o‘tkazgichlar, dielektriklar va yarim o‘tkazgichlar

DOC 114.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403781885_47112.doc 2 e f k a д × × = elektr va magnetizm o‘tkazgichlar, dielektriklar va yarim o‘tkazgichlar o‘zlarining elektr o‘tkazuvchanlik xossalariga qarab qattiq jismlar metallarga (o‘tkazgichlarga), yarim o‘tkazgichlarga va dielektriklar (izolyatorlar)ga bo‘linadi. metallar energetik zonalari elektron bilan to‘la band qilinmagan bo‘ladi (1a-rasm) va ularga tashqaridan kuchsiz elektr maydon ta’sir etsa, elektronlar yuqorida joylashgan uzluksiz bo‘sh o‘tkazuvchanlik zonalariga o‘tib olib, ma’lum yo‘nalishda harakat qiladi va elektr toki hosil bo‘ladi. sababi metallarda valent va o‘tkazuvchanlik energetik zonalar bir-birlari bilan “chaplashib” uzluksiz zona hosil qilgan bo‘ladi. δe 2ev a) b) v) yarim o‘tkazgichlarga esa valent zona elektronlar bilan to‘lgan bo‘lib, agar elektronlar o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tmasa, ular erkin bo‘lmaydi (1b-rasm). bu zona valent zonadan δe~0,1(2ev energetik masofada joylashgan bo‘ladi, unda δe – taqiqlangan zonaning eni. agar elektronlar valent zonadan o‘tkazuvchanlik zonaga o‘tmasalar, tashqi elektr maydon ta’siri bilan tok hosil bo‘lmaydi. yarim o‘tkazgichda elektr toki hosil bo‘lishi uchun, ma’lum tashqi faktor (temperatura, yorug‘lik va …

), izolyatorlar (ρ=105(1018 om(sm) va yarim o‘tkazgichlar (ρ=10-4(105 om(sm)ga bo‘linadi. metallar, elektrolitlar va plazmalar elektr o‘tkazuvchidir. elektr o‘tkazuvchanligi yuqori bo‘lgan modda yoki jism o‘tkazgich deb ataladi. o‘tkazgichlar ikki xil bo‘ladi: birinchi tur o‘tkazgichlari va ikkinchi tur o‘tkazgichlari. erkin eletronlarni soni nihoyatda ko‘p bo‘lgan mis, alyuminiy kabi materiallar birinchi tur o‘tkagichlar deb aytiladi. amaliyotda keng qo‘llaniladigan o‘tkazgich elektr simi. bitta yoki bir necha tomirli simlardan iborat bo‘lgan metall o‘tkazgich elektr simi deyiladi. tovar sifatida ishlab chiqarilgan va servis sohasida keng foydalanadigan elektr simlar quyidagi turlarga bo‘linadi: izolyatsiyalangan, izolyatsiyalanmagan elektr simi; cho‘lg‘ambop elektr simi; montaj simlari, elektr shnurlari, uzaytirgich (udlinitel) va boshqa turlarga bo‘linadi. elektr simi elektr energiyasini o‘zatish va taqsimlash, elektr va radio signallarini uzatish hamda elektr mashinalar, transformatorlar, o‘lchash asboblari va boshqa asbob-uskunalar cho‘lg‘amlarini tayyorlashda qo‘llaniladi. hozirgi zamonda simli aloqa katta ahamiyatga ega. axborotni sim orqali elektr signallar vositasida uzatish va qabul qilish simli aloqa deb aytiladi. simli aloqa elektr …

ilar musbat va manfiy zaryadlangan ionlar bo‘lgani uchun elektrolitlar ionli o‘tkazuvchanlikka ega. suyuqliklar elektronli o‘tkazuvchanlikka ham ega bo‘lishi mumkin. masalan, suyuq metallar ana shunday o‘tkazuvchanlikka ega. elektrolit orqali elektr toki o‘tganda elektrodlarda elektrolit tarkibiy qismlarining ajralib chiqish jarayoni elektroliz deyiladi. texnikada elektroliz turli maqsadlarda keng qo‘llaniladi. bir metallning sirti boshqa metallning yupqa qatlami bilan elektrolitik usulda qoplanadi (nikellash, xromlash, emallash, mis yalatish va h.k.). bu mustahkam qoplama sirtni zanglashdan asraydi. elektroliz yordamida turli buyumlar metall qatlami bilan qoplanadi (galvanostegiya), shuningdek, kerakli buyumlarning relefi metall nusxalari, masalan tipografiya klishelari tayyorlanadi (galvanoplastika). elektroliz sof metallar, xususan mis olishda keng qo‘llaniladi. boksitlar aralashmasidan alyuminiy elektroliz yo‘li bilan olinadi. xuddi shu usul tufavyli alyuminiy arzon, texnika va turmushda temir bilan bir qatorda eng ko‘p tarqalgan metall bo‘lib qoldi. amaliyotda kimyoviy tok manbai, ya’ni galvanik elementlar, batareyalar va akkumulyatorlar katta ahamiyatga ega. ular kimyoviy energiyani o‘zgarmas tok elektr energiyasiga aylantirib beradilar. kimyoviy tok manbalari transportda, …

