashtirib, borliqning moddiy ko‘rinishlarini turli xil struktura darajalariga ajratish mumkin. sifatiy jihatdan materiya ikki xil shaklda, ko‘rinishda uchraydi: moddasimon va nomodda ko‘rinishida. materiyaning moddasimon ko‘rinishdagi shakllari ikkiga, modda va antimoddaga ajraladi. bular bir-biri bilan chambarchas boglangan bo‘lib, ular to‘qnashganda keskin sifatiy o‘zgarish ro‘y beradi, ya’ni moddaning moddaviy ko‘rinishi nomoddaviy ko‘rinishga aylanadi. materiyaning nomoddaviy ko‘rinishi ham ikki xil shaklda uchraydi: maydon va nurlanish. muayyan maydondagi nurlanishlar fizik vakuumda (fizik vakuum fizik jismlardan xoli bolgan joy) moddiy zarrachalarning hosil bolishiga imkon beradi. xullas, bular ham bir-biri bilan chambarchas boglangandir. materiyaning biz yuqorida qayd etgan ko‘rinishlaridan boshqacha ko‘rinishdagi turlari ham bolishi mumkin. ularning tabiati hali fanga ma’lum emas. agar biz borliqning moddiy ko‘rinishlarini tuzilishi jihatidan turkumlashtirsak, borliqning struktura darajalari haqidagi xulosa …

5 / 15

hganligi past darajada boladi. borliq atributlari harakat fazo vaqt inikos ong borliqning atributlari. muayyan jismning aynan shu jism ekanligini belgilovchi xususiyatlari uning atributlari deyiladi. borliqning ham bir qancha atributlari mavjuddir. ular: harakat, fazo, vaqt, in’ikos, ong va boshqalar. borliq o‘zining xossalari, xususiyatlari orqali namoyon boladi. endi borliqning atributlari, ya’ni ajralmas tub xususiyatlari haqida to‘xtab o‘taylik. harakat. borliqning atributlari ichida uning asosiy mavjudlik usulini ifoda etuvchi xususiyati harakat hisoblanadi. chunki borliq harakatsiz o‘zining strukturaviy yaxlitligini saqlay olmaydi. buni moddiy borliq misolida qarab chiqaylik. faraz qiling, qarshimizda biror jism turibdi. agar harakat bolmaganida edi, yoruglik nurlari shu jismga urilib bizga qaytmagan bolar edi, ya’ni biz uni ko‘rmagan bolar edik. shuningdek, bu jismning yaxlitligini saqlab turgan molekulalar, atomlar, elementar zarrachalar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirlar ham bolmasdi. natijada bu jismning strukturaviy birligiga putur yetgan bolar edi. tevarakatrofimizdagi predmetlar va hodisalar harakat tufayli o‘zining muayyan tartibini va birligini saqlab turadi, shu tufayli, o‘sish, ulg‘ayish, ravnaq topish, …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ontologik va munosabatdosh kategoriyalarning uyg’unligi"

falsafa-1-mustaqil-taliq.pdf toshkent tibbiot akademiyasi 1-davolash ishi fakulteti 111-’a’ talabasi madetboyev faxriddinning falsafa fanidan ‘ontologik va munosabatdosh kategoriyalarning uyg’unligi ‘ mavzusida tayorlagan tayorlagan mustaqil talimmi tekshirdi:iskandarov sherzod ontologik va munosabatdosh kategoriyalarning uyg’unligi • reja: •1.’’ontologiya’’ atamasi haqida. uning fanga kirb kelishi u ozi nima? •2.’’borliq’’ tushunchasi va bu haqidagi fan turli faylasuflarning fikrlari. uning turlari uning o’z ichiga oluvchi narsalar •3.o’zimda hosil bolgan tushunchlar. ’’ontologiya’’ atamasi haqida. «ontologiya» atamasi. falsafaning ko‘plab sohalari va turli yo‘nalishlari bor. ular orasida borliq to‘g‘risidagi fan «ontologiya» muhim o‘rin egallaydi. ontologiyaning predmetini borliq tashkil...

This file contains 15 pages in PDF format (445.8 KB). To download "ontologik va munosabatdosh kategoriyalarning uyg’unligi", click the Telegram button on the left.

Tags: ontologik va munosabatdosh kate… PDF 15 pages Free download Telegram