bo‘luvchi nobudliklar faqat lens-joul qonuniga bog‘liq bo‘ladi. dielektrikka o‘zgaruvchan kuchlanish ta’sir etsa, unda qo‘shimcha nobudliklar ham bo‘ladi. bunday energiya nobudligi dielektrik gisterezisidir. bu nobudlik quyidagi formula bilan aniqlanadi: (1) bu yerda k – material xususiyatiga bog‘liq bo‘lgan koeffitsiyent; f – o‘zgaruvchan tok chastotasi; e – elektr maydonining kuchlanganligi. (1) formulasi bo‘yicha dielektrik gisterezis nobudligi chastota oshgan sari ko‘payadi. yuqori chastotali o‘zgaruvchan kuchlanishlarda, dielektrik isitish texnikasi va boshqalarda uning hosil qiladigan nobudliklari juda katta ahamiyatga ega bo‘ladi. elektr energiyasi hosil qilish, yuborish va iste’mol etishda elektr o‘tkazuvchi qismlar orqali o‘tgan tok tarqalib ketmasligi uchun o‘tkazgichlar bir-biridan maxsus materiallar vositasida ajratiladi. bular elektr izolyatsion materiallar deb ataladi. elektr izolyatsion materiallar qanday kuchlanishlarga bardosh berishiga qarab yuqori kuchlanish texnikasi va past kuchlanish texnikasi materiallariga bo‘linadi. yuqori kuchlanish texnikasi materiallarining elektr pishiqligi yuqori, elektr nobudligi va elektr o‘tkazuvchanligi oz, namga chidamli bo‘lishi shart va ularda elektr nobudligi mumkin qadar kam bo‘lishi lozim. past kuchlanishli …

shlatiladigan neft moylari kabel va kondensator moyi deb aytiladi. texnikada ishlatiladigan mumsimon dielektriklar oson eriydigan moddalardan iborat. ular uncha pishiq bo‘lmasa ham namlikka yaxshi chidaydi. asalari mumi, o‘simlik mumi, mumsimon moddalar shular jumlasidandir. ular turli materiallarga shimdirish va mumlash uchun ishlatiladi. tabiiy va sintetik smolalar ham dielektriklardir. tabiiy smolalar ba’zi hayvon yoki o‘simliklardan olinadi (shellak, kanifol, kopal). polietilen, polistirol, organik shisha – sintetik smolalardir. organik materiallardan yog‘och (tabiiy material), qog‘oz, karton, fibra va turli gazmollar (tekistil materiallar) tovar sifatida ishlab chiqarib ko‘p ishlatiladi. texnikada va xalq xo‘jaligining turli tarmoqlarida plastik massalar (plastmassalar, plastiklar) keng ishlatiladi. ular tashqi ta’sir ostida qolip shaklini olishi mumkin. natijada juda ham murakkab shakldagi buyumlarni presslab tayyorlasa bo‘ladi. texnikada va turmushda kauchuk va unga yaqin moddalardan ishlangan materiallar ko‘p tarqalgan. bu materiallar juda ham elastik bo‘ladi. amaliyotda tovar sifatida ishlab chiqarilgan elektr izolyatsion materiallar – kabellar. havo kirmaydigan – chiqmaydigan qilib izolyatsiyalangan bir yoki bir necha …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o‘tkazgichlar, dielektriklar va yarim o‘tkazgichlar"

1403781885_47112.doc 2 e f k a д × × = elektr va magnetizm o‘tkazgichlar, dielektriklar va yarim o‘tkazgichlar o‘zlarining elektr o‘tkazuvchanlik xossalariga qarab qattiq jismlar metallarga (o‘tkazgichlarga), yarim o‘tkazgichlarga va dielektriklar (izolyatorlar)ga bo‘linadi. metallar energetik zonalari elektron bilan to‘la band qilinmagan bo‘ladi (1a-rasm) va ularga tashqaridan kuchsiz elektr maydon ta’sir etsa, elektronlar yuqorida joylashgan uzluksiz bo‘sh o‘tkazuvchanlik zonalariga o‘tib olib, ma’lum yo‘nalishda harakat qiladi va elektr toki hosil bo‘ladi. sababi metallarda valent va o‘tkazuvchanlik energetik zonalar bir-birlari bilan “chaplashib” uzluksiz zona hosil qilgan bo‘ladi. δe 2ev a) b) v) yarim o‘tkazgichlarga esa valent zona elektronlar bilan to‘lgan bo‘lib, agar elektronlar ...

DOC format, 114.5 KB. To download "o‘tkazgichlar, dielektriklar va yarim o‘tkazgichlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘tkazgichlar, dielektriklar va… DOC Free download Telegram